Cơ khí nội khó thâm nhập dự án
Phân chia gói thầu chưa hợp lý, không có chỉ dẫn nguồn gốc hàng hóa và dịch vụ phù hợp là nguyên nhân khiến nhà thầu trong nước vuột mất cơ hội cung cấp hàng hóa, thiết bị trong nước sản xuất được cho các dự án tại Việt Nam.
Ông Trần Anh Thái, Phó giám đốc Công ty TNHH Hệ thống kỹ thuật ứng dụng cho biết, trong các dự án xây dựng nhà máy điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam, chủ đầu tư không nên yêu cầu cụ thể với các nhà thầu theo hình thức chìa khoá trao tay (EPC) về việc sử dụng hàng trong nước thuộc Danh mục đã được Bộ Công thương ban hành. “Chủ đầu tư coi quyền lựa chọn là thuộc nhà thầu EPC, trong khi chính sách của Chính phủ lẽ ra là để điều chỉnh chủ đầu tư. Vì thế, dù có sản xuất được thiết bị, hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn của dự án, nhưng doanh nghiệp Việt Nam rất khó trở thành nhà cung cấp thiết bị cho dự án”, ông Thái nói.
Tình trạng chủ đầu tư có xu hướng gộp gói thầu quá lớn so với khả năng sản xuất và cung cấp của nhà thầu trong nước cũng được ông Nguyễn Văn Thụ, Chủ tịch Hiệp hội Cơ khí Việt Nam bức xúc. “Khi Hiệp hội đề nghị các chủ đầu tư tách nhỏ các gói thầu thiết bị để giành việc cho doanh nghiệp trong nước tham gia, có nhiều chủ đầu tư không đồng ý vì cho rằng, giá sẽ bị đội lên, hoặc do không chủ động được nguồn vốn, nên không thể tách các gói thầu. Những lý do này đã khiến 20 công trình điện rơi vào tay các nhà thầu Trung Quốc theo hình thức EPC. Đáng nói là, nếu trao thầu cho các nhà thầu đến từ các nước G7, thì doanh nghiệp Việt Nam còn có khả năng nhận lại được khoảng 30% giá trị gói thầu, nhưng với các nhà thầu EPC Trung Quốc, doanh nghiệp trong nước chỉ biết đứng nhìn”, ông Thụ nói.
Thừa nhận những khó khăn khiến tỷ lệ máy móc thiết bị, hàng hóa sản xuất tại Việt Nam chưa thể thâm nhập nhiều dự án được thực hiện ngay tại Việt Nam thời gian qua, báo cáo của Bộ Công thương cũng cho hay, do thu xếp nguồn vốn trong nước khó khăn, nguồn vốn nhà nước hạn hẹp, nên chủ đầu tư phải vay phần lớn ở nước ngoài. Vì vậy, điều kiện cung cấp tài chính luôn ràng buộc với việc phải gộp các công việc thành gói lớn, hoặc phải theo hình thức EPC. Việc thương thảo với nhà thầu trúng thầu sử dụng vật tư, thiết bị sản xuất trong nước thường gặp khó khăn, vì nhà thầu đưa lý do phải chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, cũng như kinh tế.
Mặc dù vậy, Bộ Công thương cũng thừa nhận, ngành chế tạo, chế biến, đặc biệt là ngành cơ khí trong thời gian dài không bắt kịp với trình độ công nghệ của các dự án lớn. Vì vậy, chưa đảm bảo chất lượng, tính đồng bộ, ổn định trong việc cung cấp hàng hóa, vật tư cho các dự án lớn. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp, chủ dự án chưa thực sự quan tâm đến công tác này, nên gặp khó khăn trong cung cấp hàng hoá, vật tư.
Ông Vũ Việt Kha, Tổng giám đốc Tổng công ty Máy và Phụ tùng thiết bị cho hay, nếu không sửa Luật Đấu thầu, thì việc cung cấp vật tư, hàng hoá cho các dự án vẫn rơi vào tay các nhà thầu nước ngoài.
Thực tế doanh nghiệp cơ khí nội đã tham gia chế tạo thiết bị thủy công cho các dự án thủy điện trong 7 năm qua đã chứng minh được phần nào năng lực của nhà thầu trong nước. Song theo ông Kha, với tổng vốn đã đầu tư của các doanh nghiệp cơ khí nội hiện trên dưới 1 tỷ USD (chưa kể đất), chưa bằng vốn đầu tư của một nhà máy cơ khí nặng của nước ngoài như Hàn Quốc, thì việc cạnh tranh là rất khó khăn, bởi nền tảng sản xuất cơ khí của Việt Nam còn thấp và thiếu sự đầu tư.
Dẫn chứng cho thực tế đầu tư vào cơ khí gặp rất nhiều khó khăn, ông Kha cho hay, Quyết định 186/2002/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn 2020 và Quyết định 10/2009/QĐ-TTg về Cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm có rất nhiều ưu tiên cho ngành cơ khí, đặc biệt là chế tạo thiết bị toàn bộ. Tuy nhiên, đầu tư một dự án cơ khí cần thời gian 3 - 5 năm, nhưng chính sách cho vay thì luôn trong tình trạng: đầu năm một mức lãi suất, cuối năm một mức lãi suất khác cao hơn, khiến chủ đầu tư cứ phải chạy theo điều chỉnh dự án để có tỷ suất lợi nhuận hợp với lãi suất. “Ở thời điểm hiện nay, với lãi suất vay thương mại khoảng 20% và không có ưu đãi nào cho lĩnh vực cơ khí, thiết bị toàn bộ, thì chỉ có sản xuất bia hay kinh doanh ngân hàng mới làm được, còn cơ khí thì chịu”, ông Kha cho hay.
Chia sẻ thực tế khó khăn này, ông Thụ cũng cho biết, trong 10 năm triển khai Quyết định 186/2002/QĐ-TTg, có 6 công trình cơ khí được triển khai, còn theo Quyết định 10/2009/QĐ-TTg, có thêm 2 công trình nữa ở các doanh nghiệp cơ khí được thực hiện. Con số này là quá nhỏ so với mong muốn khi đưa ra các chương trình đầu tư cho ngành cơ khí.
Hoàng Nam
Đầu tư
