Giá phân bón lao dốc về mức trước chiến tranh Iran
Giá phân bón toàn cầu đã giảm mạnh kể từ cuối tháng 4/2026, mang lại phần nào sự nhẹ nhõm cho nông dân sau giai đoạn chi phí đầu vào tăng vọt vì xung đột Iran. Tuy nhiên, giới trong ngành cảnh báo thị trường vẫn có thể biến động mạnh trong nhiều tháng tới.
Phân urê được chuẩn bị để xuất khẩu tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc), ngày 26/03. Việc Chính phủ Trung Quốc được cho là đã nới lỏng xuất khẩu đã góp phần kéo giá urê giảm mạnh sau khi chạm đỉnh vào cuối tháng 4/2026. Ảnh: Getty Images.
|
Phân urê là loại phân đạm phổ biến nhất trên thế giới, một trong ba dưỡng chất thiết yếu cho cây trồng bên cạnh lân và kali. Phần lớn urê được sản xuất từ khí tự nhiên và khoảng 30%-35% lượng urê xuất khẩu toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz, theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).
Khi eo biển Hormuz bị đóng cửa sau khi xung đột bùng phát ngày 28/02, giá urê giao ngay FOB Trung Đông đã tăng vọt từ 492.5 USD/tấn lên 900 USD/tấn vào ngày 23/04.
Giá phân bón leo thang khiến nhiều nông dân, đặc biệt tại châu Á, phải cắt giảm lượng phân sử dụng hoặc trì hoãn gieo trồng do lo ngại giá phân bón, nhiên liệu và các chi phí đầu vào khác tăng quá mạnh, trong khi hiện tượng El Nino được dự báo sẽ gây thêm khó khăn cho sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, từ tháng 5, giá bắt đầu đảo chiều giảm và đã quay trở lại mức trước chiến tranh vào tuần đầu tháng 6, thậm chí trước khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố.
|
Giá phân urê giảm mạnh về mức trước chiến tranh
 |
Các chuyên gia cho biết nhu cầu suy yếu vì giá quá cao và việc Trung Quốc nối lại xuất khẩu từ cuối tháng 5 là hai nguyên nhân chính kéo giá đi xuống. Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có thể tiếp tục tạo thêm áp lực giảm giá.
"Bên mua gần như đứng ngoài thị trường trong thời gian qua vì kỳ vọng căng thẳng Trung Đông sẽ sớm được giải quyết", bà Pranshi Goyal, Chuyên gia phân tích urê cấp cao của CRU Group, cho biết.
Theo bà, tháng 5 vốn là giai đoạn nhu cầu theo mùa khá thấp, trong khi giá cao khiến nhiều khách hàng trì hoãn tích trữ hàng. Bước sang tháng 6, giá tiếp tục giảm mạnh khi Trung Quốc - một trong những nước xuất khẩu urê lớn nhất thế giới - quay trở lại thị trường sau thời gian dài hạn chế xuất khẩu.
Dù Bắc Kinh chưa công bố chính thức việc nới lỏng hạn chế xuất khẩu, Reuters đưa tin cuối tháng 5 rằng chính phủ Trung Quốc đã cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu mới. Các nhà phân tích cho rằng động thái này xuất phát từ nhu cầu nội địa suy yếu.
Theo dữ liệu của OilChem, tồn kho urê tại Trung Quốc tính đến ngày 10/06 đã tăng 7.6% so với tuần trước đó, lên 959,400 tấn. Nguyên nhân là nhu cầu phân bón nông nghiệp tạm thời chững lại, nhu cầu công nghiệp yếu và các nhà sản xuất tích trữ hàng với kỳ vọng hạn chế xuất khẩu sẽ sớm được nới lỏng.
Một số doanh nghiệp đã được cấp hạn ngạch xuất khẩu đến hết tháng 8/2026, nhưng giới phân tích cho rằng vẫn chưa rõ liệu chính sách này có được duy trì lâu dài hay không.
Ngoài hạn ngạch, Trung Quốc vẫn có nhiều công cụ khác để kiểm soát xuất khẩu như áp dụng giá sàn đối với hàng xuất khẩu.
Tại một cuộc gặp nhà đầu tư hồi tháng 5, Công ty Hubei Yihua Chemical cho biết sẽ "tuân thủ nghiêm ngặt các chính sách quốc gia liên quan đến ổn định nguồn cung, bình ổn giá cả và xuất khẩu".
Trong khi đó, Shandong Hualu-Hengsheng Chemical cho biết sẽ chủ động tìm kiếm cơ hội xuất khẩu để tận dụng nhu cầu quốc tế và giảm áp lực dư thừa công suất trong nước.
Giới chuyên gia hiện chia rẽ về triển vọng giá phân bón trong thời gian tới. Ông Harry Minihan, Giám đốc định giá phân đạm tại Argus Media, cho rằng diễn biến xuất khẩu của Trung Quốc sẽ là yếu tố quyết định xu hướng thị trường trong những tháng tới.
"Thị trường hiện tập trung theo dõi cách Trung Quốc quay trở lại xuất khẩu. Đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định hướng đi của giá cả", ông nói.
Ông cũng lưu ý rằng một số nhà giao dịch vẫn lo ngại việc khôi phục hoàn toàn lưu thông qua eo biển Hormuz có thể không diễn ra suôn sẻ như kỳ vọng, khiến rủi ro tăng giá vẫn còn hiện hữu.
Theo Argus Media, hiện vẫn có khoảng 1.2 triệu tấn urê đang nằm trên các tàu hoặc neo đậu tại khu vực Vịnh Ba Tư phía sau eo biển Hormuz.
Trong khi đó, Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA) dự báo tổng khối lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu năm nay sẽ vượt 200 triệu tấn.
Một phần lượng hàng bị mắc kẹt đang bắt đầu được giải phóng. Ngày 16/6, một tàu chở urê đã đi qua Hormuz tới Thái Lan, đánh dấu chuyến hàng đầu tiên kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố.
Theo bà Goyal, việc dòng hàng được nối lại có thể tiếp tục gây áp lực giảm giá.
"Dù tình trạng tắc nghẽn vận tải có thể khiến quá trình giao hàng bị chậm lại, nhưng sự thay đổi trong tâm lý thị trường hoàn toàn có thể dẫn đến một đợt điều chỉnh giá mới", bà nhận định.
Tuy nhiên, bà cho rằng giá urê khó giảm quá sâu do vẫn được hỗ trợ bởi chính sách giá sàn xuất khẩu của Trung Quốc và chi phí sản xuất cao tại châu Âu.
Ngoài ra, một số yếu tố mùa vụ cũng có thể khiến giá phục hồi trở lại.
Ông Harri Kiiski, Tổng Giám đốc Brunei Fertilizer Industries, cho biết mùa gieo trồng tại châu Âu và Australia đã kết thúc và nhu cầu có thể tăng trở lại trong khoảng hai tháng tới.
Ông cũng cảnh báo rằng việc nông dân cắt giảm sử dụng phân bón vì giá cao có thể khiến năng suất cây trồng giảm, từ đó đẩy giá nông sản tăng trong tương lai.
Hiện tại, nhiều doanh nghiệp vẫn đang tận hưởng tác động tích cực từ đà giảm giá. Ông Yahya Taufik, Tổng Giám đốc Saraswanti Anugerah Makmur của Indonesia, cho biết nhiều công ty nông nghiệp trước đây trì hoãn mua phân bón cho vụ mùa thứ hai nay đã bắt đầu quay trở lại thị trường.
Tuy nhiên, không ít người vẫn thận trọng. Sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, ông Kiiski cho biết ước tính của ngành cho thấy thị trường có thể mất từ vài năm đến cả một thập kỷ để thực sự ổn định trở lại.
"Chúng ta đã phải đối mặt với quá nhiều cú sốc cùng một lúc", ông nói.
Vũ Hạo
