Không nhất thiết đưa người tài vào bộ máy hành chính
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng thu hút người giỏi không nên chỉ dừng ở việc tuyển họ vào cơ quan nhà nước. Điều quan trọng hơn là tạo môi trường để chuyên gia, nhà khoa học phát huy năng lực tại trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và những nơi phù hợp nhất.
Chiều 31/07, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về Đề án Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ phát triển nhanh và bền vững.
Điểm thay đổi lớn được đặt ra tại cuộc họp là cách hiểu về thu hút nhân tài. Thay vì dồn người giỏi vào một cánh cửa tuyển dụng của cơ quan hành chính, chiến lược mới hướng tới một hệ sinh thái rộng hơn, nơi họ có thể làm việc trong trường đại học, viện nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp hoặc doanh nghiệp, tùy vào môi trường nào giúp năng lực được phát huy tốt nhất.
Phó Thủ tướng nhìn nhận Việt Nam không thiếu người tài nhưng còn nhiều hạn chế trong việc tìm kiếm, sử dụng và tạo điều kiện để họ cống hiến. Nếu chỉ đưa được chuyên gia về mà vẫn đặt họ trong những khuôn khổ cứng về thủ tục, tiền lương, đánh giá và cách tổ chức công việc, chính sách thu hút khó tạo ra kết quả thực chất.
“Điều quan trọng nhất là phải thay đổi hoàn toàn tư duy. Nếu không thay đổi tư duy thì rất khó thực hiện thành công chiến lược này”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Theo định hướng được đưa ra, khác biệt của chính sách không chỉ nằm ở việc trả mức thu nhập cao. Một chuyên gia còn cần phòng thí nghiệm, dự án đủ sức thử thách, quyền chủ động trong công việc và cơ chế đánh giá dựa trên sản phẩm tạo ra. Thu hút mà không mở được không gian để làm việc thì người giỏi có thể đến, nhưng năng lực vẫn khó chuyển thành kết quả.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Giang
|
Gỡ người tài khỏi khuôn tuyển dụng hành chính
Bộ Nội vụ cho biết nhiều chính sách thu hút nhân tài đã được ban hành nhưng còn nằm rải rác, thiếu liên kết và chưa gắn chặt với những nhiệm vụ chiến lược cụ thể. Việc tuyển chọn phần lớn vẫn dựa trên các tiêu chí chung, trong khi kết quả và sản phẩm đầu ra chưa trở thành thước đo chính.
Cách làm này cũng khiến khu vực công chưa đủ sức hút đối với các chuyên gia và nhà khoa học trình độ cao. Những người quen làm việc trong môi trường nghiên cứu linh hoạt có thể phải đi qua nhiều lớp thủ tục, chịu khung lương cố định và được đánh giá theo những tiêu chí chưa phản ánh đầy đủ giá trị họ tạo ra.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân gọi việc “hành chính hóa” tuyển dụng nhân tài là điểm nghẽn lớn nhất. Theo ông, khi người giỏi được đưa vào bộ máy nhưng tiếp tục bị buộc chặt bởi quy trình hành chính và môi trường làm việc thiếu linh hoạt, năng lực của họ khó được khai mở hết.
Thay vì Nhà nước trực tiếp tuyển tất cả chuyên gia, Bộ trưởng đề xuất trao quyền chủ động cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nhà nước sẽ tập trung dựng phần nền gồm thể chế, phòng thí nghiệm, dự án nghiên cứu và nguồn lực cần thiết, để các đơn vị trực tiếp tìm đúng người cho đúng việc.
Cách tiếp cận này cũng vượt khỏi ranh giới địa phương và khu vực sở hữu. Một nhà khoa học không nhất thiết phải chuyển vào cơ quan Trung ương mới được xem là đóng góp cho quốc gia. Họ có thể làm việc tại địa phương, doanh nghiệp tư nhân hoặc từ nước ngoài, miễn kết quả nghiên cứu và năng lực chuyên môn được kết nối với những bài toán Việt Nam cần giải quyết.
Trước mắt, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến phối hợp với Bộ Nội vụ thí điểm thu hút chuyên gia trong và ngoài nước thông qua Mạng lưới trí tuệ nhân tạo toàn cầu.
Mục tiêu thu hút khoảng 1,000 nhân tài đến năm 2030
Dự thảo Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút và trọng dụng khoảng 1,000 người thuộc ba nhóm lĩnh vực ưu tiên. Trọng tâm gồm công nghệ chiến lược và chuyển đổi số; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững; cùng một số lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược khác.
Đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà khoa học, chuyên gia và người tài trong nước lẫn quốc tế. Mục tiêu này không chỉ là đưa thêm người vào biên chế, mà nhằm hình thành một mạng lưới có khả năng kết nối chất xám ở nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và quốc gia.
Để kéo người giỏi đến và giữ họ ở lại, Bộ Nội vụ đề xuất các chính sách về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở và chăm sóc sức khỏe. Đề án cũng nghiên cứu xây dựng “visa nhân tài Việt Nam”, Mạng lưới nhân tài Việt Nam toàn cầu, đơn giản hóa thủ tục và chuyển dần sang quản lý bằng kết quả, sản phẩm đầu ra.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng yêu cầu các chính sách phải cụ thể và đủ mạnh, thay vì chỉ dừng ở những nguyên tắc chung. Đề án cần chỉ rõ quy định nào phải sửa, cơ chế nào được áp dụng và đơn vị nào có quyền chủ động tuyển, sử dụng hoặc giao nhiệm vụ cho chuyên gia.
Nguồn lực cũng phải được tập trung vào những lĩnh vực có thể quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là nhóm ưu tiên trước, bởi đây là nơi các ý tưởng mới có thể chuyển thành công nghệ, sản phẩm và mô hình tăng trưởng.
Chiến lược đồng thời phải tạo đường nối giữa khu vực công với tư nhân, giữa chuyên gia trong nước với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và các nhà khoa học quốc tế. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận nhân tài mà còn được kỳ vọng tham gia đặt bài toán, đầu tư và tạo môi trường để các sáng kiến bước ra khỏi phòng nghiên cứu.
Phó Thủ tướng giao Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Tử Kính (Theo Thông tin Chính phủ)
