“Kinh tế bạc” có thể biến già hóa dân số thành động lực tăng trưởng
Việt Nam đang già hóa nhanh, nhưng nếu khai thác đúng hướng, nhu cầu của người cao tuổi có thể mở ra một thị trường lớn, tạo thêm động lực cho tăng trưởng trong những năm tới.
Chia sẻ về chủ trương xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc của Chính phủ, thích ứng với già hóa dân số nhanh, PGS.TS Bùi Quang Bình, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi dân số rất nhanh. Năm 2024, cả nước có khoảng 14.2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, và con số này dự kiến tăng lên gần 18 triệu vào năm 2030.
Chỉ trong hơn một thập kỷ tới, Việt Nam có thể trở thành “xã hội già” khi người cao tuổi chiếm trên 20% dân số. Điều đáng nói là quá trình này diễn ra nhanh hơn nhiều so với các nước phát triển trước đây.
Sự thay đổi này kéo theo nhiều tác động. Lực lượng lao động sẽ tăng chậm lại, thậm chí thu hẹp, khiến lợi thế lao động giá rẻ dần mất đi. Đồng thời, chi cho y tế, lương hưu và an sinh xã hội sẽ tăng mạnh, tạo áp lực lên ngân sách.
Ở góc độ đời sống, nhu cầu cũng thay đổi rõ rệt. Người dân sẽ chi nhiều hơn cho chăm sóc sức khỏe, dịch vụ dài hạn, bảo hiểm, nghỉ dưỡng… thay vì các nhu cầu tiêu dùng truyền thống.
Theo ông Bình, nếu không có chính sách phù hợp, hệ quả có thể xuất hiện ở nhiều mặt. Tăng trưởng kinh tế suy giảm do thiếu lao động, gánh nặng tài khóa tăng lên, trong khi áp lực chăm sóc người cao tuổi dồn về gia đình, đặc biệt là phụ nữ.
Bên cạnh đó, mô hình gia đình nhiều thế hệ sống chung cũng dần thay đổi do đô thị hóa và di cư, khiến việc chăm sóc người già trở nên khó khăn hơn.
Già hóa dân số mở ra thị trường dịch vụ mới, từ chăm sóc sức khỏe đến nghỉ dưỡng cho người cao tuổi
|
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, đây cũng là cơ hội nếu biết cách thích ứng.
Theo vị chuyên gia, việc Chính phủ định hướng phát triển “kinh tế bạc” cùng với kinh tế số và kinh tế xanh là bước đi mang tính chiến lược. Thay vì phụ thuộc vào số lượng lao động, nền kinh tế sẽ chuyển sang dựa trên nhiều động lực hơn.
Trong đó, “kinh tế bạc” tận dụng nhu cầu ngày càng lớn của người cao tuổi để phát triển các ngành như y tế, chăm sóc dài hạn, tài chính hưu trí hay du lịch nghỉ dưỡng.
Kinh tế số giúp nâng năng suất, bù đắp phần thiếu hụt lao động thông qua công nghệ và tự động hóa. Còn kinh tế xanh tạo môi trường sống bền vững, đặc biệt quan trọng với nhóm dân số dễ bị tổn thương như người cao tuổi.
Nhìn rộng hơn, cách tiếp cận này cũng cho thấy sự thay đổi trong tư duy chính sách.
Thay vì để gia đình gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc người cao tuổi, vai trò này sẽ được chia sẻ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Điều này không làm mất đi vai trò của gia đình, mà giúp việc chăm sóc hiệu quả và bền vững hơn.
Ở góc độ văn hóa, việc phát triển kinh tế bạc cũng được xem là cách mở rộng giá trị truyền thống “kính lão”, đưa vào hệ thống chính sách và dịch vụ xã hội, thay vì chỉ dừng ở phạm vi gia đình.
Theo ông Bình, già hóa dân số là một phép thử lớn. Nếu không thích ứng, đây sẽ là lực cản cho tăng trưởng. Ngược lại, nếu tận dụng tốt, đây có thể trở thành một động lực mới cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
