“Phải nhận thức công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia”
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu việc phát triển công nghệ lượng tử phải được đặt ở tầm chiến lược quốc gia, gắn với an ninh, chủ quyền số, AI, bán dẫn và năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước, thay vì chỉ xem là một lĩnh vực nghiên cứu khoa học đơn thuần.
Sáng 21/05, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - chủ trì buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương để cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh”.
Tham dự buổi làm việc có Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng nhiều lãnh đạo Trung ương, viện nghiên cứu, trường đại học và tập đoàn công nghệ lớn.
Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá cao việc các cơ quan đã chủ động theo dõi xu hướng công nghệ mới của thế giới và bước đầu đề xuất được một số định hướng quan trọng cho Việt Nam. Tuy nhiên, ông cho rằng công nghệ lượng tử là lĩnh vực rất mới, rất khó, thay đổi nhanh và liên quan trực tiếp đến khoa học công nghệ, an ninh quốc gia, chuyển đổi số công nghiệp chiến lược cũng như năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc về đề án công nghệ lượng tử - Ảnh: TTXVN
|
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, điều quan trọng đầu tiên là phải thống nhất nhận thức công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là một chương trình nghiên cứu khoa học đơn thuần.
Ông yêu cầu việc phát triển công nghệ lượng tử phải được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng thời gắn chặt với các lĩnh vực như an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ không gian.
“Nếu tách rời các mục tiêu này, lượng tử rất dễ trở thành chương trình nghiên cứu đắt đỏ nhưng ít chuyển hóa thành sức mạnh quốc gia”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Người đứng đầu Đảng và Nhà nước cũng lưu ý Việt Nam cần có tư duy “đi sau nhưng không đi chậm”, tránh cả tâm lý nóng vội chạy theo phong trào lẫn sự chần chừ bỏ lỡ cơ hội.
Theo ông, thay vì đầu tư dàn trải hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế, Việt Nam cần lựa chọn đúng hướng đi phù hợp với điều kiện trong nước, từng bước xây dựng năng lực thực chất ở những lĩnh vực có khả năng tham gia và làm chủ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng tinh thần phát triển công nghệ lượng tử phải là “đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng và đi đúng vào những khâu có thể tạo năng lực thật, giá trị thật”.
Một trong những ưu tiên được nhấn mạnh là bảo đảm an ninh và chủ quyền số quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Việt Nam phải chủ động từ sớm, từ xa để tránh bị động trước các công nghệ chiến lược mới.
Ông cũng cho rằng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lượng tử cần được triển khai mạnh mẽ nhưng phải có chọn lọc và phục vụ mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam, tránh biến hợp tác thành sự phụ thuộc mới.
Về định hướng đầu tư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung nguồn lực theo hướng trọng tâm, trọng điểm thay vì “mỗi nơi làm một ít”. Theo đó, Việt Nam cần hình thành các trung tâm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm và nhóm nghiên cứu xuất sắc, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đơn vị quốc phòng - an ninh.
Ông cũng nhấn mạnh phải đổi mới cách đánh giá khoa học vì khoa học đỉnh cao không thể phát triển bằng tư duy thành tích ngắn hạn. Nghiên cứu khoa học cần chấp nhận rủi ro có kiểm soát và phải phân biệt rõ giữa thất bại khoa học trung thực với sự lãng phí hoặc thiếu trách nhiệm.
Một nội dung khác được đề cập nhiều tại buổi làm việc là bài toán nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Việt Nam cần có chương trình quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử, đồng thời xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút và trọng dụng nhân tài, trong đó có các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế.
Ông cho rằng muốn phát triển công nghệ lượng tử thành công thì phải xây dựng được văn hóa khoa học nghiêm túc, liêm chính học thuật và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ theo đuổi các lĩnh vực khoa học đỉnh cao. “Một dân tộc muốn vươn lên phải dám đầu tư cho những lĩnh vực khó và dám đặt niềm tin vào trí tuệ của thế hệ trẻ”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Buổi làm việc có sự tham dự của nhiều lãnh đạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ - Ảnh: TTXVN
|
Bên cạnh nghiên cứu cơ bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lượng tử với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị quốc phòng - an ninh.
Theo ông, công nghệ lượng tử không thể chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay trên các đề án nghiên cứu mà cần được thương mại hóa, tạo ra sản phẩm và ứng dụng thực tế phục vụ phát triển đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đồng thời yêu cầu đổi mới mạnh cách tổ chức thực hiện do đây là lĩnh vực liên ngành, liên lĩnh vực và đòi hỏi mức độ phối hợp rất cao.
Ông đề nghị Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện đề án theo hướng chiến lược hơn, sát thực tiễn hơn, đồng thời làm rõ mục tiêu, lộ trình, cơ chế đặc thù về đầu tư, tài chính, nhân lực và hợp tác quốc tế trước khi trình Ban Bí thư xem xét.
Ưu tiên vật liệu bán dẫn và đất hiếm
Chiều cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách và chiến lược Trung ương cùng nhiều bộ, ngành liên quan về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu tại Việt Nam.
Theo báo cáo tại cuộc họp, Việt Nam hiện có lợi thế lớn về tài nguyên như đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit hay đá vôi. Một số ngành vật liệu như thép, xi măng, nhựa, hóa chất, vật liệu xây dựng cũng đã phát triển nhanh trong thời gian qua.
Tuy vậy, ngành công nghiệp vật liệu vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, còn yếu ở khâu chế biến sâu và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu đối với các vật liệu then chốt như vật liệu bán dẫn, khí siêu sạch, vật liệu pin, hợp kim đặc chủng hay polymer kỹ thuật.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định Việt Nam “không thiếu tài nguyên, không thiếu nhu cầu”, nhưng điểm yếu lớn nhất hiện nay là công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu, doanh nghiệp đầu đàn và hệ sinh thái nghiên cứu - thương mại hóa còn thiếu đồng bộ. Ông nhấn mạnh công nghiệp vật liệu phải được xác định là ngành nền tảng chiến lược trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
Theo định hướng được đưa ra, Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng giá trị gia tăng trong nước, đồng thời phát triển ngành vật liệu theo hướng xanh, bền vững và có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 trong thời gian sớm nhất. Ông yêu cầu chiến lược này phải có mục tiêu rõ, lộ trình khả thi, phân công trách nhiệm cụ thể và tránh tình trạng xây dựng chung chung.
Theo chỉ đạo, trước mắt Việt Nam có thể ưu tiên 5 nhóm vật liệu gồm vật liệu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu mới và vật liệu xây dựng thế hệ mới.
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu bảo đảm nguồn cung vật liệu cho các dự án đầu tư công, giao thông, đô thị và năng lượng; tăng sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu xanh và hạn chế tối đa tình trạng xuất khẩu tài nguyên thô.
Ông nhấn mạnh quan điểm “không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường”, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành rà soát lại toàn bộ tiềm năng tài nguyên, công nghệ chế biến và khả năng hình thành chuỗi giá trị trong nước đối với các khoáng sản chiến lược.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
