Steve Jobs: Thiên tài nổi loạn đã đưa Apple lên đỉnh thế giới
Phần lớn thành công của Apple ngày nay gắn liền với tầm nhìn của cố đồng sáng lập Steve Jobs. Nếu không có ông, Apple như chúng ta biết hiện nay có lẽ đã không tồn tại.
Steve Jobs
|
Steve Jobs sinh ngày 24/02/1955 tại San Francisco, California và được Paul cùng Clara Jobs nhận nuôi ngay sau khi chào đời.
Từ nhỏ, ông đã bộc lộ niềm yêu thích với điện tử và máy móc khi thường xuyên theo cha làm việc trong gara gia đình. Sau khi tốt nghiệp trung học, Jobs theo học tại Reed College ở bang Oregon nhưng nhanh chóng bỏ học chỉ sau một học kỳ. Dù vậy, ông vẫn tiếp tục tham gia những lớp học mà mình yêu thích, trong đó có môn thư pháp - trải nghiệm mà sau này ông cho rằng đã góp phần tạo nên những phông chữ đẹp mắt trên máy tính Macintosh.
Năm 1976, sau khi rời giảng đường, ông Jobs cùng người bạn thời trung học Steve Wozniak thành lập Apple khi cả hai mới ngoài 20 tuổi, theo cuốn tiểu sử Steve Jobs của Walter Isaacson. Từ một công ty khởi nghiệp hoạt động trong gara gia đình, Apple dần trở thành một trong những biểu tượng công nghệ lớn nhất thế giới.
Tuy nhiên, đến năm 1985, ông rời chính công ty mình đồng sáng lập để thành lập NeXT - một doanh nghiệp công nghệ mới, mở ra giai đoạn nhiều biến động trong sự nghiệp.
Bên cạnh vai trò doanh nhân, ông Jobs còn là cha của bốn người con. Ông có người con gái đầu lòng Lisa Brennan-Jobs với bạn gái thời trung học Chrisann Brennan. Sau đó, ông và người vợ Laurene Powell Jobs có thêm ba người con là Reed, Erin và Eve Jobs.
Theo cuốn tiểu sử của Isaacson, ông Jobs gặp bà Laurene vào năm 1989 khi bà đang theo học chương trình MBA tại Đại học Stanford. Khi đó, nhà đồng sáng lập Apple được mời tới trường để tham gia một buổi nói chuyện. Bà Laurene và một người bạn đến muộn, vô tình ngồi cạnh ông Jobs - cuộc gặp gỡ sau này mở đầu cho mối quan hệ kéo dài hơn hai thập kỷ.
Trở lại Apple
Sau khi Steve Jobs rời Apple vào năm 1985, công ty bước vào một giai đoạn đầy khó khăn với những thay đổi liên tục ở vị trí CEO và kết quả kinh doanh sa sút kéo dài.
Đến năm 1996, nhận thấy Apple cần một bước đi mang tính sống còn, CEO khi đó là ông Gil Amelio đã đàm phán mua lại NeXT - công ty do Jobs sáng lập sau khi rời Apple - với hy vọng ông có thể giúp đưa doanh nghiệp trở lại đúng hướng. Tuy nhiên, mọi việc diễn ra theo cách ít ai ngờ tới.
Trong bức ảnh tư liệu năm 1991 này, ông Steve Jobs của NeXT Computer Inc. tạo dáng bên mẫu máy tính màu NeXTstation tại cơ sở của NeXT ở thành phố Redwood City, bang California, Mỹ. Ảnh: AP.
|
Thay vì chỉ đóng vai trò cố vấn, Jobs nhanh chóng giành lại ảnh hưởng tại Apple và tiến hành một cuộc "đảo chính trong phòng họp" vào năm 1997, dẫn tới việc ông Amelio phải từ chức. Jobs tin rằng nếu Apple muốn được cứu, chính ông phải là người thực hiện điều đó, kể cả khi phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ đối thủ lớn nhất là Microsoft.
Tháng 8/1997, tại triển lãm Macworld Expo, Jobs khiến nhiều người bất ngờ khi công bố Apple nhận khoản đầu tư trị giá 150 triệu USD từ Microsoft.
"Chúng tôi cần mọi sự giúp đỡ có thể", ông nói trước những tiếng la ó của một bộ phận khán giả.
Phản ứng đó phần nào phản ánh tình cảnh bi đát của Apple lúc bấy giờ. Công ty đang vật lộn để tồn tại và nhiều người nghi ngờ khả năng phục hồi của hãng.
Thậm chí, nhà sáng lập Dell là ông Michael Dell từng tuyên bố rằng nếu ở vị trí của Jobs, ông sẽ "đóng cửa công ty và trả lại tiền cho cổ đông".
Jobs sau này đã có câu trả lời nổi tiếng dành cho nhận xét đó. Theo nhiều nguồn tin, ông từng nói với nhân viên Apple: "Mặc xác Michael Dell".
Sự hồi sinh của Apple
Tháng 1/1998, tại triển lãm Macworld Expo ở San Francisco, Steve Jobs khép lại bài phát biểu bằng cụm từ "One More Thing" - câu nói sau này trở thành dấu ấn gắn liền với tên tuổi ông.
Thông điệp lần đó rất đơn giản nhưng mang ý nghĩa đặc biệt: Apple đã có lãi trở lại.
Nhờ chiến lược sản phẩm mới của Jobs cùng sự hỗ trợ tài chính từ Microsoft, công ty bắt đầu thoát khỏi giai đoạn khủng hoảng kéo dài và từng bước lấy lại niềm tin của thị trường.
Chỉ vài tháng sau, vào tháng 3/1998, Jobs tuyển dụng Tim Cook để phụ trách hoạt động vận hành toàn cầu của Apple. Cook sau này trở thành Giám đốc vận hành (COO) trước khi kế nhiệm Jobs ở vị trí CEO.
Thời điểm đó, Jobs không chỉ điều hành Apple mà còn đồng thời quản lý Pixar. Ông trở thành cổ đông lớn nhất của hãng phim hoạt hình này từ năm 1986 sau khi đầu tư 10 triệu USD và thậm chí còn được ghi nhận là nhà sản xuất điều hành của bộ phim hoạt hình đình đám Toy Story ra mắt năm 1995.
Bên trong Apple, Jobs cũng nhanh chóng áp đặt những thay đổi mang đậm dấu ấn cá nhân. Ông nâng cấp đáng kể chất lượng đồ ăn tại căng tin công ty, đồng thời cấm nhân viên mang thú cưng đến nơi làm việc vì muốn mọi người tập trung tối đa cho công việc.
Tháng 8/1998, gần đúng một năm sau khoản đầu tư từ Microsoft, Apple giới thiệu iMac - mẫu máy tính tất cả trong một do Jobs và nhà thiết kế trẻ Jonathan Ive cùng phát triển.
Ông Steve Jobs, CEO Apple, đứng cạnh mẫu máy tính iMac mới ra mắt năm 1998 trong lúc phát biểu tại triển lãm Apple Expo ở Paris, Pháp. Ảnh: Reuters.
|
Với thiết kế trong suốt cùng nhiều màu sắc nổi bật, iMac mang đến một hình ảnh hoàn toàn khác biệt so với phần còn lại của ngành công nghiệp máy tính thời điểm đó. Đây cũng là lần đầu tiên thế giới được chứng kiến triết lý thiết kế tối giản nhưng đầy cá tính của Ive - người sau này trở thành "kiến trúc sư" đứng sau nhiều sản phẩm biểu tượng của Apple.
iMac nhanh chóng trở thành cú hích quan trọng cho Apple khi bán được khoảng 800,000 máy chỉ trong 5 tháng đầu tiên.
Ít ai biết rằng Jobs ban đầu muốn đặt tên sản phẩm là "MacMan". Tuy nhiên, chuyên gia quảng cáo Ken Segall đã đề xuất cái tên "iMac" và thuyết phục được ông.
Theo Apple, chữ "i" ban đầu đại diện cho "internet", bởi người dùng chỉ cần hai bước đơn giản để kết nối mạng. Sau này, công ty cho biết chữ cái này còn mang ý nghĩa "individuality" (cá tính) và "innovation" (đổi mới).
Triết lý đặt tên đó nhanh chóng trở thành một phần bản sắc của Apple. Năm 1999, công ty tiếp tục giới thiệu iBook - mẫu máy tính xách tay dành cho người dùng phổ thông, với kỳ vọng tái hiện thành công mà iMac đã tạo ra trên thị trường máy tính để bàn.
Ông Steve Jobs, Giám đốc điều hành (CEO) của Apple Computer, tạo dáng bên mẫu máy tính xách tay iBook mới của công ty tại triển lãm công nghệ MacWorld ở New York năm 1999. Mẫu iBook mới có giá khởi điểm 1,599 USD, nặng khoảng 2.7 kg. Ảnh: Reuters.
|
Kỷ nguyên tăng trưởng
Năm 2001 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khác của Apple khi công ty phát hành Mac OS X - hệ điều hành hoàn toàn mới được xây dựng trên nền tảng công nghệ Unix và BSD vốn là di sản từ NeXT, công ty mà Steve Jobs sáng lập sau khi rời Apple.
Đây không chỉ là một bản nâng cấp phần mềm đơn thuần mà còn đặt nền móng cho hệ sinh thái Apple trong nhiều thập kỷ tiếp theo.
Cũng trong năm đó, Apple khai trương những cửa hàng Apple Store đầu tiên tại bang California và Virginia, bắt đầu xây dựng mạng lưới bán lẻ riêng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà phân phối bên thứ ba.
Tháng 10/2001, Apple bước ra ngoài lĩnh vực máy tính cá nhân khi giới thiệu iPod - máy nghe nhạc kỹ thuật số với khẩu hiệu nổi tiếng: "1,000 bài hát trong túi bạn".
Ông Steve Jobs, CEO của Apple, giới thiệu mẫu máy nghe nhạc kỹ thuật số iPod mini mới tại hội nghị và triển lãm Macworld năm 2004 ở San Francisco. Thiết bị này có thể lưu trữ tới 1,000 bài hát, có kích thước tương đương một tấm danh thiếp và được bán với giá 249 USD. Ảnh: Reuters.
|
Ban đầu, sản phẩm không tạo được tiếng vang quá lớn. Với mức giá 399 USD và chỉ tương thích với máy Mac, iPod bị xem là một thiết bị đắt đỏ dành cho nhóm khách hàng tương đối hẹp.
Tuy nhiên, những đánh giá đó nhanh chóng thay đổi.
Năm 2003, Apple tiếp tục ra mắt iTunes Music Store với mô hình bán nhạc trực tuyến giá 0.99 USD cho mỗi bài hát. Sự kết hợp giữa iPod và iTunes đã biến Apple thành một thế lực mới trong ngành giải trí số, đồng thời tạo ra hệ sinh thái khép kín đầu tiên của công ty.
Khoảng thời gian này cũng chứng kiến những biến cố lớn trong cuộc sống của Jobs.
Năm 2003, ông được chẩn đoán mắc ung thư tuyến tụy. Tuy nhiên, Jobs giữ kín thông tin này và chỉ chính thức chia sẻ với nhân viên Apple vào năm sau. Bất chấp những khó khăn về sức khỏe, Apple vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ.
Chỉ trong vòng 6 năm, công ty đã chuyển mình từ một doanh nghiệp từng bị giới công nghệ chế giễu thành một trong những cái tên đáng chú ý nhất tại Thung lũng Silicon. Trong giai đoạn 2003-2006, giá cổ phiếu Apple tăng từ khoảng 6 USD lên gần 80 USD.
Dù vẫn đứng sau Microsoft về thị phần máy tính cá nhân, Apple đã trở lại quỹ đạo tăng trưởng và bắt đầu tạo ra lợi nhuận đáng kể. Nhiều ngôi sao nổi tiếng như U2 hay John Mayer cũng xuất hiện tại các sự kiện của công ty, phản ánh sức hút ngày càng lớn của thương hiệu Apple.
Năm 2004, Jobs bí mật khởi động Project Purple - dự án nghiên cứu thiết bị màn hình cảm ứng do ông trực tiếp giám sát và Jonathan Ive phụ trách thiết kế.
Ban đầu, ý tưởng của Jobs là phát triển một chiếc máy tính bảng. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, dự án dần chuyển hướng sang một thiết bị có khả năng thay đổi cả ngành công nghiệp điện thoại di động. Đó chính là tiền thân của iPhone.
Ông Steve Jobs (trái) và CEO Disney Bob Iger tại một sự kiện của Apple năm 2006, thời điểm sức khỏe của nhà đồng sáng lập Apple bắt đầu suy giảm và thu hút sự chú ý của công chúng. Ảnh: Getty Images.
|
Kỷ nguyên iPhone
Tháng 1/2007, sau nhiều năm đồn đoán, Steve Jobs chính thức trình làng iPhone tại sự kiện Macworld Expo, mở ra một chương mới không chỉ với Apple mà còn với toàn bộ ngành công nghệ.
Chiếc điện thoại này kết hợp khả năng nghe nhạc của iPod với màn hình cảm ứng đa điểm mượt mà, loại bỏ nhu cầu sử dụng bút stylus vốn phổ biến trên các thiết bị di động thời đó. Bên cạnh đó, Safari trên iPhone cũng là một trong những trình duyệt web hoàn chỉnh đầu tiên xuất hiện trên điện thoại di động. Sản phẩm nhanh chóng tạo nên cơn sốt trên toàn cầu.
Steve Jobs ra mắt iPhone
|
Truyền thông khi đó thậm chí gọi iPhone là "Jesus Phone", hàm ý đây là một thiết bị mang tính cách mạng. Hàng ngàn người hâm mộ xếp hàng qua đêm trước các Apple Store để trở thành những khách hàng đầu tiên sở hữu sản phẩm.
Chỉ sau 74 ngày kể từ khi lên kệ, Apple đã bán được 1 triệu chiếc iPhone.
Năm 2008, Apple tiếp tục củng cố vị thế với phiên bản nâng cấp iPhone 3GS. Tuy nhiên, thay đổi quan trọng nhất không nằm ở phần cứng mà là sự ra đời của App Store - nền tảng cho phép người dùng cài đặt ứng dụng từ các nhà phát triển bên thứ ba.
Khi ra mắt, App Store có khoảng 500 ứng dụng. Con số này sau đó tăng lên hàng triệu và trở thành nền tảng cho một ngành công nghiệp hoàn toàn mới.
Cũng tại sự kiện giới thiệu App Store, nhà đầu tư huyền thoại John Doerr của quỹ Kleiner Perkins công bố quỹ iFund trị giá 100 triệu USD nhằm hỗ trợ các nhà phát triển ứng dụng.
Nhiều chuyên gia xem đây là thời điểm khai sinh của nền kinh tế ứng dụng hiện đại - một thị trường trị giá hàng trăm tỷ USD ngày nay.
iPad và những năm cuối đời
Dù sức khỏe ngày càng suy giảm, Jobs vẫn tiếp tục dẫn dắt những dự án quan trọng nhất của Apple.
Năm 2010, ông giới thiệu iPad - sản phẩm hiện thực hóa ý tưởng về một chiếc máy tính bảng mà ông đã ấp ủ từ đầu những năm 2000.
Cùng năm đó, Apple ra mắt FaceTime, nền tảng gọi video trực tuyến nhanh chóng trở thành một trong những tính năng phổ biến nhất trên các thiết bị của hãng.
iPhone và iPad cũng châm ngòi cho một cuộc đối đầu lớn trong ngành công nghệ.
Jobs cho rằng công nghệ Flash của Adobe quá chậm, tiêu tốn tài nguyên và tiềm ẩn nhiều rủi ro bảo mật. Vì vậy, Apple kiên quyết không hỗ trợ Flash trên các thiết bị di động của mình. Quyết định này từng gây tranh cãi gay gắt nhưng cuối cùng Adobe phải khai tử Flash vài năm sau đó khi ngành công nghệ chuyển sang các tiêu chuẩn web mới.
Đầu năm 2011, trong thời gian nghỉ điều trị y tế lần cuối, Jobs vẫn trực tiếp xuất hiện tại hai sự kiện quan trọng của Apple.
Tháng 3, ông giới thiệu iPad 2. Ba tháng sau, ông trình làng dịch vụ lưu trữ đám mây iCloud - một trong những nền tảng quan trọng nhất của hệ sinh thái Apple hiện nay.
Lần xuất hiện công khai cuối cùng của Jobs diễn ra vào tháng 6/2011 khi ông trình bày trước Hội đồng thành phố Cupertino về kế hoạch xây dựng trụ sở mới của Apple.
Dự án này sau đó trở thành Apple Park - khuôn viên hình "phi thuyền" nổi tiếng, được khánh thành vào năm 2017 và được xem là một trong những di sản cuối cùng mang đậm dấu ấn của Steve Jobs.
Từ chức và di sản để lại
Ngày 24/08/2011, Steve Jobs chính thức từ chức CEO Apple sau khi bệnh ung thư tuyến tụy tái phát. Ông chuyển sang giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng quản trị, nhưng vẫn tiếp tục gắn bó với công ty mà mình đồng sáng lập.
Chưa đầy hai tháng sau, vào ngày 05/10/2011, Jobs qua đời ở tuổi 56. Theo nhiều nguồn tin, ông vẫn làm việc cho Apple cho tới tận ngày cuối cùng của cuộc đời.
Người hâm mộ đặt hoa, thư và những vật tưởng niệm dành cho ông Steve Jobs bên ngoài một cửa hàng Apple sau khi nhà đồng sáng lập Apple qua đời vào ngày 05/10/2011. Ảnh: Getty Images.
|
Tối hôm đó, cờ tại trụ sở Apple được treo rủ để tưởng nhớ người đã góp phần định hình nên công ty và cả ngành công nghệ hiện đại.
Sau khi Jobs rời vị trí điều hành, Tim Cook chính thức trở thành CEO của Apple. Nhiều người từng hoài nghi liệu Cook có thể tiếp nối thành công của người tiền nhiệm hay không. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của ông, Apple tiếp tục mở rộng quy mô, phát triển hệ sinh thái sản phẩm và trở thành doanh nghiệp giá trị nhất thế giới.
Sau khi Jobs qua đời, vợ ông - bà Laurene Powell Jobs - thừa hưởng phần lớn khối tài sản của gia đình, bao gồm các khoản đầu tư có giá trị lớn tại Apple và Disney.
Năm 2018, Apple trở thành công ty Mỹ đầu tiên đạt mức vốn hóa thị trường 1,000 tỷ USD. Kể từ đó, doanh nghiệp liên tục thiết lập những cột mốc mới và hiện có giá trị thị trường vào khoảng 4,500 tỷ USD, nằm trong nhóm những công ty giá trị nhất thế giới.
Từ chiếc Apple I được lắp ráp trong garage của gia đình đến một trong những tập đoàn quyền lực nhất thế giới, hành trình của Apple gắn chặt với dấu ấn của Steve Jobs. Những sản phẩm như iMac, iPod, iPhone hay iPad không chỉ thay đổi vận mệnh công ty mà còn góp phần định hình cách hàng tỷ người trên thế giới làm việc, giao tiếp và tiếp cận công nghệ.
Đến nay, Steve Jobs vẫn được xem là một trong những doanh nhân có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử hiện đại, còn những ý tưởng mà ông để lại vẫn tiếp tục hiện diện trong hầu hết các sản phẩm của Apple ngày nay.
Vũ Hạo
