Sự trở lại của các các thị trường mới nổi công nghệ
Vào lúc đỉnh điểm của bong bóng internet năm 2000, các nhà môi giới Phố Wall từng cố gắng khoác lên các thị trường chứng khoán mới nổi (emerging markets) một lớp “hào quang công nghệ” bằng cách tái định vị chúng thành các thị trường mới nổi về công nghệ (e-merging markets). Sau một phần tư thế kỷ, trong cơn hưng phấn với AI, một câu chuyện tương tự đang diễn ra.
Những ngôi sao công nghệ quen thuộc - Hàn Quốc và Đài Loan - đang dẫn dắt một đợt tăng giá mang màu sắc “hồi sinh”. Trong năm qua, hai quốc gia này chiếm tới 75% mức tăng của thị trường mới nổi, và phần lớn mức tăng đó đến từ chỉ ba cổ phiếu, đều là các nhà sản xuất chất bán dẫn lớn.
Hàn Quốc và Đài Loan có thể xem là những bên hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng AI toàn cầu. Trong bối cảnh nguồn cung thắt chặt, nhu cầu do AI thúc đẩy đã đẩy giá các sản phẩm bán dẫn của TSMC, Hynix và Samsung lên mức kỷ lục. Khi các “ông lớn” công nghệ Mỹ dự kiến chi tới 700 tỷ USD cho đầu tư AI trong năm nay, dòng tiền tự do của họ đang bị bào mòn, nhưng chính chi tiêu này lại thúc đẩy lợi nhuận của ba tập đoàn Đông Bắc Á.
Tổng lợi nhuận của ba doanh nghiệp này dự kiến sẽ vượt tổng lợi nhuận của Apple, Amazon và Alphabet cộng lại. Samsung được kỳ vọng sẽ tăng lợi nhuận hoạt động hơn 6 lần trong năm nay lên khoảng 185 tỷ USD, vượt qua tất cả các công ty trong nhóm “Magnificent Seven” của Mỹ, ngoại trừ Nvidia.
Nhờ đó, cùng với lực đẩy từ lượng lớn nhà đầu tư cá nhân trong nước, các thị trường này đã tăng theo dạng parabol trong những tháng gần đây - tương tự giai đoạn 1999–2000.
Tuy nhiên, nhiều thứ đã thay đổi trong suốt hai thập kỷ qua. Dù MSCI vẫn xếp Hàn Quốc và Đài Loan vào nhóm thị trường mới nổi, trên thực tế, họ mang đầy đủ đặc điểm của các thị trường phát triển. Thu nhập bình quân đầu người hiện đã vượt 35,000 USD, mức điển hình của các nước phát triển. Hai quốc gia này đã vượt qua “bẫy thu nhập trung bình” và duy trì tăng trưởng cao trong nhiều thập kỷ nhờ luôn đứng ở tuyến đầu của các cuộc cách mạng công nghệ, với tỷ lệ chi cho nghiên cứu phát triển (R&D) trên GDP thuộc top 3 thế giới (cùng với Israel).
Đó chính là nền tảng giúp Hàn Quốc và Đài Loan phát triển mạnh trong ngành bán dẫn - một lĩnh vực cạnh tranh khốc liệt, nổi tiếng với các chu kỳ bùng nổ và suy thoái, trong đó chu kỳ hiện tại là một trong những đợt tăng mạnh nhất.
Đợt tăng gần đây đã biến chu kỳ này trở thành mạnh nhất trong 10 chu kỳ tăng trưởng toàn cầu gần nhất, với doanh số bán dẫn toàn cầu tăng hơn 60% trong năm qua. Nhà đầu tư đang đẩy các ông lớn chip Đông Bắc Á lên nhóm công ty có vốn hóa lớn nhất thế giới. TSMC hiện là cổ phiếu được nắm giữ rộng rãi nhất, có mặt trong 92% quỹ cổ phiếu toàn cầu. Trong khi đó, Microsoft - cổ phiếu phổ biến nhất tại Mỹ - chỉ có trong 84% số quỹ này.
Không có gì mới khi các cổ phiếu công nghệ lớn đã thống trị - thậm chí bị cho là làm méo mó - thị trường Mỹ trong nhiều năm. Tuy nhiên hiện tại, theo một số thước đo, tỷ lệ tập trung ở thị trường mới nổi còn hơn cả Mỹ, khi 5 cổ phiếu lớn nhất chiếm phần lớn tỷ trọng trong chỉ số. Nếu cổ phiếu lớn nhất của Mỹ (Nvidia) chiếm 8% chỉ số, thì cổ phiếu lớn nhất của thị trường mới nổi (TSMC) chiếm tới mức kỷ lục 13%. Thậm chí, theo phương pháp tính của MSCI, TSMC hiện chiếm tỷ trọng lớn hơn toàn bộ thị trường Ấn Độ cộng lại trong chỉ số MSCI thị trường mới nổi.
Diễn biến này không như kỳ vọng ban đầu. Trung Quốc từng được dự đoán là bên hưởng lợi lớn thứ hai từ làn sóng AI sau Mỹ. Nhưng thay vào đó, các tập đoàn lớn như Alibaba và Tencent vẫn đang loay hoay trong việc tìm kiếm mô hình lợi nhuận từ AI, khiến giá cổ phiếu tăng yếu hơn nhiều so với các đối thủ tại Hàn Quốc và Đài Loan.
Một đợt tăng mạnh như vậy đặt ra câu hỏi: Khi nào nó sẽ kết thúc? Một nghiên cứu chỉ ra rằng khi một quốc gia hoặc một ngành vượt trội hơn chỉ số thị trường hơn 150% trong vòng hai năm, khả năng xảy ra điều chỉnh mạnh trong hai năm tiếp theo là rất cao. Và tại thị trường mới nổi, ngành bán dẫn đã vượt chỉ số MSCI hơn 180% trong hai năm qua - đưa nhóm này vào “vùng rủi ro” nếu lịch sử lặp lại.
Ngoài lĩnh vực công nghệ, không có nhiều động lực tăng trưởng mới tại Hàn Quốc và Đài Loan. Hai nền kinh tế này đang đối mặt với những vấn đề quen thuộc của các nước phát triển như dân số già và nợ tiêu dùng cao, làm suy yếu nhu cầu nội địa. Kinh tế Hàn Quốc hiện chỉ tăng trưởng khoảng 2%. Trong khi đó, Đài Loan - với quy mô nhỏ hơn và ít đa dạng hơn - chịu ảnh hưởng trực tiếp hơn từ ngành bán dẫn và được kỳ vọng tăng trưởng nhanh hơn, có thể đạt gần 7% trong năm nay.
Khi cuộc đua AI hạ nhiệt và nhu cầu chip giảm xuống, sự chú ý dành cho hai quốc gia này cũng sẽ phai nhạt. Nhưng ở thời điểm hiện tại, các thị trường mới nổi công nghệ một lần nữa đang trở thành tâm điểm của thị trường.
Vũ Hạo
