Thúc đẩy thanh toán số nhanh hơn, nhưng phải an toàn hơn
Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), người dân sẽ không sử dụng thanh toán số nếu không cảm thấy an toàn, trong bối cảnh lừa đảo công nghệ cao và deepfake ngày càng tinh vi.
Sáng ngày 06/06/2026, tại hội thảo "Thanh toán thông minh trong kỷ nguyên số", các chuyên gia và nhà quản lý đã khẳng định định hướng mới: Thanh toán số không chỉ là khâu cuối cùng của giao dịch mà đã vươn tầm trở thành "hệ điều hành" trung tâm của nền kinh tế. Để hệ điều hành này vận hành trơn tru và bứt phá, không chỉ cần một hạ tầng công nghệ hiện đại mà còn phải giải quyết triệt để bài toán bảo mật nhằm củng cố niềm tin người dùng, đồng thời khai thác tối đa sức mạnh của dữ liệu để phổ cập dịch vụ tài chính.
"Hệ điều hành" chiến lược của nền kinh tế
Chia sẻ tại hội thảo, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước cho biết sự hội tụ của các công nghệ lõi như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, giao diện lập trình ứng dụng (API), định danh số và sinh trắc học đang làm thay đổi hoàn toàn phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.
Trong bối cảnh đó, thanh toán đã vượt ra khỏi giới hạn của khâu hoàn tất giao dịch thông thường để trở thành "hệ điều hành" của nền kinh tế số. Nó hiện diện ở mọi điểm chạm của các hoạt động kinh tế, từ thương mại điện tử, dịch vụ công, giao thông, y tế cho đến giáo dục và du lịch, qua đó tạo ra nền tảng dữ liệu khổng lồ để mở rộng các hệ sinh thái số liên quan.
Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước. Nguồn: BTC
|
Thực tế, hạ tầng thanh toán số tại Việt Nam đang có những bước tiến thần tốc. Mạng lưới hiện nay đã phủ rộng với hơn 20,000 máy ATM, 780,000 máy POS; cùng với đó là 83 ngân hàng cung ứng dịch vụ Internet Banking, 52 ngân hàng triển khai Mobile Banking, kết hợp với 52 tổ chức trung gian thanh toán và 3 doanh nghiệp viễn thông cung cấp dịch vụ tiền di động. Các hạ tầng trọng yếu như hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, hệ thống chuyển mạch bù trừ tự động (ACH), hệ thống thẻ, trung tâm thông tin tín dụng (CIC) và hạ tầng kết nối dữ liệu dân cư đang ngày càng hoàn thiện, biến thanh toán thông minh trở thành hạ tầng chiến lược quốc gia.
Niềm tin là chìa khóa của sự chấp nhận
Dù sở hữu hạ tầng phát triển nhanh chóng, lãnh đạo Vụ Thanh toán cũng nhìn nhận, nền kinh tế số chỉ có thể bứt phá nếu hệ sinh thái thanh toán song hành được giữa năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng kiểm soát rủi ro.
Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao và các thủ đoạn lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake ngày càng tinh vi, mục tiêu tối thượng vẫn là bảo đảm an ninh và an toàn tài chính. Ông Phạm Anh Tuấn cho rằng: "Công nghệ tạo ra sự thuận tiện, nhưng niềm tin mới tạo ra sự chấp nhận". Người dân sẽ lập tức từ chối sử dụng thanh toán số nếu họ cảm thấy tài sản của mình bị đe dọa. Doanh nghiệp sẽ ngần ngại đầu tư vào kênh số nếu môi trường thiếu sự tin cậy. Chính vì vậy, an toàn thanh toán giờ đây đã trở thành cấu phần trọng yếu của an ninh kinh tế quốc gia.
Việc phát triển hệ thống thanh toán trong giai đoạn tới đòi hỏi sự cân bằng: Nhanh hơn nhưng phải an toàn hơn; mở hơn nhưng phải kiểm soát tốt hơn; kết nối rộng hơn nhưng bảo vệ dữ liệu cá nhân chặt chẽ hơn. Kiến tạo thể chế cho thanh toán thông minh, do đó, chính là bước chuẩn bị vững chắc cho tương lai của toàn bộ nền kinh tế số Việt Nam.
Dữ liệu thanh toán: "Mỏ vàng" để phổ cập tín dụng
GS.TS Nguyễn Đức Trung - Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM chia sẻ: Thanh toán điện tử đơn thuần chỉ là việc chuyển tiền, nhưng thanh toán thông minh thì vượt trội hơn hẳn vì khả năng sản sinh ra dữ liệu.
Thanh toán thông minh được xây dựng trên 4 trụ cột gồm: Số hóa toàn diện, chuẩn hóa và tương tác, an toàn bảo mật, và đặc biệt là việc tích hợp AI để phát hiện gian lận tức thời. Khối lượng dữ liệu sinh ra từ các trụ cột này tạo thành 6 lớp thông tin vô giá bao gồm: Người mua, người bán, quá trình bù trừ, chi tiết giao dịch, quy mô số lượng, và đặc biệt nhất là hành vi tiêu dùng cùng mật độ phân bổ điểm bán. Tất cả vẽ nên bức tranh toàn cảnh và chân thực nhất về sức khỏe của nền kinh tế. Đối với mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GRDP trong 5 năm tới của TP.HCM, thanh toán thông minh chính là "đường cao tốc" không thể thiếu.
Đặc biệt, GS.TS Nguyễn Đức Trung chỉ ra ứng dụng đột phá từ dữ liệu thanh toán. Hiện nay, có khoảng 30% người Việt Nam không có hồ sơ tín dụng truyền thống, khiến họ không thể tiếp cận vốn vay ngân hàng. Tuy nhiên, chính những người này lại đang thực hiện hàng trăm giao dịch thanh toán điện tử mỗi ngày. Các giao dịch này phản ánh chính xác uy tín cá nhân và hoàn toàn có thể trở thành dữ liệu thay thế để chấm điểm tín dụng. Nhờ thanh toán thông minh, mọi người dân, kể cả những tiểu thương nhỏ lẻ, đều có cơ hội tiếp cận nguồn vốn một cách công bằng mà không cần đến các thủ tục chứng minh tài chính phức tạp.
Nhìn ra thế giới, Việt Nam có thể tham khảo các mô hình thành công để định hình con đường đi riêng. Trung Quốc là minh chứng cho mô hình dựa vào khối tư nhân với hai "ông lớn" Alipay (1.4 tỷ người dùng) và WeChat (935 triệu người dùng) nắm giữ 90% thị phần. Dựa trên nguồn dữ liệu giao dịch khổng lồ, họ đã cấp vốn cho hàng chục triệu hộ tiểu thương mà không cần hồ sơ tín dụng, từ đó kích hoạt nền kinh tế số bùng nổ. Trong khi đó, Ấn Độ lại thành công vang dội với mô hình hạ tầng số quốc gia do Chính phủ kiến tạo và đầu tư (UPI). Chỉ trong 9 năm, Chính phủ Ấn Độ đã tạo ra "đường cao tốc dữ liệu", giúp số lượng giao dịch tăng gấp 12,000 lần, cho phép các doanh nghiệp tư nhân tự do cạnh tranh lành mạnh trên nền tảng chung đó.
Ông Nguyễn Đức Trung khẳng định, Việt Nam đang đi những bước đi rất đúng hướng. Người Việt Nam không chỉ sở hữu tư duy nhạy bén, khả năng thích nghi cao với công nghệ mới mà còn đang cho thấy tốc độ ứng dụng AI và thanh toán số vươn tầm quốc tế, tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu.
Cát Lam
