Vì sao Ấn Độ có thể ngừng xuất khẩu đường?
Việc Ấn Độ đẩy mạnh mở rộng sản xuất ethanol đang làm thay đổi một trong những ngành đường lớn nhất thế giới. Các nhà máy đường ngày càng tăng đầu tư vào nhiên liệu sinh học trong bối cảnh nước này được dự báo sẽ có rất ít, thậm chí không còn lượng đường dư thừa để xuất khẩu trong ít nhất vài niên vụ tới, theo nhiều nguồn tin am hiểu ngành.
Công nhân bốc dỡ các bao đường từ xe tải tại cảng Deendayal ở Kandla, bang Gujarat, miền tây Ấn Độ, tháng 4/2025. Ảnh: Reuters.
|
Sự chuyển dịch này diễn ra khi New Delhi theo đuổi mục tiêu pha trộn 20% ethanol vào xăng nhằm giảm chi phí nhập khẩu dầu mỏ. Khi ngày càng nhiều mía và các sản phẩm phụ của mía được chuyển sang sản xuất ethanol, Chính phủ Ấn Độ đã tạm dừng xuất khẩu đường đến ngày 30/09, đồng thời cho biết các quyết định xuất khẩu sau đó sẽ phụ thuộc vào lượng đường dư thừa của niên vụ hiện tại, kết thúc vào tháng 9.
Trao đổi với Nikkei Asia, một số lãnh đạo nhà máy đường tại bang Uttar Pradesh cho biết các nhà máy của họ đang tập trung nhiều hơn vào sản xuất ethanol khi nhu cầu nhiên liệu sinh học trong nước ngày càng tăng.
Theo ông Rohin Kumar, Giám đốc chương trình của tổ chức phi lợi nhuận về khí hậu Palkiya Foundation có trụ sở tại New Delhi: "Việc Ấn Độ hạn chế xuất khẩu đường chỉ là biểu hiện bề ngoài. Sự thay đổi mang tính cấu trúc thực sự là đường đang bị hạ thấp vai trò và dần trở thành sản phẩm phụ của chương trình nhiên liệu sinh học”.
Trong nhiều năm, Ấn Độ là nước xuất khẩu đường lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Brazil, với thị phần gần 11% vào năm 2022. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu đã giảm khoảng một phần ba mỗi năm trong hai năm liên tiếp, khiến quốc gia Nam Á này tụt xuống vị trí thứ bảy vào năm 2024.
|
Tỷ trọng xuất khẩu đường của Ấn Độ
 |
Sự chuyển hướng này phản ánh chương trình pha trộn ethanol vào xăng (EBP) của Chính phủ Ấn Độ, trong đó mía và các sản phẩm phụ của mía trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng để sản xuất ethanol. Ấn Độ nhập khẩu khoảng 85% nhu cầu dầu thô, vì vậy việc pha trộn ethanol đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường an ninh năng lượng và cải thiện cán cân thanh toán. Chương trình cũng sử dụng các nguyên liệu có nguồn gốc từ ngũ cốc như ngô và gạo dư thừa nhằm đa dạng hóa nguồn cung cho sản xuất ethanol.
Số liệu chính thức cho thấy lượng ethanol được các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu nhà nước thu mua đã tăng từ 380 triệu lít trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2014 lên 9.04 tỷ lít trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2025, khi Ấn Độ tăng tốc chương trình pha trộn ethanol đã được triển khai từ nhiều thập kỷ trước. Chương trình này đã mang lại hơn 1.29 ngàn tỷ Rupee (13.5 tỷ USD) doanh thu cho các nhà máy đường và thu hút hơn 420 tỷ Rupee vốn đầu tư.
Ông Samir Patil, điều hành Nhà máy Đường Sarsenapato Santaji Ghorpade tại huyện Kolhapur, bang Maharashtra, cho biết hiện khoảng 40% hoạt động kinh doanh của nhà máy vẫn liên quan đến đường, trong khi phần còn lại gắn với ethanol. Khoảng 6,000 nông dân đang cung cấp mía cho nhà máy.
"Chúng tôi đang tập trung nhiều hơn vào ethanol vì nhu cầu đã tăng lên qua từng năm”, ông Patil nói, đồng thời cho biết sự chuyển dịch này đã thúc đẩy nhà máy mở rộng hoạt động.
Ông Kumar cho biết các doanh nghiệp tích hợp quy mô lớn của Ấn Độ đang mở rộng hoạt động vượt ra ngoài lĩnh vực đường để đầu tư vào ethanol, đồng phát điện và nhiên liệu hàng không bền vững, qua đó làm thay đổi căn bản mô hình kinh doanh của ngành.
"Các doanh nghiệp tích hợp quy mô lớn sẽ tiếp tục tập trung vào ethanol và các lĩnh vực nhiên liệu sinh học khác, trong khi các nhà máy nhỏ có thể gặp khó khăn trong việc bắt kịp xu hướng”, ông nói.
Theo ông Kumar, sau khi đầu tư hơn 420 tỷ rupee, Ấn Độ hiện đã xây dựng công suất chưng cất ethanol vượt nhu cầu dự kiến theo mục tiêu pha trộn hiện nay. "Công suất dư thừa này có thể khuyến khích các nhà hoạch định chính sách đặt ra mục tiêu pha trộn còn cao hơn trong những năm tới”.
|
Top quốc gia xuất khẩu đường
Tính tới năm 2024  |
Ông dự báo việc hạn chế xuất khẩu đường sẽ trở nên phổ biến hơn, bởi "càng nhiều mía được chuyển sang sản xuất ethanol thì lượng đường dành cho thị trường quốc tế càng giảm", tạo điều kiện để các đối thủ như Brazil, Đức, Thái Lan và Trung Quốc củng cố vị thế.
"Trong vòng 5 năm tới, tôi cho rằng chúng ta sẽ không còn nhìn thấy một ngành đường theo đúng nghĩa nữa, mà sẽ là một ngành nhiên liệu sinh học và các sản phẩm phụ vẫn tình cờ sản xuất thêm đường”, ông Kumar nhận định.
Công nhân tại các nhà máy đường ở một bang miền Bắc cũng nói với Nikkei Asia rằng các nhà máy quanh họ sẽ không còn lượng đường dư thừa để xuất khẩu trong vài niên vụ tới. Một chuyên gia tại một bang miền Bắc khác đồng tình: "Tác động này sẽ kéo dài nhiều niên vụ. Nếu Ấn Độ đánh mất các thị trường xuất khẩu vì ethanol thì sẽ rất khó giành lại".
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi của ngành cũng diễn ra trong bối cảnh sản xuất mía ngày càng chịu áp lực từ thời tiết thất thường và tình trạng thiếu nước. Các nông dân và lãnh đạo nhà máy đường đều cho rằng nguồn cung mía sẽ ngày càng thắt chặt.
Ông Ritesh Popalghat, một nông dân trồng mía tại bang Maharashtra, cho biết nắng nóng đến sớm và mưa đến muộn khiến việc canh tác năm nay trở nên bấp bênh, mặc dù "nhu cầu mía tăng từ các nhà máy sản xuất ethanol đã giúp giá mía của nông dân cải thiện”.
Tuy nhiên, đối với các nhà máy đường, bài toán kinh tế lại phức tạp hơn. Dù ethanol đã trở thành nguồn doanh thu quan trọng, các lệnh hạn chế xuất khẩu lại làm giảm cơ hội hưởng lợi từ việc bán đường ra thị trường nước ngoài.
Tại Nhà máy Đường Sharad ở bang Maharashtra, nơi sản xuất cả đường và ethanol, mùa ép mía ngắn hơn cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với nguồn cung nguyên liệu.
"Nếu được phép xuất khẩu thì chắc chắn chúng tôi sẽ hưởng lợi. Nhưng chúng tôi không thể làm gì khác," ông Sunil Chougule, một lãnh đạo của công ty, cho biết.
Nhà máy dự kiến lượng mía thu mua trong niên vụ này sẽ giảm xuống còn khoảng 300,000 tấn, so với mức tới 600,000 tấn trong những năm trước. Mùa ép mía - giai đoạn thu hoạch và chế biến mía - vốn thường kéo dài khoảng 150 ngày, "giờ chỉ còn khoảng 80-90 ngày và có thể giảm xuống còn khoảng 60 ngày trong niên vụ tới," ông Chougule nói. "Các con sông hiện đều cạn nước trong khi cây mía cần rất nhiều nước”.
Ông Anjal Prakash, Giáo sư Chính sách công tại Đại học FLAME ở bang Maharashtra, cho rằng ngành mía của Ấn Độ đang ngày càng dễ tổn thương trước nhiệt độ gia tăng, lượng mưa thất thường và áp lực thiếu nước, khiến lượng đường dư thừa dành cho xuất khẩu tiếp tục bị thu hẹp.
"Trong những năm nguồn cung mía khan hiếm, các nhà máy nhiều khả năng sẽ ưu tiên đáp ứng nhu cầu đường trong nước trước, đặc biệt nếu các doanh nghiệp bán lẻ và chính quyền các bang gây sức ép nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định”, ông nói.
Vũ Hạo
