AI càng mạnh, vai trò kiểm soát của con người càng quan trọng

AI đang nhanh chóng trở thành một năng lực thiết yếu trong công việc, nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình, xây dựng cơ chế quản trị và trang bị cho nhân sự khả năng sử dụng, kiểm chứng và kiểm soát AI một cách có trách nhiệm.

AI đang thay đổi cách các chuyên gia kế toán - tài chính làm việc, từ cách xử lý thông tin, phân tích dữ liệu đến tổ chức quy trình. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích về năng suất, công nghệ này cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực chuyên môn, khả năng phán đoán và trách nhiệm của người sử dụng.

Tại tọa đàm “Định hình năng lực nghề nghiệp kế toán - tài chính trong kỷ nguyên AI” tổ chức ngày 17/08, các chuyên gia từ ISCA, EY và Smart Train Academy đã chia sẻ góc nhìn về cách doanh nghiệp và người lao động thích ứng với sự thay đổi này.

AI không thay thế con người, nhưng thay đổi cách làm việc

Chia sẻ tại sự kiện, bà Fann Kor - CEO Viện Kế toán Công chứng Singapore (ISCA) cho rằng AI sẽ không thay thế vai trò của con người trong lĩnh vực kế toán - tài chính. Tuy nhiên, tốc độ ứng dụng AI đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiến thức và kỹ năng sử dụng.

Theo bà Fann Kor, việc xây dựng lực lượng lao động thành thạo AI có nhiều điểm tương đồng với đào tạo kế toán, kiểm toán. Nếu ngành kế toán có các chuẩn mực quốc tế và ngôn ngữ chung để làm việc xuyên biên giới, AI cũng cần một nền tảng kiến thức chung để người lao động có thể sử dụng hiệu quả và tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp.

Các công cụ AI ngày càng dễ tiếp cận, khiến vấn đề quan trọng không còn nằm ở việc doanh nghiệp có thể sử dụng AI hay không, mà là sử dụng như thế nào. Doanh nghiệp cần lựa chọn công cụ phù hợp và đào tạo từng nhân viên hiểu AI có thể làm gì, khi nào có thể tin tưởng hoặc cần thận trọng với kết quả do AI tạo ra.

Bà Fann Kor chia sẻ tại sự kiện - Ảnh: Huy Khải

Con người vẫn là “tuyến phòng thủ” cuối cùng

Bà Fann Kor nhấn mạnh ranh giới giữa việc sử dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc và để AI thay thế hoàn toàn quá trình ra quyết định. Theo đó, doanh nghiệp cần xác định rõ những điểm mà con người phải tham gia và đưa ra quyết định cuối cùng.

Đại diện ISCA dẫn hai trường hợp của Deloitte Australia và PwC Middle East từng phát hành báo cáo có thông tin AI không chính xác, cho thấy ngay cả những doanh nghiệp có hạ tầng công nghệ và đội ngũ chuyên môn cao vẫn có thể mắc sai sót khi sử dụng AI.

Tại phần tọa đàm, ông Ernest Yoong - Chủ tịch danh dự ISCA Việt Nam kiêm Lãnh đạo Quản lý rủi ro, EY khu vực ASEAN cho biết sự phổ biến của AI đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp nhận và đánh giá thông tin.

Người sử dụng cần hiểu AI hoạt động như thế nào, thông tin được tạo ra từ đâu và kết quả đó có ý nghĩa gì trước khi đưa ra quyết định.

Vấn đề bảo mật dữ liệu cũng cần được đặt lên hàng đầu. Ông Ernest Yoong cho biết tại nơi mình làm việc, nhân viên chỉ được sử dụng các công cụ AI đã được cấp phép và phê duyệt nhằm hạn chế nguy cơ thông tin mật hoặc dữ liệu khách hàng bị rò rỉ.

“AI là một công cụ tốt để hỗ trợ công việc, nhưng kinh nghiệm và khả năng phán đoán của con người vẫn là tuyến phòng thủ cuối cùng”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, mọi thông tin do AI tạo ra vẫn cần được kiểm tra, thẩm định và đánh giá bằng phán đoán chuyên môn trước khi được sử dụng trong các báo cáo chính thức.

Từ “AI First” đến chuẩn hóa quy trình

Ông Ernest Yoong (ngoài cùng bên trái), bà Liên Công (thứ hai từ trái sang), ông Dương Võ (thứ hai từ phải sang) trả lời các câu hỏi trong phần tọa đàm - Ảnh: Huy Khải

Cũng trong phần tọa đàm, bà Liên Công - Giảng viên Smart Train Academy cho rằng AI phát triển rất nhanh nên người sử dụng phải liên tục cập nhật và học hỏi. Bên cạnh năng lực sử dụng AI, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng trách nhiệm (responsibility) và đạo đức (ethics). Nhân viên phải sử dụng những công cụ được tổ chức phê duyệt, tuân thủ quy định về dữ liệu và có khả năng phản biện kết quả do AI tạo ra trước khi sử dụng.

Bà Liên cho rằng người lao động cần hình thành tư duy “AI First”, tức trước khi bắt tay thực hiện một công việc, cần đặt câu hỏi AI có thể hỗ trợ gì để nâng cao hiệu quả và năng suất.

AI cũng đã trở thành một năng lực cần thiết trong tuyển dụng, tương tự như yêu cầu về ngoại ngữ, kỹ năng tính toán hay sử dụng các hệ thống ERP, SAP, Oracle trước đây. Do đó, doanh nghiệp không chỉ nên hỏi ứng viên có biết sử dụng AI hay không, mà cần đánh giá cách ứng viên ứng dụng AI có trách nhiệm vào công việc.

“AI đã là một năng lực rồi. Giống như hồi xưa trong mô tả công việc yêu cầu biết tiếng Anh, biết sử dụng ERP, SAP, Oracle thì bây giờ phải biết ứng dụng AI một cách có trách nhiệm vào công việc”, bà Liên chia sẻ.

Tuy nhiên, theo bà, yêu cầu nhân sự có năng lực AI thôi là chưa đủ. Doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản trị AI để năng lực này thực sự được ứng dụng hiệu quả trong quy trình vận hành.

Cùng quan điểm, ông Dương Võ - Giám đốc Khối Chuyển đổi Doanh nghiệp & Công nghệ, Giảng viên Smart Train Academy cho rằng doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc sử dụng các công cụ như ChatGPT, Gemini hay Claude, mà cần xây dựng lộ trình ứng dụng AI gắn với hoạt động thực tế.

Theo ông, doanh nghiệp trước hết phải bảo đảm dữ liệu đầu vào chính xác và chuẩn hóa quy trình trước khi đưa AI vào vận hành, bởi AI có thể khuếch đại cả sự chính xác lẫn sai sót trong dữ liệu. Với quy trình lập báo cáo tài chính, doanh nghiệp cần xác định rõ từng bước, xây dựng tài liệu hướng dẫn chi tiết, sau đó mới xác định AI phù hợp với công đoạn nào và con người cần kiểm soát ở đâu.

Ông Dương Võ lưu ý không nên giao toàn bộ quy trình cho AI, đặc biệt với những công việc có rủi ro cao. Ông từng gặp trường hợp AI xử lý trial balance (bảng cân đối thử) khiến số liệu từng tài khoản bị thay đổi dù tổng thể bảng cân đối vẫn cân. Vì vậy, kết quả do AI tạo ra cần được kiểm soát trước khi sử dụng.

Bên cạnh đó, mỗi công cụ AI phù hợp với những tác vụ khác nhau. Các công cụ như Claude có thể hỗ trợ những công việc đòi hỏi tư duy, phân tích, trong khi những tác vụ cần độ chính xác cao có thể kết hợp AI với VBA trong Excel và vẫn cần con người kiểm soát.

Cũng trong khuôn khổ sự kiện, đại diện ISCA và Smart Train Academy đã ký kết hợp tác và ra mắt chương trình AI Fluency, Apply AI for Accounting & Finance, với mục đích đào tạo AI cho kế toán - tài chính.