AI đang trở thành thách thức mới với bản quyền báo chí
Không chỉ sao chép hay "xào nấu" nội dung như trước, nhiều hệ thống AI đang thu thập dữ liệu từ các cơ quan báo chí để huấn luyện mà chưa có cơ chế chia sẻ doanh thu hay bồi hoàn bản quyền.
Tại phiên thảo luận "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo" diễn ra ngày 20/06 trong khuôn khổ Hội báo Toàn quốc 2026 tại Hải Phòng, nhiều ý kiến cho rằng bài toán bản quyền đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết khi trí tuệ nhân tạo ngày càng tham gia sâu vào quá trình khai thác và tái tạo nội dung.
Ông Lê Quốc Minh, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng xâm phạm bản quyền báo chí hiện nay không còn dừng ở việc sao chép nguyên văn bài viết. Nhiều hệ thống AI đang quét dữ liệu từ các trang báo để huấn luyện mô hình mà không có cơ chế trả phí cho đơn vị sở hữu nội dung.
Theo ông, nguyên tắc rất rõ ràng là nội dung đã được sử dụng thì phải được trả tiền. Nếu không có giải pháp phù hợp, AI sẽ ngày càng làm tốt những nội dung đơn giản và báo chí buộc phải tập trung hơn vào các sản phẩm có chiều sâu, tính sáng tạo và giá trị riêng mà máy móc khó thay thế.
"Nếu không đấu tranh, AI sẽ sớm bắt chước và làm giỏi hơn con người trong những nội dung đơn giản", ông Lê Quốc Minh nhận định.
Phiên thảo luận về bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI tại Hội báo Toàn quốc 2026 - Ảnh: Thái Sơn/VGP
|
Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết tình trạng vi phạm bản quyền đang diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau. Ngoài việc sao chép nguyên văn, nhiều đơn vị còn đổi tiêu đề, chỉnh sửa một phần câu chữ để đăng lại nội dung. Hình ảnh và video cũng thường xuyên bị cắt logo, thay đổi nhận diện rồi phát tán trên các nền tảng số.
Đáng chú ý hơn, AI đang mở ra một dạng vi phạm mới khi dữ liệu báo chí được thu thập để huấn luyện mô hình, sau đó được dùng để tóm tắt, tổng hợp hoặc tái tạo lại nội dung mà không có sự đồng ý của đơn vị sở hữu.
Theo bà Thảo, hệ quả không chỉ là các cơ quan báo chí mất doanh thu quảng cáo và lượng truy cập. Khi công sức sáng tạo bị khai thác dễ dàng, động lực đầu tư cho nội dung chất lượng cũng suy giảm. Xa hơn, điều này có thể làm gia tăng tình trạng thông tin sai lệch, cắt ghép hoặc thiếu kiểm chứng trên môi trường số.
Dù Việt Nam đã có hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ về quyền tác giả và quyền liên quan, việc thực thi vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những khoảng trống lớn hiện nay là cơ chế xử lý việc AI sử dụng dữ liệu báo chí cũng như vấn đề chia sẻ doanh thu giữa các nền tảng xuyên biên giới với các cơ quan báo chí.
"Luật pháp đang chạy sau tốc độ phát triển công nghệ", bà Thảo nhận xét.
Từ thực tế đó, Cục Báo chí đề xuất nhiều giải pháp mới, trong đó có việc hoàn thiện quy định liên quan đến dữ liệu AI và cơ chế đàm phán bản quyền; xây dựng hệ thống tự động phát hiện nội dung vi phạm; thiết lập cơ chế chia sẻ doanh thu bắt buộc với các nền tảng số và nghiên cứu thành lập tổ chức đại diện tập thể quyền báo chí để thực hiện cấp phép, thu phí bản quyền.
Về phía Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan này đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Báo chí, đồng thời nâng cấp hệ thống Media Hub theo hướng trở thành nền tảng dữ liệu quốc gia phục vụ bảo vệ quyền dữ liệu báo chí trên môi trường số.
Bộ cũng nghiên cứu xây dựng Trung tâm dữ liệu và hợp tác truyền thông quốc tế, trong đó có chức năng hỗ trợ bảo vệ bản quyền báo chí và thí điểm mô hình Trung tâm bảo vệ bản quyền báo chí.
Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, khuyến nghị các cơ quan báo chí cần chủ động rà soát lại toàn bộ tài sản nội dung, nhận diện rõ các sản phẩm có giá trị khai thác thương mại và áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định của pháp luật.
Theo bà, các tòa soạn nên phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ để gắn mã nhận diện cho nội dung số, qua đó tăng khả năng theo dõi, phát hiện vi phạm và bảo vệ tài sản trí tuệ trên môi trường trực tuyến. Các nhà cung cấp dịch vụ trung gian cũng cần tham gia tích cực hơn vào quá trình thực thi bản quyền thay vì chỉ đóng vai trò nền tảng kỹ thuật.
Tử Kính (Theo thông tin Chính phủ)
