Áp lực nợ xấu kỳ vọng giảm dần theo đà phục hồi kinh tế
Bức tranh ngân hàng nửa đầu năm khép lại với sự gia tăng mạnh của tỷ lệ nợ xấu, phản ánh "độ trễ" từ những khó khăn tài chính mà doanh nghiệp đã phải gánh chịu trong thời gian qua. Mặc dù vậy, giới chuyên gia dự báo áp lực lên chất lượng tài sản hệ thống ngân hàng vẫn còn hiện hữu và khó có thể hạ nhiệt đột ngột trong ngắn hạn. Điểm sáng kỳ vọng đang được đặt vào đà phục hồi thực chất của nền kinh tế; khi các chính sách vĩ mô phát huy hiệu quả.
Tỷ lệ nợ xấu/dư nợ tăng cao
Dữ liệu từ VietstockFinance cho thấy, tính đến 30/06/2026, tổng dư nợ cho vay của 29 ngân hàng đã công bố BCTC quý 2 là 17.49 triệu tỷ đồng, tăng 8.48% so với đầu năm. Tất cả các ngân hàng đều tăng trưởng dương. Trong đó, NCB (NVB, +36.9%) tăng mạnh nhất, kế đến là VPBank (VPB, +23%), HDBank (HDB, +20.6%), ABB (+18.5%) và Vietbank (VBB, +14%).
Tổng nợ xấu tính đến cuối quý 2 của 29 ngân hàng ở mức 337,566 tỷ đồng, tăng 17.47% so với đầu năm. Thêm vào đó, tỷ trọng nợ xấu/dư nợ cho vay tại thời điểm cuối quý 2 tăng lên mức 1.93% so với mức 1.8% hồi đầu năm.
Có 5 ngân hàng ghi nhận nợ xấu sụt giảm vào cuối quý 2/2026 (đầu năm có 8 ngân hàng) với mức giảm bình quân 15%. Các ngân hàng cải thiện chất lượng nợ vay gồm: VBB (-27%), Nam A Bank (NAB, -24.4%), BaoVietBank (-16.8%), SHB (-6.2%) và Saigonbank (SGB, -1.3%).
Xét về cơ cấu nhóm nợ xấu, nợ dưới tiêu chuẩn (nhóm 3) tăng hơn 38%, nợ nghi ngờ (nhóm 4) tăng hơn 34%, nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) chỉ tăng gần 6%.
Dù vậy, nợ nhóm 5 lại chiếm hơn 59% tổng nợ xấu, trong khi nợ nhóm 3 và nhóm 4 chỉ chiếm mỗi loại hơn 20%.
Một số ngân hàng ghi nhận chất lượng nợ cải thiện rõ rệt khi giảm tất cả nhóm nợ xấu như BaoVietBank hay cải thiện ở hầu hết nhóm nợ như VBB, Agribank, SHB, ABB, PGBank.
|
Chất lượng nợ vay của các ngân hàng tính đến 30/06/2026 (Đvt: Tỷ đồng)
Nguồn: VietstockFinance
|
Tính đến 30/06/2026, có 12/29 ngân hàng tăng tỷ lệ nợ xấu/dư nợ vay so với đầu năm, cuối quý 1 có đến 19 ngân hàng. Thêm vào đó, số ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu vượt ngưỡng 3% đã giảm còn 6 ngân hàng so với 9 ngân hàng thời điểm đầu năm.
Nguồn: VietstockFinance
|
Vì sao nợ xấu gia tăng?
Ông Bùi Văn Huy - Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư tại CTCP FIDT đánh giá, việc nợ xấu vẫn tăng không đồng nghĩa các chính sách hỗ trợ tín dụng chưa phát huy tác dụng, bởi tăng trưởng tín dụng và chất lượng tài sản vận động với độ trễ rất khác nhau. Tín dụng mới có thể phản ứng khá nhanh với việc nới nguồn vốn, giảm điểm nghẽn thanh khoản hay thúc đẩy đầu tư; trong khi một khoản vay chỉ chuyển thành nợ xấu sau khi dòng tiền của khách hàng suy yếu trong một khoảng thời gian.
Dữ liệu của nhóm ngân hàng lớn cho thấy áp lực này tương đối rõ. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) tăng từ 1.72% cuối năm 2025 lên 1.85% quý 1 và 1.93% quý 2/2026. Đáng chú ý hơn, nợ nhóm 2 cũng tăng từ 1.29% lên 1.44% chỉ trong quý 2, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 91.65% cuối năm 2025 xuống 84.5%. Nghĩa là không chỉ NPL đang lớn hơn mà lượng nợ có nguy cơ chuyển nhóm trong thời gian tới cũng chưa giảm hẳn.
Nguồn: FIDT
|
Một nguyên nhân quan trọng là áp lực tài chính của khách hàng trong giai đoạn trước đang phản ánh trễ vào bảng cân đối ngân hàng. Mặt bằng lãi suất tăng từ đầu năm làm chi phí trả nợ của khách hàng vay lãi suất thả nổi cao hơn; trong khi một số doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về dòng tiền dù khả năng tiếp cận vốn mới được cải thiện. Nhóm khách hàng có năng lực tài chính yếu sẽ chịu áp lực lớn hơn khi khoản vay được tái định giá ở mặt bằng cao.
Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi đánh giá, mặc dù các số liệu cho thấy áp lực suy giảm chất lượng tài sản đang gia tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng tín dụng, nhưng hiện tượng này cần được phân tích đa chiều, thay vì chỉ kết luận rằng các chính sách hỗ trợ vốn đang thiếu hiệu quả.
Yếu tố đầu tiên cần xem xét là "độ trễ" trong hoạt động cấp tín dụng. Việc giải ngân vốn không ngay lập tức phản ánh rủi ro nợ xấu, bởi khả năng trả nợ của khách hàng phụ thuộc vào chu kỳ sản xuất kinh doanh ở những tháng tiếp theo. Nếu doanh nghiệp được tiếp cận vốn nhưng thị trường tiêu dùng chưa phục hồi hoặc chi phí đầu vào vẫn ở mức cao, dòng tiền sẽ không được cải thiện để đáp ứng nghĩa vụ tài chính. Do đó, phần lớn nợ xấu gia tăng trong 6 tháng đầu năm là kết quả phản ánh những khó khăn tài chính đã tích tụ từ giai đoạn trước, chứ không hoàn toàn xuất phát từ các khoản tín dụng mới được giải ngân trong năm nay.
Bên cạnh độ trễ của tín dụng, sự gia tăng nợ xấu trong bối cảnh hiện tại có thể được lý giải qua các nguyên nhân khách quan và chủ quan sau:
Thứ nhất, nền kinh tế vĩ mô có dấu hiệu tăng trưởng tích cực, nhưng mức độ phục hồi phân hóa mạnh. Không phải mọi quy mô doanh nghiệp, ngành nghề hay khu vực địa lý đều có chung một tốc độ cải thiện.
Thứ hai, hoạt động kinh doanh và dòng tiền không phải lúc nào cũng đồng pha. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận có đơn hàng và doanh thu, nhưng dòng tiền thực tế vẫn thâm hụt do vốn bị ứ đọng tại hàng tồn kho, vòng quay khoản phải thu kéo dài hoặc buộc phải bán chịu. Đối với ngân hàng, dòng tiền thực mới là cơ sở duy nhất để thanh toán nợ.
Thứ ba, một bộ phận khách hàng vẫn đang trong quá trình tái thiết tài chính. Khi các biện pháp hỗ trợ (như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ) kết thúc, bức tranh tài chính và khả năng trả nợ thực tế của các khoản vay này mới bộc lộ rõ ràng hơn.
Cuối cùng, tăng trưởng tín dụng nhanh là cần thiết để kích thích kinh tế, nhưng điều này đồng thời đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản trị rủi ro. Tốc độ giải ngân càng cao, yêu cầu về năng lực thẩm định, giám sát sau vay và kiểm soát dòng tiền của các ngân hàng càng phải khắt khe để hạn chế rủi ro phát sinh.
NCS.Ths. Nguyễn Thái Bình - Giảng viên, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) cho rằng, nguyên nhân đầu tiên nợ xấu gia tăng đến từ sức khỏe của nền kinh tế và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp. Khi triển vọng kinh doanh suy yếu, cả doanh nghiệp và người dân có xu hướng thận trọng hơn, hạn chế đầu tư, giảm mở rộng sản xuất và giữ tiền để phòng thủ. Nói cách khác, tâm lý thị trường chuyển sang “ăn chắc mặc bền”, khiến dòng tiền trong nền kinh tế vận động chậm hơn.
Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải duy trì chi phí vận hành, trả lương, nguyên vật liệu và đặc biệt là chi phí lãi vay. Khi doanh thu suy giảm nhưng nghĩa vụ trả nợ không giảm tương ứng, dòng tiền bị thu hẹp. Đây là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng nguy cơ chậm trả, chuyển nhóm nợ và cuối cùng hình thành nợ xấu.
Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất cho vay tăng cao đang tạo thêm áp lực. Với những doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy lớn, chi phí vốn tăng có thể nhanh chóng bào mòn lợi nhuận. Khi doanh nghiệp không tạo đủ dòng tiền để trang trải cả chi phí hoạt động và lãi vay, khả năng phát sinh nợ quá hạn sẽ cao hơn.
Vì vậy, việc dư nợ tăng 8% nhưng nợ xấu tăng tới 16% cho thấy vấn đề không nằm ở việc nền kinh tế thiếu tín dụng, mà đáng quan tâm hơn là khả năng hấp thụ vốn và khả năng tạo dòng tiền của người vay đang yếu đi.
Nợ xấu có thể ổn định dần nhưng khó giảm ngay
Trong nửa cuối năm, ông Bùi Văn Huy kỳ vọng tình hình có thể ổn định dần nhưng khó giảm mạnh ngay. Chính sách tài khóa mở rộng, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng sẽ giúp cải thiện đơn hàng, doanh thu và dòng tiền doanh nghiệp; đây mới là yếu tố căn cơ để giảm hình thành nợ xấu mới. Chính phủ đang yêu cầu đẩy nhanh giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công và tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng trong các quý cuối năm. Đồng thời, hành lang pháp lý về thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm đã được củng cố, hỗ trợ ngân hàng xử lý lượng nợ xấu hiện hữu.
Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng cao cũng tạo ra một lớp rủi ro mới nếu tiêu chuẩn tín dụng bị nới quá nhanh. Tổ chức Fitch gần đây cũng cảnh báo, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ làm gia tăng áp lực đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam. Vì vậy, kịch bản hợp lý hơn là tốc độ hình thành nợ xấu chậm dần, chứ chưa phải NPL đồng loạt giảm ngay trong nửa cuối năm 2026.
Ông Nguyễn Quang Huy dự báo, áp lực nợ xấu có cơ sở để từng bước ổn định trở lại, nhưng khó có thể kỳ vọng tỷ lệ này giảm mạnh chỉ trong một vài quý ngắn hạn. Yếu tố quyết định sự cải thiện chất lượng tài sản không chỉ nằm ở các chính sách tiền tệ, mà cốt lõi là sức khỏe thực chất của nền kinh tế. Chỉ khi sản xuất phục hồi, đầu tư được thúc đẩy, sức mua cải thiện và vòng quay vốn lưu động của doanh nghiệp được đẩy nhanh, áp lực trả nợ mới thực sự giảm bớt.
Vì vậy, định hướng hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian tới cần thực hiện song song hai mục tiêu: vừa mở rộng khả năng tiếp cận vốn, vừa kết hợp các chính sách vĩ mô khác để nâng cao năng lực tạo ra dòng tiền của doanh nghiệp.
Về phía hệ thống ngân hàng, trọng tâm điều hành cần chuyển dịch từ tư duy "tăng trưởng quy mô dư nợ" sang "tăng trưởng dư nợ có chất lượng". Mục tiêu của tín dụng không chỉ nằm ở việc giải ngân được bao nhiêu phần trăm, mà cần đánh giá chặt chẽ: Dòng vốn đang chảy vào lĩnh vực nào, tạo ra giá trị thặng dư ra sao và tính khả thi của nguồn tiền trả nợ như thế nào. Đây chính là nền tảng bắt buộc để hướng tới mục tiêu tăng trưởng tín dụng bền vững.
Ông Nguyễn Thái Bình cho rằng, áp lực nợ xấu sắp tới có thể cải thiện, nhưng điều kiện tiên quyết là hoạt động kinh tế thực sự phục hồi. Các chính sách hỗ trợ của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước có thể giúp giảm áp lực vốn, thúc đẩy đầu tư và tạo thêm cầu cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu doanh thu và dòng tiền của doanh nghiệp chưa phục hồi, việc tiếp tục mở rộng tín dụng chỉ có thể hỗ trợ thanh khoản trong ngắn hạn, chứ chưa giải quyết được gốc rễ của nợ xấu. Do đó, trong thời gian tới cần theo dõi không chỉ tốc độ tăng tín dụng, mà quan trọng hơn là sức khỏe doanh nghiệp, dòng tiền và khả năng trả nợ. Nợ xấu cuối cùng không được quyết định bởi ngân hàng cho vay bao nhiêu, mà bởi nền kinh tế tạo ra bao nhiêu dòng tiền để trả khoản vay đó.
Cát Lam
