Ngành dược ì ạch, giá thuốc leo thang
Bài 1: Ăn xổi ở thì
Từ vị thuốc Xuyên Tâm Liên được xem như một tân dược đầu tiên do doanh nghiệp trong nước sản xuất trị “bách bệnh” hồi còn thời bao cấp cách nay mấy chục năm, đến nay ngành dược nước nhà đã có nhiều bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, hiện năng lực sản xuất cũng chỉ mới đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu phòng và chữa bệnh cho người dân. Đáng nói hơn, với 90% nguyên liệu nhập khẩu, ngành dược Việt Nam vẫn chủ yếu ở dạng “nấu cao, đóng gói”. Đó cũng là nguyên do lý giải vì sao thuốc cứ mãi tăng giá!
Trong vai người bệnh bị nhức đầu, sổ mũi do cảm cúm, chúng tôi ghé một loạt nhà thuốc trên đường Hai Bà Trưng (khu vực chợ Tân Định, quận 1, TPHCM) để hỏi mua thuốc. Nhân viên nhà thuốc L.C. niềm nở: “Có rất nhiều loại thuốc trị cảm cúm, thích loại nào em bán loại đó”. Nói rồi, cô nhân viên đưa ra gần chục loại thuốc sản xuất trong nước.
Cùng mẹ, khác tên
Lâu nay, nhiều người mắc các bệnh cảm cúm, nhức đầu cứ luôn nghĩ đến các loại như Panadol, Paracetamol, Decolgen bởi đó là những loại thuốc được quảng cáo nhiều. Thực ra, thị trường thuốc có tới hàng chục loại có tác dụng điều trị tương tự như vậy và đều được sản xuất trong nước. Một chủ nhà thuốc thổ lộ: “Mấy trình dược viên tiếp thị miết cái thuốc cảm cúm. Thấy mà phát ốm. Chắc thuốc này dễ sản xuất quá hay sao mà mấy công ty dược cứ sản xuất xoành xoạch”. Để minh chứng, chủ nhà thuốc đưa ra một loạt nào là Cenflu của liên doanh Công ty Dược liệu Trung ương III, Grippostad của Công ty Dược Stada Việt Nam, Biviflu của Công ty Dược phẩm BV Pharma, Ameflu của Công ty Dược OPV, Panadol của Công ty Sanofi-Synthelabo Việt Nam… Quả là hoa cả mắt khi trước mặt chúng tôi là hàng loạt thuốc trị cảm cúm mà không biết chọn loại nào đạt hiệu quả cao. Cô bán thuốc cho biết, mỗi loại có mỗi giá khác nhau và chênh lệch rất nhiều. Nhưng đừng có nghĩ, thuốc đắt tiền hơn sẽ tốt hơn.
Ghé qua Trung tâm Dược sỉ (đường Tô Hiến Thành, quận 10, TPHCM), dò hỏi xem thị trường thuốc nội ra sao, một chủ quầy không giấu giếm: “Cạnh tranh khốc liệt lắm. Nhưng thật lạ là giá vẫn không giảm. Thế mới chết”. Theo các chủ quầy thuốc bán sỉ, mức lãi khi bán buôn thuốc nội thường không nhiều như thuốc nhập ngoại nhưng phải luôn “ôm hàng” để phòng khi khách có nhu cầu. Tuy nhiên, do có nhiều loại thuốc sản xuất trong nước trùng nhau về hoạt chất, về tác dụng điều trị nên thường các nhà thuốc chọn kinh doanh 1 - 2 loại. Một nhân viên Công ty Dược Trường Đức cho biết: “Nhiều loại thuốc nội khác nhau về tên gọi thương mại, còn chỉ định phòng và điều trị y chang. Người ta gọi là cùng mẹ, khác tên”. Ngoài thuốc trị cảm cúm, các loại thuốc kháng sinh, vitamin C, thuốc trị ho… cũng được nhiều công ty dược trong nước đua nhau sản xuất. Chẳng hạn kháng sinh có tới vài trăm loại như Amoxicilin, Ampicillin của Công ty CP Hóa dược phẩm Mekophar; Ampicillin của Công ty Xuất nhập khẩu y tế Domesco Đồng Tháp; Amoxycilin, Amoxividi, Cefaclor… của Công ty CP Dược phẩm Trung ương Vidipha. Giám đốc một công ty dược phẩm ngậm ngùi nói: “Hầu như công ty dược trong nước nào cũng sản xuất thuốc kháng sinh và trùng nhau về hoạt chất, công dụng. Thậm chí có công ty sản xuất tới vài chục loại kháng sinh”.
Thấy người ăn khoai, vác mai đi đào
Dù mới ra đời và đi vào hoạt động được 2 năm qua nhưng Công ty CP Dược phẩm S. ở quận 7, TPHCM sản xuất một loạt thuốc tim mạch, vitamin C, thuốc giảm đau - hạ sốt. Dù có công nghệ đạt GMP-WHO nhưng công ty này cũng chỉ sản xuất các loại thuốc thông thường chẳng khác gì các công ty đã có thâm niên hàng chục năm. Một lãnh đạo công ty thừa nhận: “Cứ nghiên cứu thị trường bán chạy loại nào thì sản xuất loại đó, chứ ngồi nghiên cứu để sản xuất được các loại biệt dược thì biết bao giờ có sản phẩm”. Hay như Công ty Dược B. có nhà máy tận Bình Dương mới sản xuất được gần 2 năm qua cũng không thoát khỏi tình trạng chung là đi vào sản xuất những loại thuốc mà thị trường trong nước đang cần.
Thực tế cho thấy, phần lớn công ty dược trong nước đều “nhìn nhau” mà sản xuất. Giám đốc một công ty dược phẩm trung ương bày tỏ: “Hễ thấy công ty nào có sản phẩm bán chạy thì 1-2 tháng sau thế nào cũng vài ba công ty dược khác sản xuất thuốc đó. Chỉ có điều tên gọi khác”. Tuy nhiên, hầu hết những loại thuốc sản xuất theo kiểu đó vẫn là thuốc thông thường, dễ nhập khẩu nguyên liệu và công nghệ sản xuất đơn giản. Chính vì vậy mà không chỉ làm cho thị trường dược phẩm sản xuất trong nước “đạp” lên nhau mà còn làm khó cho chính các bệnh viện.
BS Nguyễn Thy Hùng, Giám đốc Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, từng than thở: “Có những thuốc mà có tới hàng trăm loại khác nhau khiến bệnh viện không biết đâu mà lần! Điều đó dẫn đến tình trạng ở mỗi bệnh viện, bệnh nhân lại chịu mỗi giá thuốc khác nhau dù loại thuốc, chất lượng thuốc không có gì khác nhau”. Chưa hết, nhiều lãnh đạo bệnh viện không khỏi đau đầu vì đến kỳ đấu thầu thuốc cung ứng cho bệnh viện thì không ít công ty dược trong nước chào hàng cùng một loại. Trong khi những tiêu chuẩn kỹ thuật về chất lượng thuốc, yếu tố lý tính đều tương tự nhau nên không biết lựa chọn thế nào. Đó là chưa kể cùng một loại thuốc nhưng giá cả chênh nhau một trời một vực.
Lý giải hiện tượng trên, PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, ví von: Đó là tình trạng “thấy người ta ăn khoai, vác mai đi đào”. PGS Phong Lan dẫn chứng năm 2009, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã cấp tới 87 số đăng ký thuốc cho cùng hoạt chất Cefuroxime (một loại kháng sinh), 98 số đăng ký cho hoạt chất Cefixim và hàng chục số đăng ký cho các loại thuốc cùng hoạt chất khác như Amlodipin, Azithromycin, Metformin… Theo đánh giá của các chuyên gia dược học, việc sản xuất dàn trải và cạnh tranh bằng những loại thuốc thông thường của nhiều công ty dược trong nước chẳng khác nào “ăn xổi ở thì”. Trong khi đáng lý ra các doanh nghiệp cần nghiên cứu, sản xuất sản phẩm cạnh tranh với các thuốc cùng loại của các hãng dược nước ngoài. Không ít doanh nghiệp dược trong nước thừa nhận, nhiều mặt hàng thuốc trong nước sản xuất được nhưng vẫn chưa cạnh tranh nổi với thuốc ngoại cùng hoạt chất.
Theo Bộ Y tế, năm 2009, tổng trị giá tiền thuốc sử dụng 1,696 tỷ USD (tăng 18,97% so với năm 2008), tiền thuốc bình quân đầu người 19,77 USD (tăng 20,18% so với năm 2008). Dự báo tiền thuốc sử dụng tăng gấp đôi sau 5 năm (năm 2014: 33,8 USD/người). Thị trường dược phẩm Việt Nam đạt 2 tỷ USD vào năm 2011 và tốc độ tăng trưởng 17%-19% mỗi năm. Theo đánh giá mới đây, hãng nghiên cứu thị trường Business Monitor International (BMI) của Anh, vào năm 2013, kim ngạch nhập khẩu thuốc sẽ vượt 1,37 tỷ USD, so với con số 923 triệu USD trong năm 2008. BMI dự báo, trong 5 năm tới thị trường dược phẩm Việt Nam sẽ là mảnh đất giàu tiềm năng cho các công ty nước ngoài.
Tường Lâm
Sài Gòn Giải phóng
