Bên trong kế hoạch IPO SpaceX táo bạo của Elon Musk
Elon Musk vừa công bố chi tiết về một trong những thương vụ IPO tham vọng nhất lịch sử khi SpaceX nộp bản cáo bạch dài tới 200,000 từ cho kế hoạch niêm yết dự kiến diễn ra vào tháng tới.
Tài liệu không chỉ mô tả hoạt động kinh doanh tên lửa và Internet vệ tinh hiện tại, mà còn vẽ ra tầm nhìn cực kỳ tham vọng: Khai thác tiểu hành tinh, vận chuyển hành khách lên Mặt Trăng và sao Hỏa, đồng thời xây dựng hệ sinh thái AI vận hành bằng năng lượng Mặt Trời.
Tuy nhiên, phía sau tầm nhìn “đưa ánh sáng của ý thức vươn tới các vì sao” là một doanh nghiệp vẫn đang thua lỗ và sở hữu cấu trúc quản trị trao cho Elon Musk gần như toàn quyền kiểm soát.
Dưới đây là những điểm đáng chú ý nhất trong hồ sơ IPO của SpaceX.
Chi khủng cho AI
Bản cáo bạch khổng lồ của SpaceX cho thấy công ty hiện đã trở thành một canh bạc lớn vào AI.
Elon Musk xác định AI là thị trường lớn nhất mà SpaceX hướng tới, với quy mô tiềm năng lên tới 26.5 ngàn tỷ USD - vượt xa khoảng 2 ngàn tỷ USD từ Starlink và các hoạt động không gian truyền thống.
Tuy nhiên, SpaceX hiện vẫn bị đánh giá đi sau các đối thủ như OpenAI, Anthropic và Google trong cuộc đua AI. Để thu hẹp khoảng cách, ông Musk đang chi tiêu cực mạnh cho hạ tầng tính toán và trung tâm dữ liệu.
Riêng năm ngoái, công ty đã chi gần 13 tỷ USD cho phần cứng AI và ghi nhận khoản lỗ hoạt động khoảng 6.4 tỷ USD ở mảng này. Khoản chi khổng lồ đã kéo toàn bộ SpaceX rơi vào trạng thái lỗ ròng, dù Starlink vẫn tạo ra khoảng 4.4 tỷ USD lợi nhuận hoạt động.
|
Chi tiêu vốn của SpaceX
 |
Dù vậy, ông Musk bắt đầu tìm cách kiếm tiền từ lượng năng lực tính toán khổng lồ mà SpaceX đã xây dựng.
Theo hồ sơ IPO, Anthropic sẽ trả khoảng 15 tỷ USD mỗi năm để thuê chỗ tại hai trung tâm dữ liệu Colossus chủ lực của SpaceX.
Nếu thỏa thuận kéo dài đến tháng 5/2029, SpaceX có thể thu về tổng cộng khoảng 45 tỷ USD doanh thu - cao hơn đáng kể so với số tiền đã bỏ ra để đầu tư phần cứng AI trước đó.
Tuy nhiên, việc phải cho một đối thủ AI lớn thuê hạ tầng cũng cho thấy chatbot Grok của ông Musk hiện vẫn chưa đạt được mức độ phổ biến và thương mại hóa như kỳ vọng.
Tham vọng xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian
Một trong những ý tưởng táo bạo nhất trong hồ sơ IPO của SpaceX là kế hoạch xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu ngoài không gian phục vụ AI.
SpaceX muốn tận dụng kinh nghiệm phát triển hạ tầng điện toán trên Trái Đất để triển khai các trung tâm dữ liệu quỹ đạo khổng lồ, vận hành bằng năng lượng Mặt Trời và làm mát tự nhiên nhờ môi trường chân không ngoài không gian.
Theo công ty, việc đưa năng lực xử lý AI lên quỹ đạo mới chỉ là bước khởi đầu cho những tham vọng lớn hơn, bao gồm việc hình thành các “thị trường ngàn tỷ USD” trên Mặt Trăng, sao Hỏa và xa hơn nữa.
Trong ngắn hạn, toàn bộ kế hoạch này phụ thuộc rất lớn vào Starship - mẫu tên lửa tái sử dụng thế hệ mới của SpaceX, cao tương đương một tòa nhà 35 tầng.
Nhờ khả năng phóng vệ tinh với chi phí thấp, SpaceX hiện gần như thống trị thị trường phóng tên lửa toàn cầu. Từ năm 2023 đến nay, công ty đảm nhận khoảng 80% tổng khối lượng hàng hóa được đưa lên quỹ đạo mỗi năm.
“Về lâu dài, đặc biệt với các trung tâm dữ liệu quỹ đạo, chúng tôi kỳ vọng sẽ phục vụ AI ở quy mô cực lớn”, ông Musk viết trên X hôm 21/05.
Một nhà đầu tư nhận định ngay cả khi các mô hình AI của xAI không thành công, mạng lưới trung tâm dữ liệu ngoài không gian này vẫn có thể hoạt động độc lập.
“Nó vẫn vận hành được dù có hay không có Grok”, người này nói, đồng thời ví SpaceX có thể trở thành “CoreWeave trên bầu trời” - ám chỉ công ty hạ tầng điện toán đám mây AI đang tăng trưởng rất nhanh hiện nay.
IPO có thể tạo ra hàng loạt tỷ phú mới quanh Elon Musk
Thương vụ IPO của SpaceX không chỉ là phép thử đối với tham vọng AI và không gian của Elon Musk, mà còn có thể tạo ra khối tài sản khổng lồ cho nhóm lãnh đạo và nhà đầu tư thân cận với ông.
Nếu SpaceX đạt mức định giá khoảng 1.75 ngàn tỷ USD như kỳ vọng, nhiều lãnh đạo cấp cao của công ty sẽ chính thức gia nhập hàng ngũ tỷ phú.
|
Định giá của SpaceX tăng vọt trước thềm IPO
 |
Chủ tịch SpaceX Gwynne Shotwell và Giám đốc tài chính Bret Johnsen hiện đều sở hữu lượng cổ phần có thể trị giá hơn 1 tỷ USD mỗi người sau IPO.
Một trong những người hưởng lợi lớn nhất là Antonio Gracias - nhà đầu tư lâu năm ủng hộ ông Musk, thành viên HĐQT SpaceX và lãnh đạo quỹ Valor Equity Partners. Thông qua nhiều quỹ đầu tư khác nhau, ông hiện nắm khoảng 503 triệu cổ phiếu SpaceX, với giá trị ước tính có thể vượt 70 tỷ USD.
Luke Nosek - đồng sáng lập PayPal cùng Peter Thiel và là thành viên HĐQT SpaceX từ năm 2008 - cũng sở hữu lượng cổ phần trị giá khoảng 5 tỷ USD.
Tuy nhiên, tất cả vẫn còn kém rất xa Elon Musk.
Theo hồ sơ IPO, ông Musk hiện nắm khoảng 5.1 tỷ cổ phiếu đã được quyền sở hữu hoàn toàn, tương đương khoảng 41% tổng số cổ phần SpaceX. Với mức định giá dự kiến, khối tài sản này có thể trị giá khoảng 700 tỷ USD.
Nếu thương vụ IPO thành công và cổ phiếu tiếp tục tăng mạnh sau niêm yết, ông Musk có thể trở thành người sở hữu 1,000 tỷ USD đầu tiên trong lịch sử thế giới.
CEO gần như “không thể bị sa thải”
Hồ sơ IPO cho thấy HĐQT SpaceX đã thực hiện hàng loạt bước đi hiếm thấy nhằm củng cố quyền lực tuyệt đối của Elon Musk.
Gần đây, công ty trao thêm cho Musk hai đợt cổ phiếu loại B có quyền biểu quyết vượt trội, tổng cộng khoảng 1.3 tỷ cổ phiếu. Mỗi cổ phiếu loại này có tới 10 quyền biểu quyết, giúp Musk tiếp tục mở rộng khả năng kiểm soát SpaceX sau IPO.
Các cổ phiếu này sẽ được trao dần cho Musk nếu SpaceX đạt được những mục tiêu cực kỳ tham vọng, như đạt các mốc định giá khổng lồ, xây dựng thành công trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian hoặc thậm chí thiết lập được thuộc địa lâu dài trên sao Hỏa với ít nhất 1 triệu người sinh sống.
Điểm đặc biệt là số cổ phiếu này không phải dạng thưởng thông thường như quyền chọn hay RSU, mà là cổ phiếu hạn chế (restricted stock). Điều đó đồng nghĩa Musk gần như có thể sử dụng ngay quyền biểu quyết từ số cổ phiếu này và tiếp tục duy trì quyền kiểm soát SpaceX miễn là còn làm việc tại công ty.
Theo hồ sơ IPO, Musk gần như không thể bị sa thải khỏi vị trí Chủ tịch hay CEO. Muốn miễn nhiệm ông, đa số cổ đông sở hữu cổ phiếu loại B phải bỏ phiếu đồng ý. Nhưng hiện Musk đang nắm tới 93.6% lượng cổ phiếu loại này, nên trên thực tế ông gần như toàn quyền quyết định.
SpaceX cũng yêu cầu Musk không được bán cổ phiếu trong vòng 366 ngày sau IPO - dài gấp đôi mức khóa cổ phiếu 180 ngày thường thấy ở nhiều thương vụ niêm yết khác.
Một số cổ đông thân cận với Musk cũng bị hạn chế tương tự, trong khi các cổ đông khác có thể bán cổ phiếu sau 180 ngày.
Bản cáo bạch cũng cho thấy mặt trái của việc quyền lực quá tập trung vào ông Musk.
Năm ngoái, SpaceX đã chi khoảng 131 triệu USD để mua xe Cybertruck của Tesla theo giá bán lẻ, tương đương khoảng 1,500 chiếc, trong bối cảnh mẫu xe này đang bán khá chậm trên thị trường. Điều này làm dấy lên lo ngại ông Musk có thể sử dụng các công ty trong hệ sinh thái của mình để hỗ trợ lẫn nhau.
Hàng loạt “rủi ro vũ trụ” được liệt kê trong hồ sơ IPO
Bản cáo bạch IPO của SpaceX dành tới 37 trang chỉ để liệt kê các yếu tố rủi ro - từ quyền lực quá lớn của Elon Musk cho tới những nguy cơ “ngoài không gian”.
Công ty đặc biệt nhấn mạnh các rủi ro liên quan tới việc ông Musk nắm quyền kiểm soát gần như tuyệt đối, cũng như các xung đột lợi ích tiềm tàng giữa SpaceX với những doanh nghiệp khác trong hệ sinh thái của ông.
Ngoài ra, hồ sơ cũng cho thấy SpaceX hiện không còn chỉ là công ty không gian đơn thuần sau khi tích hợp thêm mạng xã hội X và công ty AI xAI của Musk vào hệ sinh thái hoạt động.
Danh sách rủi ro trải dài từ các vấn đề pháp lý, quy định quản lý cho tới những thách thức công nghệ cực đoan như xây dựng hệ thống phát điện trên Mặt Trăng.
SpaceX cũng cảnh báo về các “rủi ro không gian” bao gồm bức xạ từ Mặt Trời và vũ trụ, thiên thạch siêu nhỏ, rác không gian hay nguy cơ gây thương tích, thậm chí tử vong cho con người trong các hoạt động ngoài quỹ đạo.
Ở mảng AI và mạng xã hội, công ty cho biết họ đang đối mặt nhiều vụ kiện và điều tra liên quan tới việc tạo hình ảnh khiêu dâm không có sự đồng thuận cũng như nội dung tình dục hóa trẻ em.
Hồ sơ IPO cũng thừa nhận thẳng thắn rằng: “Chúng tôi có lịch sử thua lỗ ròng và có thể sẽ không đạt được lợi nhuận trong tương lai”.
Goldman Sachs giành vai trò dẫn đầu thương vụ IPO
Trong cuộc cạnh tranh giữa các ngân hàng Phố Wall, Goldman Sachs đã vượt qua Morgan Stanley, JPMorgan, Citigroup, Bank of America và UBS để trở thành đơn vị dẫn đầu thương vụ IPO của SpaceX.
Tổng cộng có 23 ngân hàng tham gia bảo lãnh phát hành cho thương vụ được xem là lớn nhất lịch sử này.
SpaceX cũng cho biết nhà đầu tư cá nhân sẽ được phân bổ một phần cổ phiếu IPO thông qua các nền tảng như Charles Schwab, Fidelity hay Robinhood.
Hai hãng luật Gibson Dunn và Davis Polk sẽ đóng vai trò tư vấn pháp lý cho thương vụ.
Vũ Hạo
