Bộ Tài chính đề xuất chính sách ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu, mua sắm hàng hóa xuất xứ trong nước
Bộ Tài chính vừa đưa ra dự thảo sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế ưu đãi trong mua sắm công. Điểm đáng chú ý của dự thảo là việc giao Chính phủ chủ động quy định chi tiết chính sách ưu đãi và đề xuất cơ chế bắt buộc sử dụng hàng hóa sản xuất trong nước tại các dự án đầu tư kinh doanh.
Bộ Tài chính cho biết cơ chế ưu đãi trong Luật Đấu thầu hiện hành chủ yếu áp dụng ở bước đánh giá hồ sơ dự thầu, chưa tạo đủ cơ sở pháp lý để ưu tiên hoặc dành riêng mua sắm các sản phẩm, dịch vụ được Nhà nước khuyến khích. Nhóm này bao gồm hàng hóa do doanh nghiệp trong nước sản xuất, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm xanh và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, việc ấn định trực tiếp đối tượng và hạn mức giá trị gói thầu trong Luật đang bộc lộ sự thiếu linh hoạt. Điển hình, Luật hiện hành quy định chỉ dành gói thầu xây lắp có giá trị không quá 5.0 tỷ đồng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ tham dự. Tuy nhiên, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 nâng hạn mức lên 20 tỷ đồng đối với gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa, gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách nhà nước dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự thay đổi này đòi hỏi phải sửa đổi Luật hoặc ban hành cơ chế đặc thù, làm giảm tính kịp thời trong quá trình điều chỉnh chính sách theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Định hướng linh hoạt và hướng đến sử dụng hàng trong nước
Nhằm khắc phục tình trạng trên, dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đề xuất chỉ quy định nguyên tắc về đối tượng và nội dung ưu đãi, giao Chính phủ quy định chi tiết cách thức áp dụng. Cơ chế mới hướng tới việc tạo ưu tiên cho sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược xuất xứ Việt Nam và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đáng chú ý, dự thảo quy định bắt buộc sử dụng hàng hóa trong nước sản xuất tại các dự án đầu tư kinh doanh, thay vì chỉ áp dụng cơ chế cộng điểm hoặc cộng tiền như hiện nay. Trong trường hợp có sự khác biệt về áp dụng ưu đãi giữa Luật này với các luật, nghị quyết khác của Quốc hội hoặc pháp luật chuyên ngành, chính sách ưu đãi thuận lợi hơn sẽ được áp dụng nhằm bảo đảm tính thống nhất và phát huy hiệu quả. Cách tiếp cận này giúp duy trì tính ổn định của Luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ chủ động điều chỉnh chính sách, góp phần phát triển thị trường trong nước và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Đối tượng và hình thức ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu
Theo Điều 8 dự thảo, diện đối tượng hưởng ưu đãi lựa chọn nhà thầu được mở rộng, bao gồm hàng hóa xuất xứ Việt Nam, sản phẩm thân thiện môi trường, sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ cao, dịch vụ công nghệ số và sản phẩm từ kết quả nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các nhà thầu được hưởng ưu đãi bao gồm doanh nghiệp trong nước sản xuất hàng hóa xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khoa học công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo.
Nhóm đối tượng này cũng bao gồm nhà thầu nước ngoài liên danh với nhà thầu trong nước, với điều kiện nhà thầu trong nước đảm nhận từ 25% trở lên giá trị công việc của gói thầu. Ngoài ra, nhà thầu sử dụng lao động nữ, thương binh, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và nhà thầu trong nước tham dự đấu thầu quốc tế tư cách độc lập hoặc liên danh cũng thuộc diện ưu đãi.
Hình thức ưu đãi áp dụng đối với nhà thầu bao gồm cộng thêm điểm đánh giá, cộng số tiền vào giá dự thầu hoặc giá đánh giá đối với nhà thầu không thuộc diện ưu đãi, và được xếp hạng cao hơn khi có kết quả đánh giá ngang nhau. Quá trình đấu thầu cũng có thể áp dụng cơ chế ưu tiên trong đánh giá năng lực, kinh nghiệm, dành riêng gói thầu cho đối tượng ưu đãi hoặc yêu cầu nhà thầu chào hàng hóa, dịch vụ thuộc diện được hưởng ưu đãi.
Đối tượng và hình thức ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư
Đối với quy trình lựa chọn nhà đầu tư, chính sách ưu đãi tập trung vào các nhà đầu tư có giải pháp ứng dụng công nghệ nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường đối với các dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao. Nhà đầu tư cam kết chuyển giao công nghệ thuộc danh mục ưu tiên đầu tư phát triển, danh mục khuyến khích chuyển giao hoặc công nghệ chiến lược cũng thuộc nhóm được hưởng chính sách này.
Bên cạnh đó, dự thảo quy định ưu đãi đối với nhà đầu tư là doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao. Các nhà đầu tư nước ngoài có cam kết chuyển giao công nghệ cho đối tác trong nước cũng được đưa vào diện thụ hưởng chính sách.
Hình thức ưu đãi dành cho các nhà đầu tư này bao gồm việc cộng thêm điểm vào điểm tổng hợp để so sánh, xếp hạng. Trong trường hợp nhà đầu tư thuộc đối tượng ưu đãi và không thuộc đối tượng ưu đãi được đánh giá ngang nhau, nhà đầu tư thuộc diện ưu đãi sẽ được ưu tiên xếp hạng cao hơn.
Thanh Trúc (theo Thông tin Chính phủ)
