Bộ Tứ gặp hạn

Bộ Tứ gặp hạn

Bốn công ty kiểm toán hàng đầu thế giới đang phải đối mặt với những điều luật có nguy cơ phá vỡ thế thống trị và nhiều vụ kiện có giá trị lên đến hàng tỉ USD.

7,6 tỉ USD: Số tiền công ty quản lý tài sản phá sản của Taylor Bean đòi một hãng kiểm toán bồi thường.

Tuần qua, Reuters đưa tin Ủy ban châu Âu đang cân nhắc một dự luật cấm các công ty kiểm toán cung cấp dịch vụ tư vấn cho các công ty họ đang kiểm toán, hoặc tệ hơn, các công ty này bị cấm toàn bộ hoạt động tư vấn, lĩnh vực tăng trưởng nhanh và ăn nên làm ra. Đây sẽ là biện pháp kiểm soát nặng nhất mà nhà cầm quyền áp dụng với 4 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới là Deloitte, PricewaterhouseCoopers (PwC), Ernst & Young và KPMG. Bốn công ty này được mệnh danh là “Bộ Tứ”, hiện kiểm toán cho hầu hết các tập đoàn lớn nhất thế giới, liên tục trong nhiều năm, thậm chí là vài chục năm qua.

Có lửa mới có khói

Vừa có một hãng kiểm toán bị kiện do tắc trách trong công tác kiểm tra sổ sách kế toán của công ty cho vay cầm cố Taylor, Bean & Whitaker Mortgage Corp (TBW - Mỹ), hiện đã đóng cửa. Khoản thiệt hại mà Neil Luria, công ty quản lý tài sản phá sản của Taylor Bean và đơn vị Ocala Funding của công ty này đòi bồi thường lên đến 7,6 tỉ USD.

Theo Ocala Funding, công ty con của TBW trước đây, hãng kiểm toán trên đã dễ dãi chấp nhận những lời giải thích mâu thuẫn, thiếu sót vào phút chót của Ban lãnh đạo TBW cho những giao dịch rất đáng ngờ, dù những giải thích đó không hợp lý và đi ngược với những tài liệu mà hãng đó có trong tay. Sự tắc trách đã gián tiếp khiến cho Ocala Funding thua lỗ 1,6 tỉ USD.

Dù trước đây các công ty kiểm toán thường giành phần thắng trong những vụ kiện tụng liên quan đến khủng hoảng nhưng các chuyên gia pháp lý lo ngại những quan điểm các công ty này sử dụng để biện hộ trong quá khứ có thể phát sinh nhiều lỗ hổng nếu áp dụng vào vụ kiện nói trên. Về phần công ty kiểm toán bị kiện, đứng trước những thông tin nêu trên, đã tuyên bố các đơn kiện “hoàn toàn không có giá trị”.

Lật lại quá khứ, đây không phải lần đầu tiên nhóm Bộ Tứ đứng trước sóng gió. Thời điểm 2001-2002, sau 2 vụ bê bối Enron và WorldCom, Bộ Tứ đã thoát hiểm ngoạn mục khi nhà chức trách Mỹ bãi bỏ lệnh cấm các công ty này thực hiện dịch vụ tư vấn.

Năm 2002, Đạo luật cải cách ngành kiểm toán Sarbanes-Oxley ra đời sau vụ sụp đổ của Enron và hãng kiểm toán của Enron, Arthur Andersen, khi đó đang giữ vị trí lớn thứ năm thế giới. Cái chết của thành viên thứ năm khiến nhóm “Bộ Ngũ” ngày xưa chỉ còn lại 4 thành viên và đổi tên thành “Bộ Tứ” . Đạo luật Sarbanes-Oxley đã giới hạn những loại hình dịch vụ tư vấn các công ty kiểm toán có thể cung cấp cho khách hàng họ đang kiểm toán. Tuy nhiên, thời hậu Enron, các đạo luật lại tạo điều kiện cho các công ty kiểm toán tự do theo đuổi khách hàng của nhau để cung cấp dịch vụ tư vấn.

Liên minh châu Âu đang cân nhắc những biện pháp cứng rắn hơn để khắc phục tình trạng nhiều công ty kiểm toán sẵn sàng cấp “giấy chứng nhận sức khỏe tốt” cho các ngân hàng, bất kể các khoản thua lỗ của họ trong cuộc khủng hoảng tín dụng. Theo thống kê của tổ chức phân tích thị trường kiểm toán Audit Analytics, từ sau cuộc khủng hoảng tín dụng cho đến tháng 7 năm nay, các công ty kiểm toán Bộ Tứ là bị đơn của hơn 20 vụ kiện.

Trong dự luật mới Ủy ban châu Âu đang xem xét, ngoài lệnh cấm các công ty kiểm toán cung cấp dịch vụ tư vấn, còn có một số biện pháp cứng rắn khác đáng chú ý. Đó là một công ty phải thay đổi hoặc luân phiên sử dụng công ty kiểm toán sau mỗi 9 năm nhằm chấm dứt truyền thống sử dụng cùng một công ty kiểm toán trong suốt hàng thập kỷ, giảm thiểu tiêu cực phát sinh. Bên cạnh đó, hình thức kiểm toán kết hợp cũng được giới thiệu. Theo đó, nhóm Bộ Tứ phải chia sẻ công việc kiểm toán với các đối thủ nhỏ hơn. Điều luật này sẽ được áp dụng cho các công ty có tài sản trên 1 tỉ euro. Đây là những biện pháp được đánh giá sẽ làm gia tăng tính cạnh tranh, từ đó, nâng cao tính minh bạch cho thị trường dịch vụ kiểm toán.

Số phận của Bộ Tứ

Phản hồi về dự luật của Ủy ban châu Âu, công ty Deloitte cho biết họ ủng hộ việc nâng cao chất lượng kiểm toán nhưng phản đối hình thức kiểm toán kết hợp, luân phiên sử dụng các công ty kiểm toán và lệnh cấm hoàn toàn các dịch vụ phi kiểm toán của Ủy ban châu Âu.

Trong khi đó, Rolf Nonnemmacher, đồng Chủ tịch của KPMG châu Âu, cho rằng quá trình cải cách này sẽ gây rắc rối cho những công ty hoạt động hiệu quả nhất. Ông chia sẻ: “Việc áp dụng những đề xuất này sẽ khiến chất lượng kiểm toán suy giảm nghiêm trọng, mà thiệt hại sau cùng là các doanh nghiệp cần kiểm toán. Ngoài ra, chi phí kiểm toán cũng có thể sẽ tăng cao hơn”.

Ernst & Young chưa có bình luận gì trong khi PwC cho rằng không có bằng chứng cho thấy những biện pháp mới sẽ cải thiện chất lượng kiểm toán.

Tuy nhiên, đối với các công ty kiểm toán thuộc nhóm chiếu dưới như BDO và Grant Thornton thì rõ ràng, dự luật sắp được công bố vào tháng 11 là tin vui. “Dù biết rằng sẽ có nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai nhưng chúng tôi rất hoan nghênh những gì ngài Michel Barnier muốn đạt được”, phát ngôn viên của Grant Thornton cho biết.

Tổ chức kế toán ACCA đồng quan điểm với PwC khi cho rằng không có bằng chứng rõ ràng rằng việc triển khai đạo luật mới sẽ là giải pháp tốt nhất để tăng tính minh bạch và chất lượng kiểm toán. Nhưng các chuyên gia kế toán thì tin rằng nhóm Bộ Tứ sẽ buộc phải chọn giữa kiểm toán và tư vấn, nhất là khi Nghị viện châu Âu, cơ quan có tiếng nói quyết định về việc ban hành dự luật, tỏ ra ủng hộ giải pháp mới.

Dù danh tiếng bị giảm sút nghiêm trọng trong thời gian qua nhưng nhóm Bộ Tứ sẽ không vì thế mà bị sụp đổ, bà Andrea Kim của hãng luật Diamond McCarthy (Mỹ) nhận xét. Bởi đơn giản, họ là đơn vị kiểm toán cho hầu hết các công ty lớn nhất tại các thị trường quan trọng nhất trên thế giới.

Tuy nhiên, lệnh cấm thực hiện dịch vụ tư vấn sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng đến doanh thu của nhóm Bộ Tứ. Theo tính toán của các chuyên gia trong lĩnh vực kiểm toán, chỉ 28-30% doanh thu của các công ty Bộ Tứ đến từ dịch vụ kiểm toán, 18% đến từ các dịch vụ phi kiểm toán cung cấp cho cùng khách hàng đang sử dụng dịch vụ kiểm toán và hơn 50% còn lại đến từ các dịch vụ tư vấn cung cấp cho các khách hàng không sử dụng dịch vụ kiểm toán của công ty. Nói một cách đơn giản, các dịch vụ tư vấn đang mang về cho các công ty Bộ Tứ khoảng 70% doanh thu.

Vẫn còn quá sớm để kết luận về số phận của Bộ Tứ và tính hiệu quả của dự luật. Tuy nhiên, một điều có thể chắc chắn là Ủy ban châu Âu đang rất quyết tâm triển khai dự luật mới này, bởi “một thị trường kiểm toán mạnh mẽ, cạnh tranh chính là chìa khóa để tái thiết lập niềm tin và uy tín cho thị trường và nền kinh tế nói chung”, như khẳng định của Michel Barnier, Cao ủy Thị trường Nội khối EU.

Lê Trung (Theo Reuters và FT)

NHỊP CẦU ĐẦU TƯ