Cần tính đúng, tính đủ cho dầu khí!
Có một “quy tắc” được áp dụng trong bảng tính tổng giá trị GRDP là loại bỏ dầu khí ra khỏi mức đóng góp. Hoặc, dầu khí chỉ được ghi nhận tỷ lệ đóng góp song không được “công nhận” làm thước đo chuẩn cho năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) hay năng suất kinh tế - xã hội dựa trên đổi mới sáng tạo.
Vì sao? Vì đó vẫn được xem là nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, khai thác nguồn lợi từ nó như một “của trời cho” chứ không do năng lực cải tiến, sáng tạo của con người. Chưa kể sự trồi sụt bất thường của giá dầu thế giới khiến nội lực ngành biến động theo, không phản ánh năng lực thị trường đúng nghĩa…
Điều đó không phải không có lý.
Thử nhìn lại cả giai đoạn 2016–2025, sản lượng dầu khai thác trong nước giảm bình quân 6.6% mỗi năm, khí giảm 4%. Do đó, việc loại trừ khai thác dầu khí khi tính tăng trưởng GRDP của địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây là hợp lý vì nó giúp phản ánh đúng sức khỏe của phần còn lại của nền kinh tế.
Nhưng, đã đến lúc, cái lý ấy cần được đặt để đúng thời điểm, không gian và phương thức phát triển để cân bằng (đi kèm là sự công bằng) trong thống kê, đánh giá veef năng suất nhân tố tổng hợp.
Nhất là sau cuộc sáp nhập, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) xác định TP.HCM, đặc biệt khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, là địa bàn chiến lược trọng điểm. Trong đó, Tập đoàn cam kết đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng vào các dự án như trung tâm năng lượng sinh thái, điện gió ngoài khơi và đổi mới sáng tạo, nhằm đưa khu vực này trở thành trung tâm năng lượng xanh và công nghệ hàng đầu.
Cụ thể, xã Long Sơn được đánh giá có điều kiện thuận lợi để hình thành Trung tâm công nghiệp năng lượng sinh thái, dự kiến tạo hàng nghìn việc làm xanh. Các dự án năng lượng tái tạo tại phường Rạch Dừa và hệ thống logistics phục vụ điện gió ngoài khơi tại phường Phước Thắng được kỳ vọng trở thành những trụ cột hạ tầng quan trọng. Tập đoàn cũng dự kiến tận dụng nguồn nhiệt lạnh từ quá trình tái hóa khí tại Kho cảng LNG Thị Vải để phát triển hệ thống kho lạnh quy mô lớn, giúp nông dân các địa phương như Châu Đức bảo quản nông sản với chi phí thấp hơn, nâng cao giá trị xuất khẩu. Với xã Châu Pha, tập đoàn định hướng khai thác nguồn điện khí và công nghệ sạch để phát triển các cụm công nghiệp sinh thái, hướng tới mục tiêu xây dựng xã thông minh vào năm 2030.
Như vậy, dầu khí không chỉ là “của để dành” từ tài nguyên thiên nhiên mà từ nó, qua nó, mỗi đồng vốn của ngành sẽ “len lỏi” và tác động thực sự sang ngành xây lắp, cơ khí, vận tải, dịch vụ. Từ đó, giúp tạo thêm việc làm và đơn hàng cho doanh nghiệp địa phương và vùng.
Thử điểm qua các con số: Trên địa bàn TP.HCM hiện có 19 đơn vị thành viên chủ lực của Petrovietnam, trải rộng từ thăm dò, khai thác, công nghiệp khí, chế biến đến dịch vụ kỹ thuật. Các đơn vị này vận hành 19 trong tổng số 20 lô, mỏ dầu và 14 trong 16 lô, mỏ khí đang khai thác trong nước của Tập đoàn. Cùng các đường ống dẫn khí, nhà máy Dinh Cố, đạm Phú Mỹ và kho cảng LNG Thị Vải, đó là một chuỗi năng lượng khép kín cấp khí cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Giai đoạn 2020–2025, doanh thu của các đơn vị Petrovietnam trên địa bàn đạt khoảng 2.8 triệu tỷ đồng, hơn một nửa doanh thu toàn Tập đoàn. Số nộp ngân sách đạt 590.8 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 16% tổng thu ngân sách của TPHCM. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, các đơn vị này nộp 86.2 nghìn tỷ đồng, khoảng 13% tổng thu.
Hơn nữa, năm 2026, lần đầu tiên sau một thập kỷ, ngành khai thác trở lại đà tăng trưởng. Sản lượng dầu thô dự kiến đạt 8.9 triệu tấn, tăng khoảng 8.9%; lượng khí tiêu thụ đạt 6.41 tỷ m³, tăng khoảng 8%. Tổng doanh thu từ dầu khí khai thác dự kiến đạt 253.24 nghìn tỷ đồng, tăng 58.7%.
Rõ ràng, một ngành đã tăng trưởng trở lại mà vẫn bị loại khỏi thước đo; và như đã nêu trên, nó đóng góp bằng chính sức lan tỏa, tác động lên đa ngành mà vẫn không được tính đúng, ghi đủ thì đó là một sự chưa công bằng cho dầu khí.
Bản thân TP.HCM cũng định hướng hợp tác với Petrovietnam ở 5 lĩnh vực bao gồm đô thị thông minh, năng lượng sạch, chuỗi cung ứng xanh, dịch vụ kỹ thuật biển và đổi mới sáng tạo. Như vậy, có thể thấy, tài nguyên đến từ cuộc hợp tác chiến lược này đâu chỉ tận dụng tài nguyên thiên nhiên mà chú trọng chuyển hướng sang nền kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo - nơi thử nghiệm và thử thách năng lực sáng tạo - kỹ thuật của con người, bảo vệ trở lại nguồn tài nguyên thiên nhiên.
Đó là chưa kể giá trị của ngành dầu khí còn nằm ở hơn 35,800 lao động đang làm việc tại các đơn vị Petrovietnam trên địa bàn, trong đó hơn một nửa có trình độ đại học trở lên. Thu nhập bình quân trên 35 triệu đồng mỗi tháng, cao hơn khoảng một phần tư so với mức bình quân của TPHCM.
Do đó, việc đề xuất tính cả khai thác dầu khí vào tăng trưởng GRDP năm 2026 là hợp lý, công bằng. Để vừa đủ, vừa minh bạch, có thể công bố song song hai con số tăng trưởng, có và không có dầu khí.
Quốc Học
