Chặn nhập siêu “khủng”, không chỉ siết hàng xa xỉ
Chúng ta đang siết các mặt hàng tiêu dùng mà thực chất chỉ chiếm một phần nhỏ trong cơ cấu nhập khẩu, còn 90% hàng nhập khẩu là nguyên phụ liệu chế biến xuất khẩu, máy móc và nguyên vật liệu cho đầu tư phát triển. Vì thế, để hạn chế nhập siêu thì bắt buộc phải nâng cao năng lực sản xuất trong nước chứ không chỉ hạn chế nhập hàng xa xỉ.
Trong mấy tuần qua, thị trường ô tô trong nước được một phen rối loạn trước các quy định mới trong nhập khẩu và kinh doanh từ Bộ Công thương. Không những thế, nhiều mặt hàng nhập khẩu khác cũng đối mặt với các hàng rào mới trong nhập khẩu. Giải thích cho điều này, các cơ quan chức năng cho rằng, việc tiếp tục quản lý ô tô nhập khẩu, tăng cường kiểm tra và hạn chế nhập khẩu điện thoại, mỹ phẩm, các mặt hàng tiêu dùng được xếp vào hàng xa xỉ khác, tăng thuế nhâp khẩu... là nhằm tiếp tục siết chặt các mặt hàng nhập khẩu này nhằm giảm tốc độ nhập siêu tiếp tục tăng lên trong những tháng đầu năm 2011.
Thực tế, những biện pháp hạn chế nhập khẩu hàng tiêu dùng, ô tô... để chống nhập siêu đã được áp dụng từ rất lâu và được xem là một hướng quan trọng nhưng xem ra hiệu quả không lớn. Nhìn lại thực tế cho thấy, hạn chế nhập khẩu ô tô và hàng tiêu dùng trong nhiều năm qua nhưng kim ngạch của nhóm hàng này không giảm mà vẫn còn tăng. Hơn nữa, kim ngạch các mặt hàng tiêu dùng chỉ khoảng 5 tỷ USD trong tổng số hơn 80 tỷ USD nhập khẩu mỗi năm. Vì thế, dù có gây ra nhiều tranh cãi, trở thành những sự kiện ầm ĩ thì thực chất đây vẫn không phải là những biện pháp mới và hy vọng về tính hiệu quả của nó được cho là không cao.
Trong khi đó, dù không ầm ĩ, ít tuyên bố và tranh cãi thì lại có những chuyển động khác dù lớn hay nhỏ những hẳn đã kém hiệu quả. Đầu tiên, Công ty Bioseet, một DN chuyên kinh doanh giống ngô đã quyết định hợp tác với nông dân để nhân và sản xuất giống ngô trong nước thay vì nhập khẩu. Như thế, nông dân có thêm việc làm và thu nhập còn DN chủ động giống ngô vì không còn nhập khẩu. Trong khi đó, một DN khác ở đồng bằng sông Cửu Long đã quyết định xây dựng một khu công nghiệp chế biến gạo với các nhà máy xay xát gạo, chế biến phụ phẩm và cả nhà máy điện chạy bằng trấu nhằm gia tăng giá trị cho hạt gạo Việt Nam.
Cao cấp hơn, Tổng công ty Công nghiệp Sài Gòn mới đây đã chính thức công bố dự án xây dựng mà máy sản xuất chip điện tử hoàn toàn của Việt Nam. Nếu thành công, đây là một nguồn thay thế rất lớn các loại chip điện tử Việt Nam đang nhập khẩu hoàn toàn và sử dụng ngày càng nhiều.
Các dự án từ nhỏ đến lớn cái đang triển khai hiệu quả, cái mới bắt đầu với những đánh giá khả thi dù ở trong những lĩnh vực riêng và có mục đích riêng nhưng đều có một điểm chung đó là làm gia tăng năng lực sản xuất trong nước, gia tăng chất lượng và giá trị cho hàng hóa và nền kinh tế Việt Nam. Chính vì thế, dù không chủ đầu tư nào đề ra mục tiêu chính là chống nhập siêu nhưng chính những dự án này sẽ đóng góp lớn vào hạn chế nhập khẩu và giảm nhập siêu cho Việt Nam.
Nhập siêu là một điểm yếu lớn của nền kinh tế Việt Nam và trong nhiều năm qua, các cơ quan quản lý đang loay hoay với rất nhiều biện pháp nhưng nhập siêu vẫn tăng cao. Theo nhiều chuyên gia, dường như chính sách chống nhập siêu của Việt Nam đang đi lệch hướng khi chỉ tác động vào một phần nhỏ kim ngạch nhập khẩu của hàng tiêu dùng xa xỉ, trong khi đó hơn 90% hàng nhập khẩu là nguyên phụ liệu chế biến xuất khẩu, máy móc và nguyên vật liệu cho đầu tư phát triển chưa có nhiều chuyển biến.
Thực tế, nhà nước đã có rất nhiều chương trình lớn để phát triển năng lực sản xuất trong nước nhằm thay thế nhập khẩu và hướng đến xuất khẩu. Đối với các mặt hàng thế mạnh của mình là nông nghiệp và khoáng sản thì kêu gọi và khuyến khích tăng cường chế biến sâu, bán thành phẩm với giá trị cao thay vì xuất khẩu thô.
Đối với các ngành xuất khẩu có tỷ lệ nhập khẩu nguyên phụ liệu lớn như dệt may, gia dày, điện tử... thì có hẳn một chương trình lớn về công nghiệp phụ trợ. Với các loại máy móc, công nghệ còn phải nhập khẩu nhiều thì đã có chương trình cơ khí trọng điểm, có ưu tiên các DN trong nước làm tổng thầu EPC tại các công trình lớn của điện lực, xi măng...
Nhưng thực tế, cho đến nay, các chương trình nếu không làm quá chậm thì cũng triển khai chưa được như mong muốn, ngay cả thế mạnh thực của Việt Nam là nông sản vẫn xuất khẩu thô giá rẻ, chưa nói một tỷ lệ không nhỏ trong đó là nhập khẩu. Vì vậy mà chúng ta vẫn nhập siêu "khủng" trong suốt thời gian qua.
Một vài nghành công nghiệp mới nổi với kim ngạch xuất khẩu lớn vẫn phải nhập khẩu nguyên phụ liêu nhiều. Còn máy móc công nghệ, xây dựng công trình công nghiệp vẫn chủ yếu nhập khẩu và thuê tổng thầu nước ngoài. Rõ ràng, nhập siêu lớn là do năng lực sản xuất trong nước yếu kém.
Chính vì thế, các chuyên gia đều cho rằng, hướng cơ bản và lâu dài cho việc chống nhập siêu là phải nâng cao năng lực, trình độ, hiệu quả của sản xuất và hàng hóa trong nước, đáp ứng và thay thế dần các hàng hóa đang buộc phải nhập khẩu với số lượng lớn... Những dự án như trên dù nhỏ những là một hướng mở đúng cần được mở rộng và khuyến khích. Nhưng tiếc là những chuyển động đó còn quá ít so với yêu cầu và sự lạc quan về nó chưa đủ khỏa lấp đi lo ngại về nhập siêu gia tăng hàng năm.
Lê Phong
diễn đàn kinh tế việt nam
