Châu Âu, bệnh nặng tái phát
“Căn bệnh” của Khu vực đồng euro (eurozone) đang tái phát. Việc điều trị đòi hỏi sự hợp tác nhiều hơn, nhưng Đức - nước “khoẻ” nhất - lại tỏ ra thờ ơ.
Khi các biên tập viên của tờ báo Đức Bild gặp ông Mario Draghi gần đây, họ đã tặng ông chiếc mũ sắt của sĩ quan Đức hồi thế kỷ 19, để nói rằng, ông Draghi là người “Đức” nhất trong số các ứng viên chạy đua vào chức Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) năm ngoái. Tuy nhiên, hiện ông Draghi lại đang bị người Đức chỉ trích nhiều nhất về việc bơm cho các ngân hàng 1.000 tỷ euro tiền rẻ.
Nói về việc bơm tiền cho các ngân hàng, ông Draghi biện luận, toa thuốc liều cao này có thể có những tác dụng phụ, nhưng nó đang phát huy tác dụng: điều tồi tệ nhất đã trôi qua.
Nhưng thực tế không hẳn như lời vị Chủ tịch ECB nói. Cơn sốt lại đang tăng nhiệt trở lại ở Tây Ban Nha, sau khi chính phủ nước này thâm thủng ngân sách nặng nề vào năm ngoái. Thủ tướng Ý, ông Mario Monti, từng đưa ra cảnh báo (sau đó đã rút lại) rằng, căn bệnh của Tây Ban Nha có thể làm hại đến quá trình bình phục của nước ông.
Trong khi đó, Bồ Đào Nha và Ai Len thì đang suy thoái và có thể cần thêm các gói hỗ trợ; Hy Lạp cũng có thể phải cần tới lần cứu trợ thứ 3 (cùng với tái cấu trúc nợ cũ).
Nỗi sợ đã trở lại, đòi hỏi các quỹ cứu trợ của eurozone phải được tăng cường.
“Nguồn lực của tất cả các bức tường lửa cần được sẵn sàng, đủ mạnh, đủ rộng và đủ sâu – tóm lại là cần phải lớn”, Ángel Gurría, Tổng thư ký của OECB nhấn mạnh. Nhưng Đức chỉ muốn phản ứng từ từ. Gần đây nhất, nước này mới ra tín hiệu là sẽ đồng ý việc nâng cao bức tường lửa, nhưng chỉ đến một mức độ nhất định.
Những phương án điều trị bệnh khác đã được đưa ra, như Quỹ cứu trợ tạm thời (EFSF) sẽ được nối tiếp bằng Cơ chế bình ổn châu Âu (ESM) mang tính lâu dài và sẽ được kích hoạt vào mùa hè năm nay. Bằng cách kết hợp hai quỹ bình ổn trên, có thể chỉ trong vòng 1 năm, năng lực cho vay sẽ được nâng từ 500 tỷ euro lên khoảng 740 tỷ euro. Quy mô này có lẽ là đủ để thuyết phục Trung Quốc, Mỹ và các nước khác cho phép IMF tăng nguồn lực.
Nhưng Đức lo rằng, việc giảm áp lực đối với các nước yếu sẽ dẫn đến sự tự mãn. “Người Đức cho rằng, cách duy nhất để buộc các nước này phải cải cách là ‘treo họ ra ngoài cửa sổ’”, một quan chức ngoại giao của Đức nói. “Chỉ có như thế mới khiến các thị trường tin rằng, eurozone đang ở bên rìa thảm họa”.
Một việc đang gây lo lắng cho Đức là Tây Ban Nha đang cố gắng nới lỏng chỉ tiêu thâm hụt ngân sách năm nay. Lo lắng cũng đang tăng lên xung quanh “thỏa ước tài chính”, một hiệp ước được ký kết bởi 25 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) nhằm siết lại các kỷ luật về ngân sách.
Liên quan đến thoả ước này, Ai Len, từng miễn cưỡng ủng hộ các hiệp ước của EU, sẽ tổ chức trưng cầu dân ý vào 31/5 tới. Ứng viên tổng thống Pháp của Đảng xã hội, François Hollande muốn thương lượng lại thoả ước trên để nó hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhiều hơn. Đảng Dân chủ xã hội của Đức cũng tỏ ý tương tự.
Còn tại Hà Lan, Đảng Lao động – được cho là ủng hộ chính phủ thiểu số về những đề của châu Au – doạ sẽ phản đối việc phê chuẩn hiệp ước nếu chính phủ áp dụng chính sách khắc khổ nhằm đạt được mục tiêu thâm hụt ngân sách 3% GDP vào năm tới.
Giả định là tất cả những khó khăn trên được giải quyết, số phận của đồng euro vẫn không chắc chắn. Tăng cường tường lửa và phê chuẩn hiệp ước tài chính sẽ chỉ giúp xử lý một vài triệu chứng. Việc chữa trị đòi hỏi phải tiến hành trên tất cả các “bệnh nhân”, như gợi ý gần đây của Jay Shambaugh, nhà kinh tế làm việc tại Viện nghiên cứu Brookings (Mỹ). Jay cho rằng, Khu vực đồng euro đang bị hành hạ bởi 3 bệnh cùng lúc là khủng hoảng ngân hàng, khủng hoảng nợ công và khủng hoảng tăng trưởng. Trong đó, bệnh nọ làm trầm trọng hơn bệnh kia.
Một vấn đề lớn nữa là eurozone mới chỉ hợp nhất phần nào. Các thành viên của nó đã từ bỏ các công cụ kinh tế, như chính sách phá giá đồng tiền và chính sách tiền tệ, song chính quyền “liên bang” lại thiếu các công cụ để đối phó với các cú sốc.
Vấn đề không phải là việc thâm hụt ngân sách quá nhiều (dù Hy Lạp đã chi tiêu trác táng) mà là việc vay mượn “quá tay” từ bên ngoài của tất cả các thành viên, từ công đến tư (để tài trợ cho thâm hụt thương mại).
Thặng dư tài chính là không thể có đối với các chính phủ. Để thay đổi điều này nhằm kích thích tăng trưởng thì cần đến nhiều năm.
Quang Huy (Theo báo chí nước ngoài)
đầu tư chứng khoán
