Chuyển đổi số ngành Ngân hàng bước sang giai đoạn khai thác dữ liệu, ứng dụng AI
Sau 5 năm đẩy mạnh chuyển đổi số, ngành ngân hàng đang chuyển trọng tâm từ số hóa, kết nối dữ liệu sang khai thác dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phát triển hệ sinh thái số. Gần 89% người từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản thanh toán, trong khi giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 vượt 28 lần GDP.
Sự kiện “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI”. Ảnh: BTC
|
Ngày 18/08, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổ chức sự kiện “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI”, thông điệp “Dữ liệu dẫn lối, AI đồng hành, ngân hàng kiến tạo hệ sinh thái số”.
Đây là năm thứ 5 NHNN tổ chức sự kiện về chuyển đổi số ngành ngân hàng, đồng thời tổng kết 5 năm triển khai kế hoạch chuyển đổi số ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
5 năm chuyển đổi số với thanh toán số tăng mạnh
Phát biểu khai mạc, ông Phạm Tiến Dũng - Phó Thống đốc NHNN - cho biết Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng hàng đầu để thúc đẩy phát triển đất nước.
Ông Phạm Tiến Dũng - Phó Thống đốc NHNN, phát biểu khai mạc sự kiện. Ảnh: BTC
|
Theo ông, trong giai đoạn mới, ngành ngân hàng sẽ tập trung tích hợp, chia sẻ và khai thác dữ liệu trên nền tảng AI có trách nhiệm, hướng tới các dịch vụ thông minh, an toàn, thuận tiện, giảm chi phí và đơn giản hóa thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.
Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, NHNN - cho biết quá trình chuyển đổi số của ngành được triển khai trên các trụ cột gồm hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, kết nối dữ liệu, thanh toán số và bảo đảm an toàn hệ thống.
Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC
|
Đến hết năm 2025, gần 89% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 28 lần GDP. Trong giai đoạn 2021-2025, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng bình quân 58.86%/năm, trong khi giá trị giao dịch tăng 24.36%/năm.
Trong 5 năm, thanh toán qua di động tăng hơn 8 lần về số lượng, qua Internet tăng hơn 7 lần và qua mã QR tăng gần 20 lần. Giá trị giao dịch không dùng tiền mặt bình quân đạt khoảng 1.05 triệu tỷ đồng/ngày, với gần 85 triệu giao dịch/ngày.
Thanh toán số cũng ngày càng gắn với hoạt động kinh tế - xã hội. Thanh toán không dùng tiền mặt chiếm 66.8% giao dịch thương mại điện tử, 98.7% doanh nghiệp thực hiện nộp thuế điện tử và 100% cơ sở giáo dục đại học tại đô thị thu học phí qua ngân hàng.
Sinh trắc học và dữ liệu giúp tăng khả năng phòng chống gian lận
Một trọng tâm khác trong quá trình chuyển đổi số là làm sạch dữ liệu và xác thực danh tính khách hàng.
NHNN phối hợp Bộ Công an triển khai đề án 06, đối chiếu thông tin sinh trắc học của khách hàng thông qua căn cước công dân gắn chip và VNeID. Đến ngày 31/07/2026, toàn ngành đã đối chiếu thành công hơn 167.8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2.78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức.
Cùng với đó, hệ thống SIMO được triển khai nhằm phát hiện tài khoản thanh toán, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật. Đến ngày 06/08/2026, hệ thống đã cảnh báo hơn 4.9 triệu lượt khách hàng. Trong đó, hơn 1.6 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng số tiền tương ứng hơn 5.5 nghìn tỷ đồng.
Thiếu tướng Vũ Văn Tấn - Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an, cho rằng ngành ngân hàng là một trong những lĩnh vực đi đầu trong việc đưa dữ liệu dân cư và định danh điện tử vào giao dịch thực tế.
Thiếu tướng Vũ Văn Tấn - Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC
|
Ông cho biết quá trình kết nối dữ liệu ngân hàng, dân cư và thuê bao viễn thông đã tạo thêm cơ sở để xác thực dòng tiền và phòng ngừa tội phạm. Theo số liệu được nêu tại sự kiện, tình hình tội phạm lừa đảo giảm 62% trong 2 tháng sau khi triển khai các giải pháp xác thực dòng tiền.
Tuy nhiên, tội phạm đang chuyển hướng sang lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp hoặc khai thác dữ liệu cá nhân. Do đó, bên cạnh công nghệ, ông cho rằng cần tăng cường kỹ năng số để người dân chủ động bảo vệ thông tin của mình.
Thiếu tướng Vũ Văn Tấn cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông và phối hợp giữa Bộ Công an, NHNN và Bộ Khoa học và Công nghệ để xây dựng bộ quy chuẩn chung.
Hạ tầng viễn thông tiếp tục được làm sạch
Ông Nguyễn Anh Cương - Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, Bộ Khoa học và Công nghệ, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC
|
Ông Nguyễn Anh Cương - Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết hạ tầng viễn thông đang tạo nền tảng cho các dịch vụ tài chính số.
Sau một năm thương mại hóa 5G, các nhà mạng đã lắp đặt hơn 40,000 trạm, phủ sóng khoảng 92% dân số. Mạng 4G duy trì độ phủ 99.8% dân số, trong khi cáp quang đã được đưa tới 100% xã, phường.
Cùng với phát triển hạ tầng, ngành viễn thông triển khai làm sạch dữ liệu thuê bao. Giai đoạn 2022-2023, khoảng 125 triệu thông tin thuê bao được rà soát, trong đó 17 triệu số không hợp lệ bị loại bỏ.
Trong năm 2026, sau khoảng 4 tháng triển khai các giải pháp mới, trong hơn 115 triệu thuê bao đang hoạt động, khoảng 102 triệu thuê bao đã được chuẩn hóa thông tin chính chủ và tích hợp vào VNeID; khoảng 13 triệu thuê bao chưa thực hiện chuẩn hóa bị dừng dịch vụ.
Theo ông Nguyễn Anh Cương, dữ liệu thuê bao được chuẩn hóa giúp các tổ chức tài chính giảm thời gian và chi phí xác minh, hỗ trợ mở tài khoản và thanh toán qua VNeID an toàn hơn.
Chuyển từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả
Ông Phạm Đức Ấn - Thống đốc NHNN cho rằng chuyển đổi số ngành ngân hàng phải chuyển “từ chủ trương sang hành động, từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả”. Mỗi nhiệm vụ cần hướng tới sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực chất và giá trị mang lại cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.
Ông Phạm Đức Ấn - Thống đốc Ngân hành Nhà nước, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC
|
Theo Thống đốc, dữ liệu và AI không phải mục tiêu tự thân mà phải trở thành nguồn lực phục vụ quản trị, đổi mới sản phẩm, kiểm soát rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Trong thời gian tới, NHNN tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ gồm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; nâng cấp hạ tầng và chuẩn hóa dữ liệu; thúc đẩy ứng dụng AI thực chất, có trách nhiệm; tăng cường an ninh mạng và xây dựng niềm tin số; đưa chuyển đổi số phục vụ người dân, doanh nghiệp và tài chính toàn diện; phát triển nguồn nhân lực và đề cao trách nhiệm người đứng đầu.
Đối với AI, Thống đốc yêu cầu các đơn vị phải xác định rõ AI giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị gì và những rủi ro nào cần kiểm soát. Ngành ngân hàng cũng cần sớm hình thành các nguyên tắc quản trị AI nhằm bảo đảm trách nhiệm giải trình, kiểm soát và bảo vệ dữ liệu khách hàng.
Về dữ liệu, ngành ngân hàng được yêu cầu xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”, tăng cường kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm.
Thống đốc cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao, AI và deepfake ngày càng tinh vi. An toàn, an ninh mạng và quyền riêng tư của người dùng không được đánh đổi để lấy tốc độ tăng trưởng chuyển đổi số.
Theo ông, chuyển đổi số cuối cùng phải tạo ra sự thuận tiện hơn cho người dân, giúp doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ và nguồn vốn thuận lợi hơn, đồng thời góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Qua 5 năm triển khai, ngành ngân hàng đang bước sang giai đoạn mới, trong đó trọng tâm không còn chỉ là đưa dịch vụ lên môi trường số mà là biến dữ liệu thành nguồn lực, AI thành công cụ nâng cao hiệu quả và chuyển đổi số thành giá trị thực chất cho nền kinh tế.
Mai Quốc
