Cơ hội cho Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung
Cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung kéo dài và kinh tế thế giới có xu hướng phân mảnh có chọn lọc, Việt Nam cần tận dụng vị trí phù hợp trong chuỗi giá trị, kết nối với cả hai hệ thống kinh tế và khai thác tốt hơn các cơ hội từ hội nhập.
Ngày 01/10/2026, Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Doanh nghiệp - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức Hội thảo với chủ đề “Thị trường Hoa Kỳ năm 2026: Cơ hội, thách thức và các giải pháp đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam” tại TP. HCM. Tại Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Đình Quý - nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Trưởng Đại Diện Thường Trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc đã trình bày về chuyên đề “Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ: Cơ hội mới cho doanh nghiệp và triển vọng mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư”
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Đình Quý - nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Trưởng Đại Diện Thường Trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc (Ảnh: Bảo Châu)
|
Cạnh tranh Mỹ - Trung và vị thế của Việt Nam
Ông Đặng Đình Quý chia sẻ rằng kinh tế Mỹ và Trung Quốc nằm ở nhóm trên cùng, vượt khoảng 4 lần so với nhóm xếp phía dưới và cấu trúc này dự báo duy trì đến năm 2040. Xét tổng thể sức mạnh toàn diện, Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia lớn nhất đang bước vào cuộc cạnh tranh chiến lược mang tính chất toàn diện, lâu dài và không nhất thiết dẫn đến chiến tranh trực tiếp, dự báo kéo dài đến năm 2050-2060.
Tốc độ rượt đuổi GDP của Trung Quốc so với Mỹ đã chậm lại sau đại dịch COVID-19 và nhiều dự báo cho rằng mốc 2035 chưa thể vượt được Mỹ mà phải đến năm 2045-2050. Ông Quý cho rằng, cuộc cạnh tranh duy trì mức không bùng nổ thành chiến tranh trực tiếp vì cả hai bên đều sở hữu sức mạnh hủy diệt lẫn nhau, trạng thái giằng co giữa hai cường quốc chính là khoảng trống và cơ hội cho các nước vừa và nhỏ, trong đó có Việt Nam. Trong số 44 công nghệ hàng đầu, Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu ở một số lĩnh vực, trong khi Mỹ và các đồng minh đang siết chặt ở mảng chip bán dẫn.
Về tiền tệ, vai trò thống trị của đồng USD vẫn cực kỳ vững chắc. Trong khi đó, tỷ trọng của đồng Nhân dân tệ trong giao dịch quốc tế chưa có sự thay đổi đột biến trong suốt 10 năm qua.
Tương quan Mỹ - Trung
Theo ông Quý, Mỹ sở hữu sức mạnh đặc biệt ở khả năng thu hút nhân tài từ khắp nơi trên thế giới. Trong khi tất cả các quốc gia kể cả Trung Quốc, Nhật Bản, Châu Âu… đều đối mặt với bài toán suy giảm dân số, qua đó giúp nước này không vấp phải nguy cơ suy giảm dân số nghiêm trọng như các nước khác.
Ngược lại, Trung Quốc lại có lợi thế về quy mô thị trường, năng lực sản xuất khổng lồ ví dụ như chiếm 75% năng lực đóng tàu mới của thế giới, Nhật Bản chiếm 5-10%, trong khi Hoa Kỳ gần như bằng 0 và đang thiếu xưởng đóng tàu cho hải quân. Trung Quốc cũng dẫn đầu thế giới về triển khai công nghệ năng lượng mới và chuyển đổi xanh nhanh chóng.
Đến năm 2035, cạnh tranh Mỹ - Trung sẽ tập trung vào 5 chiến trường then chốt, quyết định nhất là công nghệ cốt lõi và công nghệ quân sự. Ở mảng chip bán dẫn, Trung Quốc đạt quy mô nghiên cứu ở mức 7nm và 5nm, trong khi Mỹ và các đồng minh đang hướng tới quy mô công nghiệp 2nm. Hai bên cũng cạnh tranh gay gắt ở chuỗi cung ứng, công nghệ xanh, công nghệ số và việc xây dựng mạng lưới đối tác toàn cầu. Trung Quốc hiện đang nắm giữ nhiều chuỗi cung ứng hàng hóa nhất thế giới.
Tận dụng cơ hội và giải bài toán năng lực nội tại Việt Nam
Ông Quý chỉ ra rằng ASEAN là khu vực đang lên với 650 triệu dân, dự báo quy mô kinh tế trong 10 năm tới có thể ngang ngửa Châu Âu. Ấn Độ giữ tốc độ tăng trưởng 6 - 7%/năm và được dự kiến trở thành nền kinh tế thứ ba trên thế giới trong 10 năm nữa.
Trong khi đó, Châu Phi đến năm 2035 sẽ là nơi duy nhất sở hữu tỷ lệ dân số trẻ cao trong bối cảnh thế giới già hóa.
Theo ông, thị trường Mỹ tiếp tục giữ vai trò số một mà các nền kinh tế không thể bỏ qua nếu muốn bứt phá. Kịch bản năm 2035 sẽ không phải tách rời hoàn toàn mà là phân mảnh kinh tế có chọn lọc. Trong bối cảnh này, Việt Nam cần tìm được vị trí phù hợp để tham gia hiệu quả vào cả hai hệ thống kinh tế. Việt Nam cần linh hoạt kết nối với cả hai hệ thống kinh tế Mỹ và Trung Quốc, tận dụng mô hình dịch chuyển “China Plus One” hoặc thí điểm các khu kinh tế chuyên biệt như Quảng Ninh đang triển khai theo tinh thần Nghị quyết 57, Nghị quyết 59.
Hiện nay, Việt Nam có quan hệ Đối tác chiến lược Toàn diện Việt - Mỹ, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ chiếm 25.5% tổng kim ngạch xuất khẩu, thể hiện tính bổ trợ cao đối với nền kinh tế Mỹ. Ông Quý chia sẻ hàng hóa Việt Nam xuất khẩu là những thứ Mỹ không tự sản xuất, không còn sản xuất nữa hoặc có chi phí sản xuất cao. Ví dụ, một đôi giày nếu sản xuất tại Mỹ tốn 200 USD, nhưng làm tại Việt Nam chỉ tốn 30 USD.
Đồng thời, cần đưa các doanh nghiệp Việt Nam gắn kết chặt vào chuỗi giá trị theo định hướng Nghị quyết 57 và Nghị quyết 59. Hiện Việt Nam mới tận dụng được khoảng 25% cơ hội từ FTA, còn tới 75% dư địa chưa khai thác.
Theo ông, năng lực quốc gia cần nâng cao cấp tốc đáp ứng yêu cầu phát triển, trọng tâm là công nghệ và nguồn nhân lực. Năng suất lao động của Việt Nam hiện còn thấp. Thể chế là khâu đột phá, cần thực hiện Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68 để giải phóng môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp tư nhân. Việt Nam phải nhanh chóng đạt tốc độ tăng trưởng hai chữ số để vượt qua bẫy thu nhập trung bình trước khi hết thời kỳ dân số vàng vào năm 2036.
Bảo Châu
