Công nghiệp hỗ trợ tại TPHCM: Vì sao “kén” doanh nghiệp nội?

Công nghiệp hỗ trợ tại TPHCM: Vì sao “kén” doanh nghiệp nội?

Ngày 9/7/2011 Diễn đàn Doanh nghiệp Online đã đăng bài : “Công nghiệp hỗ trợ TP HCM: Sân chơi cho DN nước ngoài” phản ánh lợi thế cũng như tính chủ động của các DN nước ngoài khi tham gia vào công nghiệp hỗ trợ (CNTT) của VN. Vậy tại sao các DN nội lại “lép vế” ngay trên sân nhà?

Các sản phẩm phụ trợ cho nhiều ngành chủ yếu vẫn phải nhập ngoại.

Điểm qua hàng loạt các Cty nước ngoài đầu tư vào khu công nghệ cao (KCNC) quận 9 như: tập đoàn Intel, Tập đoàn Nidec... Khi đầu tư vào đây đã xây dựng một loạt hệ thống Cty con rải khắp ba miền. Tập đoàn Nidec có 6 Cty đóng tại TP HCM và hàng trăm Cty khác tại các nước trong khu vực, còn Intel cũng có 55 DN vệ tinh cung cấp sản phẩm phụ trợ cho Cty chính. Vì thế những Cty này chủ động trong sản xuất và mở rộng thị trường không phụ thuộc vào bên ngoài.

Khó trăm bề

Nhìn vào các DN VN, ông Nguyễn Văn Minh - Giám đốc Xí nghiệp Nhựa (Cty CP Nhựa Sài Gòn) bức xúc: “Nói gì tới cao siêu, ngay cả nguyên liệu nhựa để sản xuất thùng nhựa đựng nông sản, Cty tôi cũng phải đi nhập từ Thái Lan, Trung Quốc... Trong nước không có DN nào cung ứng được, ngay nguyên liệu nhựa PV của Cty nhựa Tiền Phong tự sản xuất cũng không đáp ứng được những tiêu chuẩn phía chúng tôi đề ra”.

Với nhiều DN trong ngành sản xuất, lắp ráp ô tô tại TP HCM, ngay cả đến những chiếc ghế, tấm nện da, kính chiếu hậu, đèn... vẫn phải nhập từ các Cty khác. Những sản phẩm này DN có thể làm được nhưng nếu phải bỏ hàng chục tới hàng trăm triệu USD đầu tư xây dựng nhà máy thì cũng không hiệu quả vì hạn chế ở chỗ khó tìm đầu ra cho sản phẩm.

Ông Nguyễn Xuân Điền - Trưởng bộ phận truyền thông Cty Samco chia sẻ: Với hơn 15 năm trong ngành, Samco có đủ khả năng đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất những sản phẩm hỗ trợ thay cho việc nhập. Nhưng cái khó ở chỗ hạn chế đầu ra. Ông Điền dẫn một ví dụ, VN mỗi năm chỉ tiêu thụ được khoảng 100.000 xe tải các loại, của hơn 100 thương hiệu, như vậy nếu DN mở nhà máy sản xuất phụ kiện riêng sẽ rất lãng phí so với đi việc đi nhập của các hãng nổi tiếng nước ngoài chuyên về lĩnh vực này bởi giá cả hợp lý mà chất lượng rất tốt. Ví dụ ngay về chiếc xe chở rác, nhiều khi nhập cũng gặp những khó khăn nhất định. Có lần Cty lắp ráp xong nhưng phải đợi nhập chiếc ghế từ nước ngoài về (do hết hàng) mà phải chờ tới 4 ngày xe mới được xuất xưởng.

Nói về khó khăn chung hiện nay với một vài DN nội trong việc sản xuất nệm da lót ghế ô tô, ông Điền cho biết thêm, phần lớn những DN này còn nhỏ lẻ, diện tích mặt bằng sản xuất không lớn, trong khi mở rộng nhà xưởng rất khó, vì cần nguồn vốn lớn trong khi lãi suất ngân hàng liên tục tăng lên chóng mặt. Những yếu tố về mặt bằng, vốn đang góp phần làm giảm năng lực của DNNVV, trong đó có ngành công nghiệp phụ trợ.

Với những DN ngành giày da cũng ở tình trạng tương tự, hầu hết mới chỉ là gia công giai đoạn cuối cùng của sản phẩm. Ông Nguyễn Quang Hưng - Trưởng phòng nhân sự Cty TNHH giày da Huê Phòng cho biết: để tạo ra được những chiếc giày thành phẩm, Cty phải nhập các phụ kiện từ bên Đức, sau đó gia công, tạo thành sản phẩm theo đơn đặt hàng sẵn rồi lại xuất sang Đức. Những sản phẩm này, chúng ta chưa làm được do nhiều yếu tố trong đó có năng lực hạn chế của các DN giày da trong nước.

Cỗ ngon không dễ xơi

Thực tế, khi các DN nước ngoài đầu tư vào các KCN, KCX ở TP HCM họ cũng rất muốn tìm được đối tác cung ứng sản phẩm hỗ trợ tại chỗ vì tiết kiệm được chi phí thuê, hải quan so với việc nhập khẩu từ nước ngoài, cùng với chi phí vận chuyển ngày một đắt đỏ... Trường hợp Cty TNHH Intel VN (KCNC, Q.9) đang tìm kiếm đối tác là DN Việt tham gia chuỗi cung ứng nội địa đã mở ra cơ hội cho các DN trong nước. Thế nhưng tới thời điểm này vẫn chưa có DN nào lọt vào tầm ngắm của họ, lý do chính cũng chỉ vì năng lực của các DN nội còn hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu phía đối tác đề ra với 7 tiêu chí khá khắt khe: Chất lượng nguyên liệu, sản phẩm phải qua hệ thống kiểm soát chất lượng và đáp ứng những chỉ số chất lượng mà phía Intel đề ra hay linh kiện cung cấp phải thể hiện tính sẵn có, tức đảm bảo cung ứng liên tục nguyên liệu, sản phẩm phụ trợ... bất kể lý do khách quan.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Thu - Trưởng phòng xúc tiến đầu tư và quan hệ quốc tế KCNC, Q 9: Phát triển CNHT là một trong những chiến lược nhằm đem lại thế cân bằng cho công nghiệp của TP. KCNC Q.9 đã dành hơn 14 ha đất mời gọi những nhà đầu tư nội địa. Các DN nội tham gia sẽ được hưởng những lợi thế nhất định như; giá đất cho thuê của KCNC thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung của TP được tiếp cận những DN nước ngoài tại chỗ, thuận tiện cho việc chuyển giao công nghệ, được TP cam kết cho vay một khoản vốn ưu đãi. “Mâm cỗ” đang được dọn ra mời gọi DN Việt nhưng việc có đủ năng lực tham gia hay không lại là vấn đề khác.

Cần quy hoạch bài bản

Phát triển ngành CNHT cần phải có sự quy hoạch đồng bộ, thống nhất, và đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ Tuy nhiên, đây lại đang là điểm yếu của VN.

Thực tế, việc phát triển ngành CNHT không chỉ cần yếu tố công nghệ, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nguồn vốn mà cần phải có sự quy hoạch đồng bộ, bài bản, thống nhất, và đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa các DN. Tuy nhiên, đây lại đang là điểm yếu của VN. Các chương trình cho công nghiệp phụ trợ vẫn chỉ mang tính riêng lẻ, rời rạc, chưa “tinh”. Hiện, việc phát triển các KCN, KCX tại TP nếu nhìn vào quy mô thấy khá tốt với nhiều DN có mặt bằng đồ sộ, nhà xưởng lớn... nhưng thực chất, TP đang phát triển KCN theo hướng “lấp đầy” tức là mới phủ kín diện tích bằng số lượng nhà máy nhưng lại thiếu các dịch vụ hạ tầng: Kho ngoại quan, kho chứa hàng, dịch vụ hải quan, dịch vụ đào tạo nguồn nhân lực và các dịch vụ logictics khác.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật cao đóng vai trò rất quan trọng với ngành CNHT lại đang gặp nhiều bất cập. TP HCM mới chỉ có lợi thế về lao động giá rẻ. Mới đây, Cty TNHH Đại Đồng Tiến (KCX Tân Thuận) đưa ra chỉ tiêu tuyển khoảng 200 công nhân tay nghề cao mà sau 3 tuần trưng bảng mới tìm được khoảng 50 lao động (dù trình độ chưa đạt như yêu cầu ban đầu đề ra. Nhiều DNVVN khác tại TP cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Và khó khăn về con người xem ra vẫn còn dài dài khi hệ thống đào tạo giữa nhà trường và DN cũng còn nhiều vấn đề...

Như vậy, có thế nói, mặc dù nhận thấy những giá trị hết sức to lớn do CNHT mang lại, nhưng chính những cái khó đã “bó” DN Việt. Làm thế nào để phát triển CNHT, chủ động hơn ngay trên sân nhà vẫn là một câu hỏi lớn đối với DN nội địa, cần phải có sự quy hoạch tổng thể, bài bản, và sự hỗ trợ ban đầu một cách hiệu quả, thiết thực.

Nguyễn Thành

diễn đàn doanh nghiệp