“Cuộc đại phẫu” của Obama
Gần đây, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama liên tục đưa ra nhiều kế hoạch lớn để cải tổ nền kinh tế nước này. Nhưng các kế hoạch ấy khó mà thực thi trong tình trạng chính trường Mỹ bị phân hóa sâu sắc.
Thâm hụt ngân sách khổng lồ, nợ công kịch trần trở thành đám mây u ám che phủ triển vọng phục hồi của kinh tế Mỹ. Ngoài ra, tỉ lệ thất nghiệp của Mỹ luôn dao động ở mức 9,2% trong nhiều tháng qua, dự báo tăng trưởng kinh tế của Mỹ phải hạ từ mức 3% vào tháng 2 xuống còn 1,6% hồi tháng trước. Những thực tế trên có thể khiến Mỹ rơi vào cuộc suy thoái kép, nên Tổng thống Barack Obama cần sớm có được những kế hoạch hiệu quả.
Tăng thu giảm chi
Theo website của Nhà Trắng, Tổng thống Obama ngày 19-9 đã chính thức công bố kế hoạch cắt giảm khoảng 3.100 tỉ đô la Mỹ thâm hụt ngân sách trong 10 năm tới. Con số 3.100 tỉ lần này cộng với 900 tỉ trong thỏa thuận nâng trần nợ công tháng trước giúp ông Obama có được kế hoạch tổng cắt giảm hơn 4.000 tỉ như từng cam kết hồi đầu năm.
Kế hoạch lần này bao gồm việc cắt giảm hơn 1.200 tỉ đô la trong chi tiêu hàng năm, nổi bật có 580 tỉ đến từ các chương trình trợ cấp bắt buộc và 430 tỉ tiết kiệm nhờ thanh toán lãi suất thấp đối với các khoản nợ công. Trong phần cắt giảm ngân sách của các chương trình trợ cấp bắt buộc, chăm sóc y tế bị cắt giảm 248 tỉ đô Mỹ, trợ cấp y tế thì bị giảm bớt 72 tỉ và giảm 31 tỉ đối với trợ cấp nông nghiệp. Viên chức chính phủ không những bị giảm thu nhập, để tiết kiệm 21 tỉ trong 10 năm, mà còn phải đóng góp nhiều hơn cho quỹ lương hưu nhằm giảm gánh nặng cho chính phủ. Tổng kế hoạch cắt giảm của Tổng thống Obama cũng tính đến 1.000 tỉ đô la Mỹ tiết kiệm được bằng việc giảm bớt hoạt động ở hai chiến trường Afghanistan và Iraq trong 10 năm tới.
Bên cạnh việc cắt giảm chi tiêu, gần một nửa trong kế hoạch cắt giảm 3.100 tỉ thâm hụt ngân sách đến từ 1.500 tỉ tăng thuế đối với giới giàu có. Theo đó, ông Obama hình thành quy định mức thuế suất tối thiểu đối với những người có thu nhập trên 1 triệu đô la mỗi năm, sao cho những người này phải đóng thuế theo một tỷ lệ không thấp hơn những người có thu nhập trung bình. Quy định trên được đặt theo tên nhà tỉ phú Buffett, người từng nói những người giàu đang đóng thuế ít hơn người nghèo và ông sẵn sàng đóng thuế nhiều hơn để đạt được xã hội công bằng.
Đây không phải là lần đầu tiên Nhà Trắng trình bày kế hoạch tăng thuế đối với người giàu. Ngày 9-9, Tổng thống Mỹ cũng đưa ra kế hoạch tăng thuế đối với người có thu nhập cao, các nhà quản lý tài sản cá nhân và những công ty dầu mỏ, khí đốt, theo Reuters. Theo đó, chính phủ sẽ giảm bớt các khoản khấu trừ thuế dành cho những người có thu nhập trên 200.000 đô la Mỹ và các gia đình kiếm được hơn 250.000 đô la Mỹ mỗi năm. Kế hoạch cũng đề nghị tăng 18 tỉ đô la Mỹ tiền thuế thu nhập của các nhà quản lý quỹ đầu tư. Nhiều khoản cắt giảm thuế giành cho các công ty dầu và khí đốt cũng bị loại bỏ để đem lại khoảng tiền 40 tỉ đô la Mỹ. Quy định khấu hao của các công ty hàng không cũng bị thay đổi để ngân sách bổ sung thêm 3 tỉ đô la Mỹ tiền thuế.
Chống thất nghiệp
Số tiền có được từ việc tăng thế sẽ là cơ sở để hình thành khoản ngân sách trị giá 447 tỉ đô la Mỹ, tương đương 3% GDP quốc gia, cho “Đạo luật việc làm Mỹ” cũng được công bố hôm 9-9. Đây là chương trình mà ông Obama đề ra nhằm tạo công ăn việc làm cho người dân cùng với kỳ vọng tiết kiệm 467 tỉ đô la Mỹ cho ngân sách quốc gia trong 10 năm tới.
Theo The Economist, ông Obama không chỉ đề xuất kéo dài thời gian hỗ trợ thuế lương, dự kiến hết hạn vào tháng 12 tới, mà còn tăng mức cắt giảm thuế lương từ 2% lên thành 3,1%. Ông cũng kêu gọi cắt giảm thêm 3,1% thuế lương đối với 5 triệu đô la Mỹ đầu tiên trong tổng lương của các doanh nghiệp. Thêm vào đó, kế hoạch còn đề xuất giảm toàn bộ 6,2% thuế lương của các việc làm mới cũng như phần tăng lương cho các công việc hiện thời. Theo kế hoạch, tổng các mức cắt giảm vừa nói trị giá 240 tỉ đô Mỹ sẽ khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ đẩy mạnh việc tuyển dụng thêm nhân công.
Ngoài ra, kế hoạch của ông Obama cũng cung cấp 25 tỉ đô la Mỹ cho các chính quyền tiểu bang và địa phương để nâng cấp 35.000 trường học trong cả nước. Kèm theo đó, một khoản trợ cấp trị giá 35 tỉ đô la Mỹ sẽ giúp đảm bảo công ăn việc làm cho giáo viên, cảnh sát và lính cứu hỏa. Kế hoạch còn có 50 tỉ đô la Mỹ đầu tư khẩn cấp cho hệ thống giao thông và 10 tỉ đô la cung cấp vốn vay để các doanh nghiệp tư nhân thực hiện các dự án công cộng.
Quyết tâm bị thử thách
Hồi tuần trước, “Đạo luật việc làm Mỹ”, một phần của chương trình lần này, đã bị đảng Cộng hòa chỉ trích mạnh mẽ và lần này sự phản đối còn mạnh mẽ hơn đối với kế hoạch cắt giảm thâm hụt ngân sách mà ông Obama mới đưa ra. Vấn đề tăng thuế chính là rào cản cốt lõi, phân cách hai đảng Dân chủ và Cộng hòa, phân cách Hạ viện Mỹ do đảng Cộng hòa lãnh đạo với chính phủ của ông Obama.
Brendan Buck, người phát ngôn cho Chủ tịch Hạ viện John Boehner, nói: “Chúng tôi sẵn sàng làm việc cùng Nhà Trắng để tạo ra công việc, nhưng kế hoạch trên không dựa trên tinh thần của lưỡng đảng”. Ông Buck cho rằng đó vốn chỉ là kế hoạch tăng thuế mà hai đảng đã không tìm được đồng thuận trong thời gian trước. Cho nên, dù ông Obama tuyên bố: “đây không phải ván cờ, không phải đòn phép chính trị, không thể chậm trễ” thì cũng khó có lý do để tin rằng chương trình sẽ được thông qua suôn sẻ.
Với kế hoạch cắt giảm thâm hụt ngân sách lần này, báo chí Mỹ nhận định đây là nghị trình chính thức cho cuộc tranh cử vào năm 2012. Cho nên, để Nhà Trắng và đảng Cộng hòa đạt được thỏa thuận cho kế hoạch trên không phải là điều đơn giản. Kế hoạch trên tồn tại nhiều bất đồng then chốt trong thời gian qua.
Đầu tiên phải kể đến là cải cách về chăm sóc và trợ cấp y tế. Kể từ 2009 đến nay, đảng Cộng Hòa và Nhà Trắng đã bất đồng sâu sắc về vấn đề này. Tổng thống Obama cho rằng đảng Cộng hòa cắt giảm ngân sách y tế bằng cách yêu cầu người già và người nghèo trả tiền cho các dịch vụ y tế. Trong khi đó, Tổng thống Obama chủ trương cắt giảm chi tiêu của lĩnh vực y tế và sức khỏe, loại bỏ các khoản trợ cấp lãng phí và các thanh toán không chính xác.
Bất đồng thứ hai là việc tăng thuế. Đảng Cộng hòa liên tục phản đối các kế hoạch nào mà Nhà Trắng đặt ra. Hồi tháng 8, một trong những thỏa thuận cốt lõi để tăng trần nợ công là cắt giảm hơn 900 tỉ đô la Mỹ trong thâm hụt ngân sách nhưng không được tăng thuế dưới bất cứ hình thức nào. Vì thế, kế hoạch tăng thuế lần này của ông Obama đã nhanh chóng bị một số đối thủ chỉ trích là phục vụ cho cuộc tranh cử năm sau bằng cách “lấy lòng” người nghèo. Phản bác lại, Tổng thống Obama cho rằng: “Đây không phải là cuộc chiến giai cấp. Đó chỉ là sự tính toán”.
Tuy nhiên, Tổng thống Obama không có nhiều thời gian để vượt qua thách thức lần này. Hiện tại, ông đang phải bươn chải để đạt được sự đồng thuận của Quốc hội về kế hoạch cắt giảm thâm hụt ngân sách, theo một thỏa thuận để nâng trần nợ công hồi tháng trước. Theo đó, một trong những thỏa thuận để tăng trần nợ công là hình thành một “siêu ủy ban” thuộc Quốc hội. Trước ngày 23-11, “siêu ủy ban” này phải tìm được một kế hoạch cắt giảm 1.500 tỉ thâm hụt ngân sách trong 10 năm tới, bổ sung vào thỏa thuận chi tiêu tiết kiệm 900 tỉ đô la Mỹ hồi tháng 8; nếu không một loạt các chương trình cắt giảm ngân sách chính phủ sẽ được tự động kích hoạt vào năm 2013 mà trong đó không có chuyện tăng thuế.
Kiến Tân
TBKTSG
