Đề xuất cơ chế mới cho tranh chấp đầu tư quốc tế
Quốc hội đang bàn việc xây dựng một cơ chế mới để không chỉ xử lý khi tranh chấp đã xảy ra, mà còn chủ động nhận diện rủi ro và bảo vệ lợi ích quốc gia từ sớm.
Chiều 11/04, tại phiên thảo luận về dự thảo nghị quyết liên quan đến tranh chấp đầu tư quốc tế, các đại biểu thống nhất rằng việc ban hành cơ chế riêng là cần thiết và cấp bách. Lý do là Việt Nam ngày càng hội nhập sâu, ký nhiều hiệp định đầu tư và thương mại, kéo theo nguy cơ phát sinh tranh chấp với nhà đầu tư nước ngoài.
Mục tiêu của nghị quyết không dừng ở việc xử lý tranh chấp, mà hướng tới xây dựng một hệ thống đồng bộ để các cơ quan nhà nước có thể chủ động nhận diện sớm rủi ro, cảnh báo và phản hồi kịp thời. Qua đó, vừa đảm bảo thực hiện đúng các cam kết quốc tế, vừa bảo vệ lợi ích quốc gia và giữ ổn định môi trường đầu tư.
Góp ý vào dự thảo, đại biểu Mai Thị Phương Hoa từ đoàn Ninh Bình cho rằng phạm vi điều chỉnh hiện vẫn còn hẹp. Theo bà, tranh chấp không chỉ xảy ra khi nhà đầu tư nước ngoài nắm trên 50% vốn, mà còn có thể xuất hiện ở những trường hợp tỷ lệ sở hữu thấp hơn nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn, ảnh hưởng đến kinh tế, an ninh hoặc môi trường đầu tư. Nếu các tình huống này không được đưa vào phạm vi xử lý, việc ứng phó sẽ thiếu chủ động và khó hiệu quả.
Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho rằng cách tiếp cận hiện nay vẫn thiên về “phòng thủ”. Trong khi đó, bối cảnh mới đòi hỏi phải chủ động hơn. Ông đề xuất cho phép cơ quan nhà nước không chỉ phản ứng khi bị kiện mà còn có thể khởi kiện hoặc phản tố nhà đầu tư nước ngoài khi cần thiết. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong trường hợp bị ảnh hưởng gián tiếp từ các vụ tranh chấp, cũng như tính đến phương án xử lý sau khi tranh chấp kết thúc, nhất là khi phát sinh trách nhiệm tài sản.
Ông cũng lưu ý nghị quyết nên tập trung vào nguyên tắc phối hợp và xác định rõ cơ quan đầu mối, thay vì quy định quá chi tiết về quy trình. Những nội dung mang tính kỹ thuật có thể giao Chính phủ hướng dẫn để đảm bảo linh hoạt.
Đại biểu Trịnh Xuân An nêu ý kiến thảo luận - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
|
Nhấn mạnh mức độ rủi ro, đại biểu Bùi Xuân Hải (Hải Phòng)cho biết Việt Nam đã ký hàng chục hiệp định cho phép nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện Nhà nước. Nếu thua kiện, thiệt hại có thể lên tới hàng tỷ USD, đồng thời ảnh hưởng lớn đến uy tín quốc gia. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế bài bản để xử lý tranh chấp là điều không thể chậm trễ.
Từ thực tế triển khai, ông cũng bày tỏ băn khoăn về việc giao bộ, ngành hoặc địa phương làm đầu mối xử lý toàn bộ tranh chấp. Theo ông, các đơn vị này thường thiếu kinh nghiệm và nguồn lực trong các vụ kiện quốc tế phức tạp. Trong khi đó, Bộ Tư pháp có lợi thế hơn về chuyên môn và đội ngũ, nên cần được xem xét giao vai trò chủ trì hoặc thành lập một cơ quan chuyên trách đủ năng lực điều phối.
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo nghị quyết lần này hướng tới thay đổi căn bản cách tiếp cận, từ bị động sang chủ động trong phòng ngừa và xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế. So với cơ chế hiện hành theo Quyết định 14/2020, vốn chủ yếu xử lý khi tranh chấp đã phát sinh, dự thảo mới bổ sung nhiều công cụ phòng ngừa từ sớm như cảnh báo rủi ro, phản hồi nhà đầu tư và hoàn thiện pháp luật.
Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất thành lập Trung tâm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Trung tâm này sẽ hỗ trợ về pháp lý, xây dựng chiến lược xử lý vụ việc và giảm sự phụ thuộc vào luật sư nước ngoài. Đồng thời, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu cải cách thủ tục thuê luật sư và có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút đội ngũ chuyên gia.
Về phạm vi áp dụng, có ý kiến đề nghị mở rộng nghị quyết sang cả các tranh chấp quốc tế khác, không chỉ riêng đầu tư. Tuy nhiên, Bộ trưởng cho rằng mỗi loại tranh chấp có đặc thù riêng nên khó thiết kế một cơ chế chung. Dự thảo vì vậy vẫn tập trung vào tranh chấp đầu tư, nhưng có mở ra khả năng vận dụng trong một số trường hợp đặc biệt nếu được cấp có thẩm quyền cho phép.
Kết thúc phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị các cơ quan liên quan tiếp tục tổng hợp ý kiến, hoàn thiện dự thảo nghị quyết để trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
