Điểm then chốt trong đề xuất mở lại eo biển Hormuz giữa Mỹ và Iran
Theo một đề xuất đang được Iran và Oman thảo luận nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 5 tháng giữa Iran và Mỹ, Iran có thể được trao quyền kiểm soát các tàu đi vào Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz, một trong những nhượng bộ lớn nhất dành cho Iran từ trước đến nay, theo một quan chức cấp cao Iran và hai nguồn tin khu vực trao đổi với Reuters.
Ảnh: Reuters
|
Theo đề xuất, toàn bộ tàu thuyền đi vào hoặc rời Vịnh Ba Tư sẽ phải đi qua vùng lãnh hải của Iran. Tehran cho biết các cuộc đàm phán với Oman về cơ chế quản lý eo biển Hormuz đã đạt được "tiến triển đáng kể".
Nếu được thông qua, đây sẽ là thay đổi mang tính bước ngoặt đối với tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trước khi xung đột bùng phát, các tàu thương mại được tự do qua lại eo biển Hormuz mà không phải trả bất kỳ khoản phí hay chịu sự kiểm soát của Iran.
Phía Mỹ hiện chưa bình luận về thông tin này. Dù Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz sắp được hoàn tất, các quan chức Mỹ trước đó vẫn nhấn mạnh Washington sẽ không chấp nhận để Iran kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.
Song song đó, theo 5 nguồn tin của Reuters, Tehran cũng đã cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh rằng nếu Mỹ tiếp tục tấn công lãnh thổ Iran, nước này sẽ đáp trả bằng cách tấn công các cơ sở năng lượng trọng yếu trong khu vực nhằm gia tăng cái giá mà Washington và các đồng minh phải trả.
"Cảnh báo của Iran rất rõ ràng: Nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng của Iran, họ sẽ đáp trả bằng các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và các mục tiêu khác tại vùng Vịnh", một nguồn tin trong khu vực cho biết.
Trong thời gian qua, Iran đã sử dụng tên lửa và máy bay không người lái (drone) nhằm vào các đồng minh của Mỹ trong khu vực, đồng thời tấn công những tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz mà không có sự cho phép của Tehran.
Phát biểu trước những người ủng hộ tại Las Vegas, Tổng thống Trump cho biết ông vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao. "Tôi muốn đạt được một thỏa thuận hơn, vì tôi không muốn phải giết người. Tôi thực sự không muốn điều đó. Nhưng đến một thời điểm nào đó thì chúng tôi sẽ phải làm", ông nói.
Tuy nhiên, các nguồn tin tham gia đàm phán nhấn mạnh vẫn còn nhiều vấn đề quan trọng chưa được giải quyết và bác bỏ nhận định của Tổng thống Trump rằng một thỏa thuận sắp hoàn tất.
"Một số hình thức trao quyền kiểm soát eo biển Hormuz cho Iran về cơ bản đã được chấp nhận", một nguồn tin khu vực nói với Reuters.
Nguồn tin thứ hai cho biết các bên vẫn đang thương lượng về khái niệm "kiểm soát" sẽ được định nghĩa như thế nào. Các nước vùng Vịnh muốn việc kiểm tra tàu thuyền phải do các quốc gia trong khu vực cùng giám sát và mọi khoản phí nếu có cũng phải mang tính tự nguyện.
Theo quan chức cấp cao Iran, Tehran đang đề xuất thu phí tương đương 5%-7% giá trị hàng hóa đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, Oman đề xuất mức khoảng 3%, còn phía Mỹ muốn không thu bất kỳ khoản phí nào.
Nguồn tin này cũng cho biết dự thảo thỏa thuận hiện tại quy định Iran sẽ kiểm soát các tàu đi vào Vịnh Ba Tư, trong khi vai trò của Tehran đối với các tàu rời khỏi khu vực vẫn là một trong những điểm bất đồng lớn nhất.
Trong cuộc trả lời hãng thông tấn chính thức IRNA, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết cơ chế đang được xây dựng theo hướng mọi tàu thương mại, cả chiều đi vào lẫn đi ra, đều sẽ di chuyển qua vùng lãnh hải của Iran.
Ông nói các cuộc đàm phán với Oman đã đạt được "những đồng thuận mang tính nền tảng" và "đang ở rất gần giai đoạn hoàn tất".
Ông Gharibabadi cũng cho biết Iran đã nhận được các thông điệp từ phía Mỹ cho thấy Washington "hoàn toàn sẵn sàng quay trở lại các cam kết" trong bản ghi nhớ ký giữa hai nước vào giữa tháng 6, vốn quy định việc chấm dứt ngay các hoạt động quân sự.
Theo ông, đây là điều kiện tiên quyết để mở lại eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định Iran không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào với Mỹ trong những ngày gần đây.
Trong khi đó, Tổng thống Trump đang chịu áp lực ngày càng lớn phải tìm cách chấm dứt cuộc xung đột, khi các cuộc khảo sát cho thấy cử tri Mỹ phản đối cuộc chiến với tỷ lệ khoảng 2:1 trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Sau nhiều tháng giao tranh, trong đó có chiến dịch không kích kéo dài hai tuần của Mỹ trong tháng 7, Washington vẫn chưa thể làm suy yếu khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Iran.
Reuters trước đó cũng đưa tin quân đội Mỹ đã sử dụng gần hết kho tên lửa tầm xa chính xác cao, trong khi các chỉ huy quân sự đã cảnh báo Nhà Trắng về tình trạng thiếu hụt một số loại đạn dược.
Trong hai phiên gần đây, giá dầu thế giới đã giảm mạnh sau khi ông Trump quyết định hủy kế hoạch mở thêm các đợt tấn công nhằm vào Iran, đồng thời cho biết các cuộc đàm phán có thể giúp chấm dứt cuộc xung đột.
Vương Đông
