Doanh nghiệp tài chính trước làn sóng chuyển đổi số
Đối mặt sự thay đổi nhanh chóng của thị trường và công nghệ, các doanh nghiệp tài chính Việt Nam đang đứng trước bài toán chuyển đổi số. Từ góc nhìn thực tế, không thể phủ nhận những lợi ích, đồng thời chỉ ra các rào cản lớn nhất cản trở quá trình chuyển đổi số.
Tại tọa đàm "Chuyển đổi số trong quản trị: Kinh nghiệm thực thi ESG từ doanh nghiệp ngành tài chính” sáng ngày 30/09/2025, các chuyên gia đã chia sẻ thực trạng, thách thức và tương lai của quá trình chuyển đổi số tại các doanh nghiệp tài chính Việt Nam.
Các diễn giả chia sẻ tại tọa đàm sáng ngày 30/09/2025. Ảnh chụp màn hình.
|
Chuyển đổi số toàn phần khoảng 3 năm nữa
Theo đánh giá của ông Nguyễn Đức Trung - Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, chuyển đổi số trong ngành tài chính - ngân hàng hiện không đơn thuần là việc phát triển một ứng dụng di động (mobile app) mà đã len lỏi vào mọi ngóc ngách, định hình lại toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp trên 4 phương diện chính.
Đầu tiên là kênh phân phối và Trải nghiệm khách hàng. Công nghệ đã cách mạng hóa cách các định chế tài chính tương tác với khách hàng. Các công nghệ như eKYC cho phép mở tài khoản từ xa nhanh chóng. Super App (siêu ứng dụng) trên di động tích hợp mọi dịch vụ từ thanh toán, mua sắm, đặt vé máy bay... biến chiếc điện thoại thành trung tâm giao dịch toàn năng. Đặc biệt, các ngân hàng đã triển khai rất thành công mô hình Omni-channel (đa kênh), tạo ra trải nghiệm liền mạch, đồng bộ cho khách hàng trên mọi điểm chạm từ ATM, Mobile Banking, Internet Banking cho đến quầy giao dịch.
Thứ hai là sản phẩm và dịch vụ. Chuyển đổi số đã khai sinh ra nhiều sản phẩm đột phá. Digital Lending (cho vay số) sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) để đưa ra quyết định cho vay gần như tức thì. Các sản phẩm tiết kiệm số, bảo hiểm số ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, thành công ấn tượng nhất phải kể đến lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt, với sự bùng nổ của mã QR, được thúc đẩy mạnh mẽ qua hệ thống NAPAS, giúp mọi giao dịch trở nên đơn giản và tiện lợi.
Thứ ba là vận hành và quy trình nội bộ. Nhiều ngân hàng đã ứng dụng Robotic Process Automation (RPA) để tự động hóa các quy trình lặp đi lặp lại như xử lý hồ sơ vay ban đầu, đối soát giao dịch, giúp giảm thiểu sai sót và tiết kiệm nguồn lực. Hơn nữa, việc ra quyết định dựa trên dữ liệu (Data-Driven Decision Making), từng là ước mơ, nay đã trở thành hiện thực, giúp ban lãnh đạo có những chiến lược kinh doanh sắc bén hơn.
Thứ tư là văn hóa và năng lực lõi. Chuyển đổi số đã trở thành ưu tiên hàng đầu của các nhà lãnh đạo, tạo ra văn hóa doanh nghiệp linh hoạt, sẵn sàng thích ứng và phát triển nhanh các sản phẩm mới. Các tổ chức cũng đầu tư mạnh mẽ vào an ninh mạng để bảo mật dữ liệu, tài sản tối quan trọng trong kỷ nguyên số.
Ông Trung cũng phân loại mức độ chuyển đổi số của các doanh nghiệp tài chính tại Việt Nam thành 3 nhóm chính:
Thứ nhất là nhóm tiên phong: Bao gồm các ngân hàng nước ngoài và một số ngân hàng trong nước luôn coi công nghệ là cốt lõi, đã đầu tư mạnh mẽ từ 5-7 năm trước và hiện đang dẫn đầu thị trường.
Thứ hai là nhóm tăng tốc: Gồm các "ông lớn" với lợi thế về quy mô, tệp khách hàng khổng lồ và tiềm lực tài chính mạnh. Họ đang dồn lực đầu tư vào công nghệ nhưng đôi khi gặp khó khăn với các hệ thống lõi (core banking) cũ kỹ.
Thứ ba là nhóm bắt đầu triển khai: Các doanh nghiệp này có ý thức mạnh mẽ về chuyển đổi số nhưng hạn chế về nguồn lực. Họ chọn cách đi riêng, phân luồng các hạng mục ưu tiên để bắt kịp thị trường.
"Việt Nam là một trong những quốc gia năng động nhất về chuyển đổi số. Tôi tin rằng trong khoảng 3 năm nữa, chúng ta sẽ đạt đến giai đoạn chuyển đổi số toàn phần, không chỉ ở giao diện (front-office) mà cả các quy trình lõi (back-office), hình thành những 'ngân hàng bóng tối' vận hành hoàn toàn tự động bởi robot", ông Trung lạc quan dự báo.
Câu chuyện thực tiễn từ ngân hàng và doanh nghiệp
Ông Phạm Hồng Hải - Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông (HOSE: OCB) chia sẻ OCB có xuất phát điểm là một ngân hàng quy mô nhỏ. Để tạo sự khác biệt và cạnh tranh, ban lãnh đạo xác định tốc độ chính là động lực, và chuyển đổi số là lời giải cho bài toán tốc độ đó.
Ngay từ năm 2018, OCB đã ra mắt ứng dụng OCB OMNI, tích hợp các công nghệ mới nhất như AI để cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Ngân hàng số Liobank được xây dựng với quy trình số hóa 100% từ đầu đến cuối, thậm chí có thể chấm điểm tín dụng dựa trên nhận diện khuôn mặt.
Một trong những sáng kiến nổi bật là giải pháp Open API, kết nối trực tiếp hệ thống của OCB vào phần mềm quản trị của doanh nghiệp. Điều này giúp doanh nghiệp thực hiện giao dịch tài chính ngay trên hệ thống của mình mà không cần qua các bước trung gian, đặc biệt hữu ích cho các doanh nghiệp bán lẻ cần xác nhận thanh toán tức thì.
Kết quả là giá trị giao dịch qua Open API đã tăng hơn 200%. Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA), chỉ số quan trọng giúp giảm chi phí vốn, đã tăng trưởng hơn 30%, đưa OCB vào top 10 ngân hàng có tỷ lệ CASA cao nhất thị trường.
"Đối với chúng tôi, chuyển đổi số cùng với phát triển bền vững (ESG) là 2 trụ cột chiến lược chính. Đó là câu chuyện sống còn", ông Hải khẳng định.
Trong khi đó, ông Tuấn Nhan - Giám đốc điều hành CTCP Chứng khoán Vietcap chia sẻ, với thị trường biến động nhanh như Việt Nam, chuyển đổi số không phải là một lựa chọn.
Lợi ích của chuyển đổi số giúp Vietcap đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale). Đồng thời, dễ dàng thích ứng với các quy trình và sản phẩm mới. Thời gian ra mắt một sản phẩm mới giảm từ 6 tháng xuống còn 1-2 tuần.
Sức mạnh của Big Data giúp phân tích dữ liệu hành vi người dùng để tùy chỉnh, cá nhân hóa sản phẩm và dịch vụ, tạo ra phương pháp tiếp cận "may đo" cho từng khách hàng. Công nghệ cho phép Vietcap liên tục sáng tạo các sản phẩm và dịch vụ mới, đặc biệt là các ứng dụng AI trong phân tích và giao dịch.
Những rào cản và kiến nghị thúc đẩy quá trình chuyển đổi số
Dù mang lại nhiều thành quả, hành trình chuyển đổi số không hề bằng phẳng. Các chuyên gia chỉ ra những khó khăn lớn nhất mà mọi doanh nghiệp đều phải đối mặt.
Con người và tư duy được xem là thách thức lớn nhất. Sự thiếu liên kết giữa kinh doanh và công nghệ dẫn đến việc sản phẩm cuối cùng không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Tư duy ngại thay đổi cũng trở thành rào cản khiến việc xây dựng một văn hóa chấp nhận thay đổi, chấp nhận thử nghiệm là vô cùng khó khăn.
Thiếu hụt nhân lực liên ngành, làm sao đào tạo được đội ngũ vừa giỏi chuyên môn (tài chính, ngân hàng), vừa am hiểu công nghệ thông tin và toán học. Đây là nền tảng để có thể phát triển các ứng dụng AI thực thụ.
Các chuyên gia đánh giá cao sự hỗ trợ từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong việc thúc đẩy chuyển đổi số và đưa ra một số kiến nghị để quá trình này diễn ra hiệu quả hơn.
Tập trung hóa và chia sẻ dữ liệu: Cần có cơ chế để các ngân hàng có thể khai thác (với sự đồng ý của người dùng) nguồn dữ liệu tập trung trên các nền tảng quốc gia như VNEID. Điều này sẽ giúp đánh giá tín dụng chính xác hơn, giảm nợ xấu và hạ lãi suất cho vay.
Làm rõ các chính sách hỗ trợ: Cần có hướng dẫn chi tiết, rõ ràng hơn về các gói tín dụng ưu đãi (như gói 500,000 tỷ đồng) cho doanh nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số.
Mở rộng ưu đãi thuế: Cân nhắc đưa hoạt động chuyển đổi số vào danh mục được hưởng ưu đãi thuế R&D.
Xây dựng trung tâm hỗ trợ quốc gia: Cần một cơ quan trung ương chuyên tư vấn, định hướng và cung cấp tài nguyên cho các doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số.
Đưa vào giáo dục từ sớm: Để chuẩn bị cho tương lai, cần tích hợp các môn học về lập trình, AI, phần cứng, phần mềm vào chương trình giáo dục phổ thông ngay từ các cấp học sớm.
Tóm lại, chuyển đổi số là hành trình đầy thách thức nhưng bắt buộc đối với các doanh nghiệp tài chính Việt Nam. Bằng sự quyết tâm của doanh nghiệp và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách, ngành tài chính Việt Nam hứa hẹn có những bước chuyển mình mạnh mẽ, tạo ra nhiều giá trị hơn cho khách hàng và toàn xã hội.
Cát Lam
