Giá trần điện rác đề xuất giảm, có dự án phải 17 năm hoàn vốn
Giá trần điện rác năm 2026 đang được tính ở mức 2,378.39 đồng/kWh, thấp hơn 7.64% so với năm trước. Doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng một số giả định về vốn đầu tư, chi phí vận hành và hiệu suất phát điện còn cách khá xa thực tế, có thể kéo thời gian hoàn vốn của một số dự án lên 15-17 năm.
Cục Điện lực đang lấy ý kiến về khung giá phát điện năm 2026 dành cho các nhà máy điện rác. Theo tính toán của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), mức trần dự kiến là 2,378.39 đồng/kWh, giảm 7.64% so với mức áp dụng năm 2025.
Vấn đề nằm ở những con số được dùng để tính ra mức giá này. Trong quá trình góp ý, một số doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng suất đầu tư, chi phí vận hành, hiệu suất phát điện cùng một số thông số khác chưa phản ánh đầy đủ chi phí thực tế của các dự án điện rác tại Việt Nam.
Khác với nhà máy chỉ sản xuất điện, điện rác vừa phát điện vừa xử lý chất thải. Nhà máy phải tiếp nhận rác sinh hoạt có độ ẩm cao, thành phần không đồng đều, đồng thời xử lý khí thải, nước rỉ rác, tro bay và nhiều chất thải phát sinh trong quá trình vận hành. Vì vậy, tiền bán điện chỉ là một phần trong bài toán của dự án.
Các nhà máy điện rác được đưa vào vận hành thời gian qua còn hạn chế do nhiều vướng mắc về cơ chế - Ảnh: Thông tin Chính phủ
|
Một chênh lệch được doanh nghiệp chỉ ra nằm ngay ở vốn đầu tư. Phương án của EVN đang tham chiếu Nhà máy Xử lý chất thải rắn Trà Vinh với suất đầu tư khoảng 120.16 triệu đồng/kW. Tuy nhiên, số liệu này được xây dựng cách đây khoảng hai năm, trong khi giá thiết bị, vật liệu, nhân công kỹ thuật, logistics và tỷ giá đã thay đổi.
Dữ liệu chào thầu EPC và báo cáo nghiên cứu khả thi của một số dự án trong khoảng 24 tháng gần đây cho thấy suất đầu tư có thể ở mức 140-148 triệu đồng/kW.
Khoảng cách còn lớn hơn với các nhà máy nhỏ. Ông Nguyễn Đức Thắng, Giám đốc Ban Kỹ thuật nhiệt điện và điện rác thuộc Công ty TNHH Tư vấn Năng lượng VATEC, cho rằng mức tham chiếu hiện nay phù hợp hơn với dự án từ khoảng 50MW trở lên. Với nhà máy công suất 7.5-15MW, suất đầu tư có thể lên tới 157-169 triệu đồng/kW; nhóm 15-50 MW vào khoảng 140 triệu đồng/kW.
Điều này khiến doanh nghiệp đề nghị không dùng một dự án tham chiếu chung cho các nhà máy có quy mô và điều kiện khác nhau, mà cần tính tới công suất, công nghệ và thực tế triển khai.
Chi phí để giữ nhà máy hoạt động cũng đang được tính với tỷ lệ O&M cố định 2.1%. Các ý kiến góp ý cho rằng mức này chưa bao quát hết đặc thù của điện rác.
Rác sinh hoạt tại Việt Nam thường có độ ẩm cao và chưa được phân loại triệt để từ nguồn, khiến quá trình đốt khó ổn định và thiết bị nhanh xuống cấp hơn. Ngoài bảo trì lò hơi, quạt hút và các bộ phận thường xuyên chịu ăn mòn, nhà máy còn phải mua hóa chất xử lý khí thải, than hoạt tính, xúc tác, thay túi lọc bụi và xử lý nước rỉ rác, tro bay. Số liệu từ một số doanh nghiệp cho thấy tỷ lệ O&M thực tế có thể cao hơn đáng kể mức 2.1%.
Một thông số khác tạo ra khoảng cách khá lớn là hiệu suất phát điện.
EVN đang tính suất tiêu hao nhiệt tinh ở mức 2,602.8 kcal/kWh, tương ứng hiệu suất phát điện khoảng 33%. Các doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng mức này gần với nhà máy nhiệt điện than có nhiên liệu ổn định hơn là điện rác.
Trong thực tế, hiệu suất phát điện của nhà máy điện rác được nêu ở mức khoảng 20-24%. Với mức này, suất tiêu hao nhiệt phải vào khoảng 3,583-4,302 kcal/kWh, cao khoảng 1.5 lần thông số đang dùng trong phương án tính giá.
Diễn biến của chính khung giá năm trước cũng cho thấy việc thay đổi đầu vào có thể làm kết quả khác đáng kể. Đầu năm 2025, EVN từng đề xuất giá điện rác tối đa 1,974 đồng/kWh. Sau khi các số liệu được rà soát và cập nhật, mức chính thức được xác định là 2,575.18 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng.
Sang năm 2026, mức đang được lấy ý kiến lại giảm còn 2,378.39 đồng/kWh.
Ông Nguyễn Đức Thắng cho rằng nếu mức này được áp dụng, thời gian hoàn vốn của một số dự án có thể kéo dài 15-17 năm. Với các dự án cần vốn lớn và công nghệ phức tạp, thời gian thu hồi vốn như vậy có thể khiến việc vay vốn dài hạn khó hơn và giảm sức hút đối với nhà đầu tư.
Ông đề xuất nghiên cứu tiếp tục áp dụng giá FIT cố định 10.05 US cent/kWh trong một số năm để dự án có dòng tiền ổn định hơn. Nếu chuyển sang khung giá, các doanh nghiệp kiến nghị tính lại những đầu vào chính như suất đầu tư, chi phí vận hành, suất tiêu hao nhiệt và các yếu tố liên quan dựa trên dữ liệu thực tế của các nhà máy điện rác tại Việt Nam.
Tử Kính (Theo Thông tin Chính phủ)
