Giải phẫu khủng hoảng

Giải phẫu khủng hoảng

Không phải chuyện kinh tế và tài chính ở Mỹ mà ở châu Âu mới là chủ đề thời sự nhất trên thế giới trong những ngày vừa qua.

Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Thủ tướng Đức Angela Merkel tại buổi họp báo sau cuộc họp bàn về khủng hoảng nợ châu Âu ngày 16 tháng 8 vừa qua.

Không phải vấn đề nợ công của thành viên EU này hay quốc gia khác mà cuộc khủng hoảng của đồng Euro mới là vấn đề trọng tâm. Từ hơn hai năm nay, EU vật lộn chống đỡ, đưa ra hết quyết định này đến biện pháp khác, tiêu tốn nhiều tiền của và thời gian mà xem chừng vẫn chưa thấy le lói ánh sáng giải pháp ở cuối đường hầm.

Nổi nhờ nhau, chìm vì nhau

Khủng hoảng tài chính đúng là khởi nguồn từ nước Mỹ và lây lan sang châu Âu, nhưng đến nay thì từ tác động của cuộc khủng hoảng ấy đã diễn biến trở thành khủng hoảng nợ công và đồng Euro của châu Âu. Nó khơi dậy những tác động tiêu cực về phương diện cơ cấu và thể chế ở châu Âu nên mọi diễn biến, dù theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực ở Mỹ và các khu vực khác trên thế giới về phương diện kinh tế hay tài chính, tiền tệ chỉ có tác động rất hạn chế đối với hai cuộc khủng hoảng này ở châu Âu. Cái cốt lõi của khủng hoảng tài chính tại châu Âu, đúng hơn là trong EU là tác động qua lại giữa vấn đề nợ công ở một số thành viên khối này và giá trị đồng Euro.

Đồng tiền chung Euro được coi là một trong những thành tựu nổi bất nhất của quá trình liên kết và hợp tác khu vực ở châu Âu. EU coi đó là một niềm tự hào là động lực cho những bước phát triển tiếp theo và một trụ cột chính của toàn bộ tiến trình nhất thể hóa châu lục. Sẽ không quá lời chút nào khi cho rằng, đồng Euro là uy tín chính trị và tiềm lực kinh tế, tài chính của EU. 17 thành viên EU tham gia sử dụng đồng tiền chung này lập nên cái gọi là Nhóm Euro (Eurozone). EU cũng đã nhiều lần sửa đổi luật lệ và ban hành nhiều biện pháp chế tài đối với các thành viên của nhóm để tăng cường thế mạnh và duy trì sự ổn định giá trị của đồng Euro, trong đó đặc biệt có quy định về mức độ giới hạn vay nợ công của nhà nước (60% GDP). Để có tiền trang trải nợ nần và chi cho ngân sách vốn ngày càng bị thâm hụt nhiều hơn chứ không được cân bằng hơn, chính phủ các quốc gia thành viên thường dùng biện pháp phát hành trái phiếu quốc gia. Đồng tiền chung Euro bị liên đới từ chỗ này.

Nếu trái phiếu quốc gia được xếp hạng tín nhiệm cao thì các chính phủ không gặp khó khăn gì khi thanh toán lãi và phát hành tiếp để có thêm tiền. Nhưng một khi trái phiếu khó được thị trường chấp nhận bởi khả năng thanh toán của nhà nước bị nghi ngờ thì các chính phủ bắt đầu gặp khó khăn. “Cái sảy nảy cái ung” như thế sẽ đẩy nhà nước lâm vào khủng hoảng tài chính. Mức độ vay nợ công càng cao thì nguy cơ vỡ nợ càng lớn, nhất là trong bối cảnh đánh giá xếp hạng của các hãng xếp hạng tín nhiệm có tác dụng thực tiễn và tâm lý to lớn như thế nào trong thời điểm hiện tại. Vấn đề nợ công đúng là chuyện riêng của các thành viên Nhóm Euro, nhưng một khi các thành viên này lâm vào nguy cơ vỡ nợ thì sẽ lại trở thành chuyện liên quan đến sự tồn vong của đồng Euro bởi làm cho đồng tiền ngày càng thêm mất giá. Biến động giá trị của đồng Euro lại liên quan trực tiếp đến tất cả các thành viên trong nhóm, bất kể các thành viên ấy có chịu áp lực của vấn đề nợ công hay không và sự tan vỡ của đồng Euro, thậm chí chỉ riêng việc thành viên của Nhóm Euro buộc phải ra khỏi nhóm này thôi cũng đủ để đẩy cả EU lâm vào thảm hoạ. Cho nên mới nói EU và đồng Euro đã trở nên nổi nhờ nhau và chìm vì nhau.

Bắt được bệnh, nhưng chưa trị được bệnh

EU chưa trị được bệnh mặc dù đã bắt được bệnh bởi vẫn chưa xử lý được mối quan hệ giữa lợi ích chung và lợi ích riêng

Cứ xem những biện pháp đối phó của EU từ khi khủng hoảng đến nay thì có thể thấy EU đã bắt được đúng bệnh, nhưng lại chưa trị nổi bệnh. Cả cuộc họp cấp cao mới đây nhất giữa Pháp và Đức cũng chưa đưa ra được ý tưởng, giải pháp nào mới mẻ và khả thi hơn. Cách tiếp cận giải quyết khủng hoảng của EU cho tới nay vẫn theo cách thức dùng việc giải quyết vấn đề nợ công của các thành viên EU lâm vào khủng hoảng như Hy Lạp hay rất có thể tới đây là cả Tây Ban Nha và Italia để duy trì và củng cố lòng tin vào đồng Euro, từ đó đảm bảo sự ổn định giá trị cho đồng Euro, lấy việc giải cứu thành viên bị khủng hoảng và ổn định giá trị đồng Euro để cứu đồng tiền này, không để thành viên nào thuộc Nhóm Euro buộc phải ra khỏi nhóm. Vì thế, EU đã lập quỹ viện trợ tài chính cho Hy Lạp và sau đó mở rộng quỹ này từ nhất thời thành thường xuyên với mức độ tài chính lớn hơn để phòng ngừa trường hợp có thành viên khác nữa lâm vào khủng hoảng tài chính. EU đã tăng cường kiểm soát và quản lý thị trường tài chính và hạn chế tối đa hoạt động đầu cơ tài chính. EU cũng áp dụng hàng loạt biện pháp để buộc các thành viên phải có kỷ cương hơn nữa trong chính sách tài chính, ngân sách, thực hiện những chương trình thắt lưng buộc bụng, cắt giảm chi tiêu như những điều kiện bắt buộc để đổi lấy nguồn tài chính cứu trợ từ bên ngoài.

Tất cả những biện pháp đó đều không sai, nhưng lại chưa đủ để giúp EU giải quyết được đồng thời cả hai vấn đề khó khăn nói trên. Những thành viên EU đã lâm vào khủng hoảng tài chính hoặc hiện đứng trước nguy cơ lâm vào khủng hoảng tài chính đều có mức vay nợ công quá cao, vượt xa mức độ giới hạn 60% GDP mà EU quy định đối với các quốc gia thành viên thuộc Nhóm Euro. Ở những thành viên đó, mức thâm hụt ngân sách đều rất lớn, tỷ lệ thất nghiệp cao và triển vọng tăng trưởng kinh tế mờ mịt, chính trường và xã hội lại bị phân hóa nên không có được điều kiện thuận lợi cần thiết để thực hiện thành công chính sách tiết kiệm như dự định. Trong EU cũng không có sự đồng thuận quan điểm về biện pháp đối phó với khủng hoảng và không có sự sẵn sàng đủ mức cần thiết giữa các thành viên về việc hỗ trợ tài chính lẫn nhau. Việc phát hành trái phiếu chung (Eurobond) được coi là giải pháp, nhưng cũng lại chưa có được sự nhất trí quan điểm trong EU để được thông qua và triển khai thực hiện. Hơn nữa, Eurobond cũng lại có những mặt trái và tác động phụ của nó theo hướng lợi trước mắt, nhưng hại lâu dài đối với EU.

EU chưa trị được bệnh mặc dù đã bắt được bệnh, bởi trong thực chất vẫn chưa xử lý được mối quan hệ giữa lợi ích chung của EU và lợi ích riêng của từng thành viên, giữa nhu cầu duy trì đồng tiền chung và sự cần thiết phải phối hợp chặt chẽ hơn và hiệu quả hơn chính sách kinh tế, tài chính, ngân sách và tiền tệ. EU cũng chưa có được chế tài thích hợp để khép buộc tất cả các chính phủ thành viên phải tuân thủ nghiêm ngặt những điều kiện và tiêu chí về ổn định tài chính, ngân sách nhà nước - vốn là sự đảm bảo sống còn cho đồng Euro cả trên lý thuyết lẫn trong thực tế. Bi kịch lâu nay đã trở thành cái dớp đối với EU là: định hướng thì đúng đắn, nhưng việc triển khai thực hiện cụ thể thì lại không được suôn xẻ và hiệu quả ở mức độ lẽ ra cần phải có để những định hướng ấy thực sự có tác dụng. Vì thế, cuộc khủng hoảng hiện tại của EU có phần nguyên cớ từ cuộc khủng hoảng chung, nhưng xem ra lý do chính lại sinh từ bên trong EU. EU hiện lúng túng và bị động bởi chính một số thành công và thành tựu nổi bật của EU trước đây nay cản trở EU đối phó với khủng hoảng.

Lư Châu

diễn đàn doanh nghiệp