Khi nào công trình được phép xây dựng theo lệnh khẩn cấp?
Luật Xây dựng cho phép áp dụng cơ chế “công trình khẩn cấp” trong một số tình huống đặc biệt như thiên tai, sự cố hạ tầng hoặc dự án quan trọng cần triển khai gấp. Quy định giúp rút ngắn thủ tục để công trình có thể khởi công nhanh hơn so với quy trình đầu tư thông thường.
Cơ sở pháp lý của công trình xây dựng khẩn cấp
Cụm từ “xây dựng theo lệnh khẩn cấp” gần đây liên tiếp xuất hiện trong chỉ đạo của Chính phủ khi nhắc tới một số dự án hạ tầng lớn, như tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội hay các tuyến giao thông phục vụ sân bay Long Thành.
Theo Luật Xây dựng 2014, được sửa đổi năm 2020, pháp luật có quy định về công trình xây dựng khẩn cấp. Đây là những công trình xây dựng đặc thù được triển khai trong tình huống cần xử lý ngay nhằm bảo đảm an toàn xã hội hoặc phục vụ các lợi ích quan trọng của quốc gia.
Luật nêu một số trường hợp điển hình có thể áp dụng cơ chế này. Trước hết là phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa hoặc dịch bệnh. Khi bão lũ gây sạt lở đường sá, hư hỏng cầu cống hay đê điều, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định xây dựng công trình khẩn cấp để sửa chữa ngay, tránh gián đoạn giao thông và ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Ngoài thiên tai, quy định cũng áp dụng trong trường hợp cần xử lý sự cố công trình hoặc nguy cơ mất an toàn hạ tầng. Ví dụ, khi một đoạn bờ kè có nguy cơ sụp lún hoặc tuyến giao thông bị sạt lở nghiêm trọng, việc chờ đầy đủ quy trình đầu tư thông thường có thể làm tăng rủi ro. Khi đó, cơ quan quản lý có thể yêu cầu triển khai công trình khẩn cấp để xử lý kịp thời.
Đường nối sân bay Gia Bình với Hà Nội vừa được Chính phủ đồng ý xây dựng theo lệnh khẩn cấp
|
Luật cũng mở rộng phạm vi áp dụng đối với một số trường hợp liên quan đến nhiệm vụ cấp bách về quốc phòng, an ninh, đối ngoại hoặc các vấn đề quan trọng của nền kinh tế như bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước hay bảo vệ môi trường.
Nói đơn giản, công trình khẩn cấp là những dự án không thể chờ đợi quy trình đầu tư thông thường vì liên quan trực tiếp đến an toàn cộng đồng hoặc hoạt động thiết yếu của xã hội.
Về thẩm quyền, theo quy định tại Điều 130 Luật Xây dựng 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), việc quyết định xây dựng công trình khẩn cấp thuộc về người có thẩm quyền theo từng trường hợp cụ thể.
Với các công trình liên quan đến nhiệm vụ cấp bách về quốc phòng, an ninh, đối ngoại hoặc các vấn đề quan trọng của nền kinh tế, Thủ tướng Chính phủ là người quyết định. Trong phạm vi ngành mình quản lý, Bộ trưởng hoặc người đứng đầu cơ quan trung ương cũng có thể ban hành quyết định tương tự.
Ở cấp địa phương, chủ tịch UBND tỉnh hoặc thành phố có quyền cho phép triển khai công trình khẩn cấp khi xảy ra sự cố hoặc thiên tai cần xử lý ngay trên địa bàn.
Những trường hợp từng áp dụng
Trong thực tế, cơ chế xây dựng khẩn cấp đã được áp dụng nhiều lần. Năm 2025, UBND tỉnh Nghệ An ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp để khắc phục hậu quả bão lũ trên một số tuyến giao thông, nhằm sớm khôi phục việc đi lại của người dân.
Tại Đà Nẵng, chính quyền địa phương cũng từng ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp trên tuyến Quốc lộ 40B để xử lý các điểm sạt lở sau mưa lớn.
Ở quy mô quốc gia, cuối năm 2024, Chính phủ cho phép xây dựng cầu Phong Châu mới theo lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, với mục tiêu hoàn thành nhanh để thay thế cây cầu cũ đã xuống cấp.
Dự án đầu tư xây dựng mở rộng cao tốc Bắc - Nam đoạn Cam Lộ - La Sơn được đề xuất áp dụng lệnh xây dựng công trình khẩn cấp
|
Hay dự án mở rộng cao tốc TPHCM - Long Thành, khi Chính phủ yêu cầu nghiên cứu triển khai theo cơ chế công trình khẩn cấp để giảm áp lực giao thông trên tuyến đường kết nối sân bay Long Thành.
TPHCM đầu năm nay cũng đã ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục sạt lở ven kênh Tàu Hủ, sau khi nhiều đoạn bờ kè xuất hiện tình trạng lún sụp, đe dọa an toàn khu dân cư.
TPHCM ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp để khắc phục sạt lở ven kênh Tàu Hủ
|
Gần đây hơn, lãnh đạo Hà Nội cho biết thành phố đã ban hành 10 lệnh xây dựng công trình khẩn cấp cho các dự án tiêu thoát nước nhằm xử lý nhanh tình trạng ngập úng tại một số khu vực.
Các trường hợp trên cho thấy cơ chế xây dựng khẩn cấp thường được sử dụng khi cần khắc phục sự cố hạ tầng, ứng phó thiên tai hoặc đẩy nhanh tiến độ một số công trình quan trọng.
Quy trình triển khai có gì khác?
Với một dự án đầu tư xây dựng thông thường, quá trình chuẩn bị thường phải đi qua nhiều bước như: lập dự án, thẩm định, phê duyệt, lựa chọn nhà thầu, thiết kế… rồi mới đến giai đoạn thi công. Mỗi bước đều cần hoàn tất trước khi chuyển sang bước tiếp theo.
Trong khi đó, với công trình khẩn cấp, pháp luật cho phép áp dụng trình tự thực hiện riêng. Một số công việc như: khảo sát, thiết kế hay thi công có thể được triển khai gần như cùng lúc, hoặc hoàn thiện hồ sơ sau để kịp xử lý tình huống cấp bách, thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ thủ tục như dự án thông thường.
Quy định được nêu trong Nghị định 175/2024/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Theo đó, khi có lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, đơn vị được giao thực hiện có thể tổ chức ngay các công việc cần thiết như khảo sát, thiết kế và thi công, đồng thời quyết định trình tự triển khai các bước này để đáp ứng yêu cầu của lệnh khẩn cấp.
Tuy vậy, việc triển khai nhanh không đồng nghĩa với bỏ qua các quy định quản lý. Sau khi công trình hoàn thành, các bước như kiểm tra chất lượng, hoàn thiện hồ sơ và quyết toán vốn vẫn phải thực hiện đầy đủ theo quy định.
Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn đang được triển khai, “xây dựng khẩn cấp” được xem là một công cụ pháp lý giúp xử lý nhanh các công trình cần thiết. Tuy nhiên, việc áp dụng cơ chế này vẫn phải dựa trên những điều kiện cụ thể do luật quy định, nhằm vừa giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách, vừa đảm bảo tính minh bạch trong quá trình đầu tư xây dựng.
* Thủ tướng đồng ý làm đường nối sân bay Gia Bình với Hà Nội theo lệnh khẩn cấp
* Kéo dài metro Bến Thành - Suối Tiên đến sân bay Long Thành theo lệnh khẩn cấp
Tử Kính
