Khi Nghị quyết 09 dẫn đường cho Luật Đô thị Đặc biệt
Ngày 11/5, tại buổi tiếp xúc cử tri của Tổ đại biểu Quốc hội đơn vị 6, TP.HCM, đại biểu Quốc hội, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang khi trả lời về Dự thảo Luật Đô thị Đặc biệt (viết tắt Dự thảo Luật) có nói, “"Với luật này, thành phố đang trình một yếu tố cực kỳ đặc biệt. Luật này không có nghị định, không có thông tư mà HĐND - UBND TPHCM sẽ hướng dẫn thực hiện luật. Đây là một bước cải tiến cực kỳ lớn, là một cuộc cách mạng về thể chế".
Một tuần sau phát biểu trên, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09 (viết tắt là Nghị quyết 09) về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, trong đó có nội dung “phân cấp, phân quyền triệt để cho Hội đồng nhân dân Thành phố, Ủy ban nhân dân Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo), tăng cường thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu các cấp gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực.".
Như vậy, nội dung dự thảo của văn bản Luật đã tiếp cận và nắm bắt được định hướng chiến lược của văn kiện Đảng. Hoặc ngược lại, Nghị quyết 09 đã cho thấy “hơi thở” của thực tiễn, tức xuất phát từ nhu cầu, điều kiện cần của sự phân cấp, phân quyền triệt để cho TP.HCM thì mới khơi thông sức phát triển.
Không những thế, Nghị quyết 09 còn đặt ra chỉ tiêu định lượng cụ thể cho TP.HCM “được chủ động quyết định tổng số lượng biên chế không vượt quá 20% số biên chế công chức, viên chức Trung ương giao.".
Nội dung này rõ ràng vừa trao quyền chủ động cho TP vừa lập ngưỡng kiểm soát (20%) nên sẽ mở cửa cho Dự thảo Luật khi trong phần soạn thảo, nó chỉ mới dừng lại ở quy định giao cho HĐND TP “quyết định tổng số lượng biên chế công chức và người làm việc hưởng lương từ ngân sách nhà nước".
Ở lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 09 lần đầu tiên công nhận mô hình “khu đô thị khoa học công nghệ” thông qua chủ trương "có chính sách đặc thù thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ cho các ngành kinh tế chủ lực với hạt nhân là Khu Công nghệ cao, các khu công nghệ số tập trung, Khu đô thị khoa học công nghệ, các viện nghiên cứu, trường đại học.".
Có thể xuất phát từ thực tiễn Đô thị khoa học Bắc TP.HCM vừa được khởi động vào đầu năm 2026 nhưng với định hướng này, Dự thảo Luật cần thiết kế điều khoản về cơ chế ưu đãi, quản lý và phát triển với mô hình này.
Phải ghi nhận tính thực tiễn rất cao trong văn kiện này, các quyết sách của Đảng đều xuất phát từ yêu cầu đời sống mà TP.HCM đang đối diện và sẽ phải đón đầu các dự báo. Các định chế kinh tế tài chính mới cũng được “cập nhật” với các định hướng sát sườn như TP.HCM "được chủ động thí điểm cơ chế chính sách mới, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) hoặc khác với quy định của pháp luật." "hình thành Trung tâm tài chính, logistics tầm khu vực và quốc tế" và "xây dựng và vận hành hiệu quả Trung tâm tài chính quốc tế theo hướng thế hệ mới tại TP.HCM." hay đặt ra định hướng phát triển "kinh tế biển theo hướng đa ngành, hiện đại và bền vững, tập trung vào cảng biển, logistics và dịch vụ hàng hải quốc tế, dầu khí, năng lượng, du lịch biển, đảo chất lượng cao và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao" và "hình thành trung tâm kinh tế biển quốc gia."…
Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, Nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu với mô hình TOD (đô thị gắn kết giao thông công cộng) và nêu mục tiêu cụ thể như “hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị vào năm 2030” hay "ưu tiên triển khai các dự án đầu tư cải tạo, xây dựng đồng bộ hệ thống chống ngập quy mô lớn nhằm khắc phục tình trạng ngập lụt do triều cường" - 1 trong hai vấn đề trọng tâm mà Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu TP.HCM phải giải quyết dứt điểm.
Do đó, việc mà Dự thảo Luật cần làm là phải thiết lập cơ chế đặc biệt hoặc cam kết tiến độ đầu tư hạ tầng đường sắt đô thị theo lộ trình mà Nghị quyết đã nêu. Cũng như cần bổ sung các quy định về cơ chế huy động vốn, thẩm quyền phê duyệt nhanh và giải phóng mặt bằng đặc thù phục vụ riêng cho các dự án đường sắt đô thị trong giai đoạn 2026–2030.
Hay với nhiệm vụ chống ngập, Dự thảo Luật cần có những điều khoản riêng quy định cơ chế ưu tiên, thẩm quyền quyết định nhanh và nguồn lực đặc thù cho hệ thống chống ngập chứ không chỉ dừng lại ở các các quy định về môi trường và hạ tầng kỹ thuật…
Không quá khi nói rằng Nghị quyết 09 đã trao cho Dự thảo Luật chìa khóa để mở được cùng lúc nhiều cánh cửa. Nhằm huy động tài chính và nguồn lực đô thị, Nghị quyết này chủ trương "Thành phố được giữ lại toàn bộ các nguồn thu mới phát sinh phục vụ cho phát triển" và "Thành phố được quyền huy động vốn để triển khai các dự án trọng điểm (thông qua phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình, vay các tổ chức tài chính trong nước, quốc tế...), "Thành phố được quyết định điều hành linh hoạt ngân sách phục vụ yêu cầu phát triển thành phố như cân đối giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên."…
Có một điểm đáng lưu tâm là Nghị quyết 09 còn trao cho TP.HCM “quyết định các biện pháp, chính sách đặc biệt khác với quy định pháp luật để tháo gỡ vướng mắc các dự án chậm triển khai, sớm đưa vào thực hiện nhằm khơi thông, phát huy hiệu quả nguồn lực.". Cho nên, Dự thảo Luật cần bổ sung cơ chế đặc thù để xử lý các dự án tồn đọng nhiều năm - là “vấn đề lịch sử” của TP, đang “cất giữ” một nguồn vốn khá lớn - và hàng trăm dự án bất động sản đình trệ.
Hay cả với chính sách “khuyến khích các doanh nghiệp FDI sử dụng nguồn lợi nhuận chưa chuyển về nước để tiếp tục đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh" và "có chính sách phát huy nguồn kiều hối trong tham gia đầu tư phát triển kinh tế – xã hội." mà TP.HCM là “đất lành” lớn nhất cả nước thì cần sớm luật hóa các cơ chế ưu đãi để huy động 2 nguồn lực quan trọng nói trên.
Cuối cùng, trong định hướng phát triển sức mạnh liên kết vùng, Nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu "hình thành Quỹ phát triển Vùng" để điều phối đầu tư liên vùng. Đây là một công cụ tài chính quan trọng vì thế, sẽ là nền tảng để Dự thảo Luật thiết kế các quy định về thành lập, quản lý và vận hành Quỹ cùng với cơ sở pháp lý cho công cụ tài chính vùng, xác định nguồn hình thành, đối tượng thụ hưởng và thẩm quyền quyết định phân bổ.
Quốc Học
