Khu vực Eurozone có sụp đổ không?
Vấn đề cơ bản là các quốc gia Eurozone dùng chung một đồng tiền, nhưng lại không có hệ thống thuế, thị trường lao động, hay hệ thống tài khóa nhất quán hoàn toàn, do đó khiến họ càng khó điều chỉnh hơn mỗi khi một nền kinh tế nào đó gặp khó khăn. - GS Stephen Walt phân tích.
GS Stephan Walt, ĐH Harvard bình luận về tương lai của khu vực đồng tiền chung Châu Âu dưới góc nhìn quan hệ quốc tế hiện đại.
Có vẻ như mọi mối quan tâm trên thế giới lúc này đều đổ dồn về màn kịch đang diễn ra tại Ai Cập khiến chúng ta không thể rời mắt khỏi màn hình chiếc laptop, nhưng ít nhất vẫn có một sự kiện "bên ngoài" khác rất đáng để chúng ta theo dõi, dù là từng chuyển biến nhỏ, vì nhiều nguyên do.
Chúng ta đều biết EU còn đang rối như tơ vò trước một cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong nhiều năm qua, nảy sinh từ các vấn đề sâu sắc tại Hy Lạp, và ở một mức độ nhẹ hơn đôi chút là ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Những rắc rối này buộc các quốc gia thuộc khu vực đồng tiền chung phải đưa ra gói giải cứu tài chính khổng lồ năm ngoái và khiến một số nhà quan sát phải đặt câu hỏi liệu bản thân đồng euro có đang lâm nguy.
Tuy nhiên, mấy tháng qua, thủ tướng Đức Angela Merkel và tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy đã đàm phán nhằm đi đến một kiến nghị chung làm sâu sắc hơn sự phối hợp kinh tế trong nội bộ EU (và đặc biệt là khu vực đồng tiền chung) trong một nỗ lực nhằm giải quyết một số vấn đề gốc rễ gây ra khủng hoảng ban đầu.
Vấn đề cơ bản là các quốc gia Eurozone dùng chung một đồng tiền, nhưng lại không có hệ thống thuế, thị trường lao động, hay hệ thống tài khóa nhất quán hoàn toàn, do đó khiến họ càng khó điều chỉnh hơn mỗi khi một nền kinh tế nào đó gặp khó khăn.
Câu hỏi trên không chỉ có ý nghĩa rõ ràng về mặt chính trị và kinh tế tại chính châu Âu, mà còn đặt ra một số câu hỏi căn bản về lý thuyết quan hệ quốc tế và có thể thậm chí còn là thử nghiệm tốt để chứng minh cho quan điểm "hiện thực" hay "tự do" trong quan hệ quốc tế nói chung.
Những người theo quan điểm hiện thực, tiêu biểu nhất là Sebastian Rosato của Đại học Notre Dame, đều tỏ ra bi quan về EU và đồng euro kể từ quộc khủng hoảng và cho rằng các nước thành viên châu Âu nhiều khả năng sẽ chỉ theo đuổi lợi ích quốc gia của mình và bắt đầu rút khỏi một số giải pháp chung mà EU đã thống nhất thông qua trong những năm gần đây.
Ngược lại, những người ủng hộ thể chế, và nhất thể hóa châu Âu nói chung, cho rằng cách duy nhất để vượt lên là làm sâu sắc thêm hội nhập chính trị bên trong châu Âu. Ý tưởng cơ bản ở đây là hội nhập kinh tế làm nền tảng bảo đảm sự vững mạnh kinh tế châu Âu và là một trong những chìa khóa duy trì tình hữu nghị trong nội bộ châu Âu.
Quan trọng không kém là, bất cứ nỗ lực rời bỏ khu vực đồng tiền chung hay phá vỡ đồng euro nào cũng sẽ dẫn đến sự sụp đổ ngay lập tức của đồng tiền này (và nhấn chìm một số quốc gia châu hơn ngập sâu hơn vào khủng hoảng). Theo quan điểm ấy, quay lại cũng sẽ không còn kịp nữa; châu Âu chỉ có thể hướng đến hội nhập sâu hơn nữa.
Tôi cũng nằm trong số những người bi quan, một phần vì tôi không nghĩ hợp tác chính sách hơn nữa giữa các nước thành viên có thể giúp loại trừ các cuộc khủng hoảng tài chính thi thoảng vẫn xảy ra và vì tôi nghĩ chủ nghĩa dân tộc vẫn là một lực lượng xã hội quá mạnh tại châu Âu.
Công chúng châu Âu sẽ không sẵn sàng tiếp tục giải cứu các thành viên vỡ nợ của khu vực đồng tiền chung, và các giải pháp mang tính hội nhập như kiến nghị sẽ không đủ để thỏa mãn nhu cầu. Đề xuất ban đầu giữa Merkel-Sarkozy không mấy được đón nhận khi đưa ra, vì thế, cần phải chờ xem bao nhiêu phần chương trình của họ sẽ được thông qua trên thực tế.
Nhưng châu Âu đã gây bất ngờ với những người chuyên tiên đoán thảm họa trước đó, và tôi không tin rằng sự sụp đổ của khu vực đồng tiền chung châu Âu lại không thể tránh khỏi. Vì thế, những gì chúng có ở đây là liều thuốc thử cho hai mô hình quan hệ quốc tế đối lập: "hiện thực" và "tự do", và người nghiên cứu chính trị quốc tế nên theo dõi sát sao tới những gì sắp diễn ra.
Nhưng xin hãy nhớ: giống như tất cả các lý thuyết khoa học xã hội, không lý thuyết chính trị quốc tế hay chính sách đối ngoại chung nào đúng 100% ở một thời điểm. Theo đó, diễn biến tiếp theo của EU sẽ không phải là bài kiểm tra quyết định, xác nhận tuyệt đối một cách tiếp cận nào và biến quan điểm thành thứ không liên quan và lạc hậu.
Người ủng hộ mỗi quan điểm sẽ cố gắng bảo vệ chiến thắng toàn vẹn nếu sự kiện xảy ra theo hướng "có lợi" cho cách nghĩ của họ, nhưng đó thực tế không phải là cách khoa học xã hội vẫn vận hành.
Diễn đàn kinh tế Việt Nam
