Kiến tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng hai con số
Những kết quả tích cực của 7 tháng đầu năm là nền tảng quan trọng, nhưng đó mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ để hiện thực hóa mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới chính là nâng cao chất lượng của từng động lực tăng trưởng, để mỗi đồng vốn đầu tư, mỗi dự án FDI và mỗi doanh nghiệp đều tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, đóng góp nhiều hơn vào năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động khó lường, những kết quả kinh tế - xã hội của Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026 là tín hiệu tích cực, phản ánh sự phục hồi và phát triển khá đồng đều của các động lực tăng trưởng. Từ sản xuất công nghiệp, đầu tư công, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), thương mại, tiêu dùng đến thu ngân sách nhà nước đều ghi nhận những chuyển biến khả quan, góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường đối với triển vọng phát triển của nền kinh tế. Đây không chỉ là kết quả của nỗ lực điều hành linh hoạt, chủ động của Chính phủ, mà còn cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.
Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 7 và 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 11.4% so với cùng kỳ, mức cao nhất của 7 tháng trong nhiều năm gần đây; vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước tăng 18.4%; tổng vốn FDI đăng ký đạt 38.06 tỷ USD, tăng 58%; vốn FDI thực hiện đạt 15.2 tỷ USD, tăng 11.8%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13.1%; thu ngân sách nhà nước đạt 72.5% dự toán năm. Những chỉ số này cho thấy các động lực tăng trưởng truyền thống đang tiếp tục được khơi thông, đồng thời phản ánh sự cải thiện của môi trường đầu tư, kinh doanh và sức cầu của nền kinh tế.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng của các chỉ tiêu, chúng ta mới thấy được quy mô của tăng trưởng. Điều cần quan tâm hơn là chất lượng của tăng trưởng – yếu tố quyết định khả năng duy trì tốc độ phát triển cao trong trung và dài hạn. Thực tiễn quốc tế cho thấy, không ít nền kinh tế từng đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhưng nhanh chóng chững lại khi mô hình phát triển vẫn chủ yếu dựa vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác nguồn lực hoặc gia tăng lao động với chi phí thấp. Ngược lại, những quốc gia duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài đều có điểm chung là không ngừng nâng cao năng suất, cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam không nên chỉ được hiểu là một đích đến về quy mô GDP, mà cần được xem là quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững hơn. Những kết quả tích cực của 7 tháng đầu năm là nền tảng quan trọng, nhưng đó mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ để hiện thực hóa mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới chính là nâng cao chất lượng của từng động lực tăng trưởng, để mỗi đồng vốn đầu tư, mỗi dự án FDI và mỗi doanh nghiệp đều tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, đóng góp nhiều hơn vào năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Nếu mục tiêu tăng trưởng hai con số được xác định là động lực phát triển trong giai đoạn mới, thì yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì đà tăng của các chỉ tiêu kinh tế, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Đây chính là yếu tố quyết định khả năng chuyển hóa tăng trưởng về lượng thành tăng trưởng về chất, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.
Trước hết, đầu tư công cần tiếp tục phát huy vai trò là "vốn mồi" dẫn dắt đầu tư xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả của đầu tư công không nên chỉ được đánh giá qua tỷ lệ giải ngân, mà cần được nhìn nhận thông qua khả năng tạo ra hạ tầng hiện đại, tăng cường kết nối vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp. Khi mỗi dự án được triển khai đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng và nhanh chóng phát huy công năng, đầu tư công sẽ không chỉ kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà còn góp phần nâng cao năng suất của toàn nền kinh tế trong dài hạn.
Cùng với đó, dòng vốn FDI tiếp tục tăng trưởng là tín hiệu tích cực, phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường đầu tư Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn ngày càng gay gắt, lợi thế không còn chỉ nằm ở quy mô dòng vốn, mà ở chất lượng của các dự án đầu tư. Những dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ và hình thành liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong nước sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ và từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất.
Một yếu tố có ý nghĩa quyết định nhưng thường ít được đề cập là năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Quy mô đầu tư, tín dụng hay FDI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đủ năng lực tiếp nhận công nghệ, mở rộng sản xuất, đổi mới quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Vì vậy, cùng với việc huy động nguồn lực, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển thị trường vốn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi số. Khi năng lực hấp thụ được cải thiện, mỗi đồng vốn đầu tư sẽ tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn, qua đó nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) - một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
Một trụ cột không kém phần quan trọng trong hành trình hướng tới tăng trưởng hai con số là phát triển khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Báo cáo cho thấy số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tiếp tục tăng, phản ánh niềm tin của thị trường và triển vọng phục hồi của nền kinh tế. Tuy nhiên, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng tăng, cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít thách thức về chi phí sản xuất, khả năng tiếp cận vốn, năng lực quản trị và sức chống chịu trước những biến động của thị trường. Vì vậy, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hoạt động, khả năng đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, động lực quyết định để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài không nằm ở việc tiếp tục mở rộng đầu tư hay khai thác thêm nguồn lực, mà ở khả năng nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Khi đóng góp của TFP ngày càng lớn, tăng trưởng sẽ dựa nhiều hơn vào đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải tiến quản trị và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hiện có. Đây cũng là hướng chuyển dịch cần thiết để nền kinh tế từng bước giảm phụ thuộc vào tăng trưởng theo chiều rộng, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Để đạt được mục tiêu đó, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, phát triển đồng bộ các loại thị trường, thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xem là những ưu tiên chiến lược. Đồng thời, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D), chuyển đổi xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần hình thành các động lực tăng trưởng mới, nâng cao khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động của môi trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và củng cố an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng vẫn là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp. Ổn định vĩ mô không chỉ là "bệ đỡ" cho tăng trưởng trước mắt, mà còn tạo dư địa để triển khai hiệu quả các chính sách phát triển trong trung và dài hạn, nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số là khát vọng phát triển phù hợp với yêu cầu đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, ý nghĩa của mục tiêu này không chỉ được đo bằng tốc độ tăng của GDP, mà còn bằng khả năng nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Khi mỗi đồng vốn đầu tư được sử dụng hiệu quả hơn, mỗi dự án FDI tạo ra giá trị lan tỏa lớn hơn, mỗi doanh nghiệp Việt Nam từng bước vươn lên trong chuỗi giá trị và mỗi chính sách góp phần cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực, tăng trưởng sẽ không chỉ cao hơn về quy mô mà còn bền vững hơn về nền tảng. Đó cũng là cơ sở để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và từng bước xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, có khả năng thích ứng cao và hội nhập hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới.
Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi
