Kinh doanh cá tra tại Oasingtơn
Tổng thống Obama cho biết chủ ý của ông về việc hợp lý hóa sự kiểm soát các hoạt động kinh tế, thậm chí ông còn nhạo báng việc giám sát chặt chẽ sản phẩm cá hồi tại Mỹ cũng như hàng NK vào thị trường này. Khi bàn luận đến chủ đề cá, ông Obama có lẽ cũng muốn tự nghiên cứu chiến dịch vận động chống cá tra Việt Nam.
Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ đang lấy ý kiến cộng đồng về đề xuất của họ nhằm đưa cá tra vào cùng loài “catfish”. Dự luật Nông trại 2008 đã đưa ra một hệ thống thanh tra an toàn mới quá nghiêm ngặt đối với cá da trơn NK, chẳng khác nào một lệnh cấm - ít nhất là trong một vài năm tới mà ngư dân nước ngoài đang nỗ lực tuân thủ. Mục đích này nhằm vào cá tra vì cá tra có hương vị và hình dạng tương tự như cá da trơn Mỹ nhưng có giá rẻ hơn - lý do chính để người nuôi cá da trơn Mỹ cố gắng đạt được trong nhiều năm qua để cấm cá tra NK.
Vấn đề ở chỗ cá tra là một loài cá khác hoàn toàn. Trong một cuộc chiến trước đó của chủ nghĩa bảo hộ, thậm chí Quốc hội đã thông qua một dự luật khiến cá tra trở thành bất hợp pháp khi dùng tên "catfish" cho các mục đích thương mại. Nhưng điều đó vẫn không ngăn cản được người tiêu dùng Mỹ mua cá tra và Washington một lần nữa vẫn quyết tâm gọi cá tra Việt Nam là “catfish” nếu điều đó khiến họ dễ dàng hơn trong việc cấm cá tra.
Dự luật năm 2008 và các chuyển đổi của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) ít liên quan đến sức khỏe và an toàn. Cá tra Việt Nam, giống như tất cả các loài cá NK, đều được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) kiểm soát. Hiện chưa có báo cáo nào liên quan đến các vấn đề an toàn đối với hàng NK từ Việt Nam. Ngược lại, USDA không có kinh nghiệm kiểm tra cá mặc dù cơ quan này vẫn đang giám sát mặt hàng thịt, và cá da trơn sẽ là loài duy nhất nằm dưới sự kiểm soát của cơ quan này.
Điều này giải thích tại sao Văn phòng Giải trình Chính phủ (GAO) cuối tuần trước đã thừa nhận việc kiểm soát cá da trơn của USDA trong báo cáo hai năm một lần của cơ quan này cho các chương trình liên bang về "nguy cơ cao" đối với "gian lận, chất thải, hóa chất và quản lý kém". GAO đã đưa ra một ước tính của USDA rằng họ sẽ phải chi phí 30 triệu USD trong hơn hai năm để xây dựng một chế độ kiểm tra đặc biệt chỉ cho duy nhất một loài cá này trong khi FDA vẫn đang chịu trách nhiệm kiểm tra các sản phẩm hải sản. Bên cạnh đó, không có một ngôn từ nào trong Dự luật Nông trại 2008 nói rằng FDA sẽ không phải chịu trách nhiệm kiểm tra cá da trơn sau khi USDA đảm nhận để tiến tới trong tương lai cá da trơn có thể sẽ phải chịu hai lần kiểm tra.
Đối với các trường hợp bất hợp pháp, việc kiểm tra nghiêm ngặt chưa chắc đã vượt qua cửa ải tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Chuyên gia thương mại James Bacchus, trong một ý kiến do các nhà NK cá ủy quyền, lập luận rằng Hoa Kỳ có thể sẽ thua nếu Việt Nam khởi kiện vì việc kiểm tra của FDA đã có hiệu lực. Các thẩm phán thương mại sẽ kết luận lý do duy nhất để thay đổi việc kiểm soát này là nhằm bảo hộ, và họ hẳn đã đúng. Một cựu đại diện Đảng Dân chủ bang Floriđa, ông Bacchus - Chánh án Ban hội thẩm WTO suốt tám năm, đã cho biết như vậy.
Việc xếp loại cá tra vào cùng loài “catfish” để chịu sự kiểm soát của USDA khiến các nhà XK Mỹ lo lắng đến việc trả đũa. Thượng nghị sĩ Max Baucus lo ngại Việt Nam có thể phản ứng lại bằng cách ngăn chặn thịt bò NK từ Mỹ, và các nhà sản xuất sản phẩm đậu nành cũng có lý do để lo lắng. Tất cả các hành động này đều nhằm bảo vệ người nuôi cá da trơn Mỹ khỏi phải cạnh tranh và buộc người tiêu dùng Mỹ phải trả nhiều tiền hơn khi mua cá.
Chính quyền Mỹ vẫn còn cơ hội ngăn chặn dự luật này nếu USDA thực thi quyền tự ý định đoạt để quyết định cá tra không phải là "catfish." Để ngăn chặn điều đó, Quốc hội và ông Obama có thể phải sửa lại các điều khoản chưa rõ ràng trong Dự luật Nông trại 2008. Những ai mong muốn giảm lãng phí và hợp lý hóa sự kiểm soát hãy nên để cho một cơ quan kiểm soát cá.
Vasep
