Lạm phát kéo BOJ, Fed và ECB vào cùng một nhịp tăng lãi suất
Quyết định tăng lãi suất gần đây của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), cùng với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy một “trạng thái bình thường mới” đang hình thành.
Các ngân hàng trung ương giờ đây không chỉ phải ứng phó với lạm phát, mà còn chịu sức ép chính trị ngày càng lớn và những tác động khó đoán từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).
Lãnh đạo ba ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới đang phải ứng phó với giá cả gia tăng và những mối đe dọa đối với tính độc lập của các ngân hàng trung ương. (Ảnh: Nikkei và AP)
|
Đây là lần đầu tiên BOJ, Fed và ECB cùng tăng lãi suất trong một tháng. Không có trường hợp tương tự nào khác trong các dữ liệu được ghi nhận từ năm 1982, kể cả những đợt tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) khi Tây Đức còn tồn tại, trước khi ECB được thành lập.
Các số lệu chính thức trước năm 1982 khá hạn chế, nhưng tài liệu của Fed cho thấy Nhật Bản, Mỹ và Đức từng đồng loạt tăng lãi suất vào tháng 7/1979, cách đây gần nửa thế kỷ, khi các ngân hàng trung ương trên toàn cầu buộc phải hành động để chống lại tình trạng đình lạm trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai.
Giờ đây, lạm phát một lần nữa trở thành mối đe dọa chung của các ngân hàng trung ương. “Hầu hết các nền kinh tế phát triển đều đang đối mặt với áp lực giá cả”, Chủ tịch Fed Kevin Warsh nói trong cuộc họp báo ngày 16/09.
Việc các ngân hàng trung ương hiếm khi cùng tăng lãi suất chủ yếu bắt nguồn từ thực tế BOJ có rất ít cơ hội thực hiện động thái này trong nhiều thập kỷ vật lộn với tình trạng trì trệ kéo dài. Điều đó cũng có nghĩa đợt tăng lãi suất trong tuần này là dấu hiệu cho thấy Nhật Bản đang tiến gần hơn tới tình trạng lạm phát tương tự phần lớn các quốc gia khác.
Tuy nhiên, sự trở lại của lạm phát đang đặt ra những thách thức mới cho các ngân hàng trung ương.
Các nhà lãnh đạo theo đường lối cứng rắn đang khiến thế giới phân cực hơn, trong đó có những chính sách quyết liệt của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Quá trình đảo ngược toàn cầu hóa đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng căng thẳng địa chính trị, kéo theo những đợt lạm phát xuất hiện từng thời điểm. Giờ đây, nhu cầu tăng vọt đối với mọi thứ liên quan đến AI cũng được bổ sung vào danh sách những yếu tố gây sức ép lên giá cả.
Nhật Bản, với nhiều giai đoạn dài không có lạm phát, chưa từng trải qua tình trạng lạm phát duy trì ở mức 2% trong thời gian dài. Khi xu hướng hiện nay đang tiến gần mục tiêu 2%, BOJ bắt đầu nâng lãi suất vì lo ngại lạm phát có thể vượt quá mục tiêu này.
Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi, vốn được đánh giá là thận trọng với việc tăng lãi suất, sẽ tạo ra những tác động phức tạp đối với uy tín của BOJ. Điều này cũng ảnh hưởng đến các đợt bổ nhiệm thành viên hội đồng chính sách của ngân hàng trung ương trong tương lai.
Việc Fed tăng lãi suất cũng được nhiều người xem là phép thử đối với khả năng kiềm chế lạm phát của tân Chủ tịch Kevin Warsh. Động thái này phần nào giải quyết tình trạng biến động trên thị trường bắt nguồn từ việc ngân hàng trung ương Mỹ liên tục nhấn mạnh cam kết ổn định giá nhưng chưa đưa ra các biện pháp đủ cụ thể.
Đây cũng là một màn thể hiện tính độc lập của Fed dưới thời Warsh, người được ông Trump đưa vào vị trí này với mục tiêu kiểm soát Fed và duy trì lãi suất thấp. Khi ông Trump gia tăng sức ép yêu cầu hạ lãi suất, Kevin Warsh đứng trước bài toán khó: duy trì chính sách đủ chặt để bảo vệ niềm tin thị trường và kiểm soát lạm phát, nhưng đồng thời tránh đối đầu trực diện với Tổng thống.
Những đồn đoán về khả năng Chủ tịch ECB Christine Lagarde rời nhiệm sở sớm cũng một phần xuất phát từ vấn đề lựa chọn người kế nhiệm, trong bối cảnh Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vẫn còn tại nhiệm và khả năng phe cực hữu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo đang được đặt ra.
Những diễn biến này cho thấy áp lực đối với tính độc lập của các ngân hàng trung ương đang gia tăng, khi chủ nghĩa dân túy và chính sách tài khóa mở rộng ngày càng phổ biến trên toàn cầu. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ vì vậy phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và sức ép hỗ trợ các mục tiêu tài khóa của chính phủ, vốn có thể làm gia tăng áp lực giá.
Vương Đông
