Liệu Biển Đỏ có thể thay thế cho tuyến đường qua eo biển Hormuz?
Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại Trung Đông trong tháng này đã gần như khiến eo biển Hormuz đóng cửa đối với tàu chở dầu, làm đảo lộn thị trường dầu mỏ và buộc các nhà sản xuất phải tìm kiếm các tuyến vận chuyển thay thế.
Một tàu chở sản phẩm dầu mỏ di chuyển trên Biển Đỏ, gần lối vào kênh đào Suez, ngày 11/03/2026. Ảnh: Ahmed Gomaa/Xinhua/Getty Images
|
Một trong số ít lựa chọn thay thế là đi qua Biển Đỏ. Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco - nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới - cho biết tuần trước họ sẽ chuyển hướng hàng triệu thùng dầu thô, vốn thường được vận chuyển qua Vịnh Ba Tư và eo Hormuz, sang một tuyến đường ống dẫn tới cảng Yanbu ở phía tây Ả-rập Saudi, nằm bên Biển Đỏ.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, số chuyến bốc dầu mỗi ngày tại cảng này đã tăng hơn gấp đôi trong tháng này so với mức trung bình năm ngoái.
Tuy nhiên, ngay cả “phao cứu sinh” này cũng đang đối mặt rủi ro.
Trong ngày 16/03, Iran tuyên bố các cơ sở hải quân Mỹ tại Biển Đỏ là “mục tiêu tiềm tàng”.
“Sự hiện diện của tàu sân bay Mỹ Gerald R. Ford tại Biển Đỏ được xem là mối đe dọa đối với Iran”, Bộ Tư lệnh quân sự thống nhất của Iran cho biết, theo hãng tin Fars. “Do đó, các trung tâm hậu cần và dịch vụ hỗ trợ nhóm tàu này tại Biển Đỏ sẽ bị lực lượng vũ trang Iran coi là mục tiêu tiềm tàng”, họ nói.
Ngay cả trước khi chiến sự hiện tại bùng phát vào ngày 28/02, Biển Đỏ đã “không phải là khu vực ổn định về địa chính trị”, David OxleyChuyên gia kinh tế hàng hóa tại Capital Economics, nhận định.
Bản đồ khu vực Biển Đỏ
|
Cuối năm 2023, lực lượng Houthi với sự hậu thuẫn từ Iran đã bắt đầu tấn công tàu thuyền tại Biển Đỏ nhằm đáp trả cuộc chiến của Israel với Hamas. Tình hình an ninh khiến các hãng vận tải phải chuyển hướng tàu vòng qua mũi phía nam châu Phi, kéo dài hành trình thêm nhiều tuần và làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và tiền lương thủy thủ.
Xung đột hiện nay và “lập trường thù địch liên tục của lực lượng Houthi đối với tàu thương mại” khiến mức độ rủi ro tại Biển Đỏ trở nên “đáng kể”, Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh cảnh báo.
“Nhóm này vẫn có cả năng lực và ý định thực hiện các cuộc tấn công hàng hải trong khu vực”, cơ quan này cho biết.
Một nguồn tin Israel cũng nói với CNN rằng có dấu hiệu cho thấy lực lượng này có thể tấn công Israel, điều chưa từng xảy ra kể từ khi chiến sự bắt đầu.
“Không còn lối thoát”
Ở công suất tối đa, đường ống Đông – Tây của Ả-rập Saudi có thể vận chuyển khoảng 7 triệu thùng/ngày, phần nào bù đắp cho khoảng 15 triệu thùng/ngày thường đi qua eo Hormuz.
Tuy nhiên, nếu bạo lực quay trở lại Biển Đỏ, các dòng dầu chuyển hướng này cũng có thể bị gián đoạn, làm trầm trọng thêm lo ngại về nguồn cung toàn cầu và đẩy giá dầu tăng cao hơn nữa, theo các nhà phân tích.
“Nếu các tàu chở dầu của Ả-rập Saudi bị tấn công tại Biển Đỏ, tôi cho rằng chúng ta sẽ chứng kiến một cú tăng giá dầu đáng kể”, Naveen Das, Chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, nói. “Điều đó về cơ bản cho thấy mọi tuyến ‘thoát hiểm’ của dầu mỏ đều đang bị nhắm tới… Không còn lối thoát”, ông nói.
Ông Oxley cho biết nếu bạo lực quay trở lại Biển Đỏ và “hoàn toàn bóp nghẹt nguồn cung dầu từ khu vực giàu năng lượng này”, giá dầu Brent có thể tăng vọt lên 130–150 USD/thùng, so với mức khoảng 100 USD/thùng hiện tại.
Và nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tác động sẽ lan sang toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá tiêu dùng tăng từ vé máy bay đến thực phẩm.
Tác động đến vận tải container
Ngược lại, tác động của các cuộc tấn công tại Biển Đỏ đối với tàu container vận chuyển hàng hóa có thể không quá lớn, do phần lớn các tàu này đã tránh tuyến đường này từ cuối năm 2023.
Theo Peter Sand, chuyên gia phân tích tại Xeneta, khoảng 90% năng lực vận tải container từng đi qua Biển Đỏ đã được chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi).
Đầu tháng 01, hãng vận tải Maersk của Đan Mạch từng tuyên bố sẽ nối lại một phần hoạt động qua Biển Đỏ, gọi đây là tuyến đường “nhanh nhất và hiệu quả nhất” giữa châu Á và châu Âu. Tuy nhiên, đến đầu tháng 03, hãng đã lại dừng kế hoạch này do rủi ro an ninh.
“Tình hình hiện tại đã khiến thời điểm phục hồi hoàn toàn lưu lượng vận tải qua Biển Đỏ bị trì hoãn đáng kể”, Judah Levine, trưởng bộ phận nghiên cứu tại Freightos, nói.
Tương tự, Peter Sand cho biết nhiều công ty vận tải có khả năng sẽ tiếp tục tránh Biển Đỏ trong phần còn lại của năm, đặc biệt khi chi phí bảo hiểm đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát.
“Dù chưa ghi nhận các cuộc tấn công trực tiếp từ lực lượng Houthi kể từ khi xung đột leo thang… nhưng chỉ riêng mối đe dọa cũng đủ khiến các hãng vận tải container phải tránh xa tuyến đường này”, ông nói.
Vũ Hạo
