Lo xung đột lợi ích khi ngân hàng quản tài sản bảo đảm trái phiếu
Dự thảo cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp. Đại biểu Quốc hội lo xung đột khi một ngân hàng có thể vừa cho doanh nghiệp vay, tham gia phân phối trái phiếu, vừa đứng ra quản lý tài sản cho trái chủ.
Sáng 09/08, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại Hội trường về dự án sửa đổi một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Trước đó, 3 dự án luật đã nhận 52 ý kiến của đại biểu tại tổ và bằng văn bản, cùng 13 ý kiến phát biểu tại Hội trường trong ngày 09/08.
Một thay đổi nhận được nhiều ý kiến là bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào nhóm hoạt động kinh doanh khác mà ngân hàng thương mại được thực hiện. Đa số đại biểu đồng tình với chủ trương nhưng đề nghị làm rõ ngân hàng đứng ở vị trí nào, có quyền và trách nhiệm đến đâu khi thay mặt quản lý tài sản cho người mua trái phiếu.
Đại biểu Lê Văn Thế (Ninh Bình) đặt ra trường hợp một ngân hàng vừa cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ cho đợt phát hành, sau đó tiếp tục làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của lô trái phiếu. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không đồng nhất với lợi ích của trái chủ.
Ông đề nghị Chính phủ quy định cụ thể điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động này, từ nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích đến trách nhiệm quản lý, công bố thông tin về tài sản bảo đảm. Hồ sơ, tài sản và dữ liệu liên quan cũng cần được tách bạch, đi cùng cơ chế giám sát và xử lý vi phạm.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cũng cho rằng việc để ngân hàng làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm có thể phát sinh rủi ro pháp lý và xung đột lợi ích. Ông đề nghị luật xác định rõ địa vị pháp lý của ngân hàng trong vai trò đại lý, các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm tối thiểu, điều kiện để được thực hiện hoạt động này, nhất là trường hợp ngân hàng đồng thời cấp tín dụng, tư vấn hoặc phân phối trái phiếu cho doanh nghiệp phát hành.
Một ranh giới khác cũng được các đại biểu đề nghị làm rõ là giữa quản lý tài sản bảo đảm và bảo lãnh thanh toán. Việc ngân hàng đứng ra quản lý tài sản không đồng nghĩa ngân hàng có trách nhiệm trả nợ thay doanh nghiệp phát hành, vì vậy khuôn khổ pháp lý cần phân định rõ hai hoạt động này ngay từ đầu.
Dù vậy, đại biểu Lê Văn Thế cho rằng nếu được thiết kế phù hợp, ngân hàng tham gia có thể giúp việc quản lý tài sản bảo đảm chuyên nghiệp hơn và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Vấn đề nằm ở cách phân định vai trò và kiểm soát các quan hệ lợi ích mà cùng một ngân hàng có thể có với doanh nghiệp phát hành.
Đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
|
Không để khoản vay thành sức ép mua trái phiếu
Cùng với câu chuyện quản lý tài sản bảo đảm, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị ngăn tình trạng dùng một sản phẩm, dịch vụ làm điều kiện để khách hàng phải mua thêm sản phẩm khác, thường được ví như kiểu “bia kèm lạc”.
Trong hoạt động ngân hàng, tình huống được đại biểu nêu là việc cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay bị gắn với yêu cầu khách hàng mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác. Ông đề nghị các quy định chi tiết phải ngăn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc, tạo sức ép hoặc đặt thêm điều kiện đối với khách hàng, thay vì chờ phát sinh vi phạm mới xử lý.
Tranh luận tại Quốc hội không chỉ xoay quanh trái phiếu. Một nội dung lớn khác là đề xuất cho phép áp dụng một số tỷ lệ bảo đảm an toàn khác mức thông thường trong những trường hợp cần thiết để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Cơ chế này được đặt ra khi nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số rất lớn, trong khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng.
Đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) cho rằng cần có cơ sở pháp lý để các tổ chức tín dụng đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế, nhưng phải đi kèm thanh tra, giám sát và yêu cầu quay trở lại mức an toàn chung. Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai lưu ý nếu tỷ lệ được áp dụng thấp hơn mức thông thường thì thực chất là nới chuẩn an toàn, có thể tác động trực tiếp đến khả năng chống chịu của tổ chức tín dụng.
Các đại biểu đề nghị nếu giữ cơ chế này thì luật phải làm rõ đối tượng, trường hợp, phạm vi, điều kiện, tiêu chí và thời hạn áp dụng, cùng yêu cầu công khai báo cáo, kiểm tra, giám sát và lộ trình trở lại mức an toàn. Một số ý kiến còn đề nghị chỉ sử dụng trong trường hợp thực sự cần thiết, tránh để mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với phạm vi quá rộng trở thành căn cứ nới các giới hạn an toàn.
Giải trình tại Hội trường, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết cơ chế đặc thù này chỉ được xem xét với những tổ chức tín dụng thực sự lành mạnh, đáp ứng đầy đủ điều kiện và trong các trường hợp cụ thể. Theo ông, nếu quy định chung cho cả hệ thống có thể phát sinh rủi ro, còn khi áp dụng riêng cho một số đối tượng, Ngân hàng Nhà nước sẽ phải kiểm soát chặt chẽ.
Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến hoạt động ngân hàng là việc sử dụng ngoại hối tại Việt Nam. Dự thảo tiếp tục nguyên tắc các giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá và ghi giá trên hợp đồng, thỏa thuận trên lãnh thổ Việt Nam không được sử dụng ngoại hối, trừ những trường hợp được phép.
Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo mới nhất đã quy định các trường hợp được sử dụng ngoại hối, còn các trường hợp khác giao Ngân hàng Nhà nước quy định. Hiện Thông tư 32/2023 có 16 trường hợp đặc thù và các trường hợp này tiếp tục được kế thừa trong dự thảo. Đại biểu Quốc hội đề nghị các ngoại lệ phải được quy định rõ về phạm vi và thẩm quyền để tránh cách hiểu khác nhau khi áp dụng.
Với Luật Phòng, chống rửa tiền, các ý kiến tập trung vào cách xác định chủ sở hữu hưởng lợi, nhận biết và xác minh khách hàng, báo cáo giao dịch đáng ngờ và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan. Riêng tài sản mã hóa, đại biểu đề nghị các dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ phải đủ rõ nhưng vẫn có khả năng cập nhật, đi cùng điều kiện về dữ liệu, công nghệ và nhân lực để thực hiện.
Đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị nghĩa vụ báo cáo không chỉ phát sinh khi tổ chức tài chính “có cơ sở hợp lý để nghi ngờ” mà cần bao quát cả trường hợp đã xuất hiện nghi ngờ, nhằm phù hợp với Khuyến nghị 20 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF). Cơ chế báo cáo tài sản, giao dịch liên quan đến tài trợ khủng bố cũng được đề nghị thống nhất với Luật Phòng, chống khủng bố về căn cứ, nơi tiếp nhận, thời hạn và phương thức thực hiện.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn giải trình trước Quốc hội về các nội dung sửa đổi trong lĩnh vực ngân hàng - Ảnh: Chinhphu.vn/Nhật Bắc
|
NHNN có thể phát sinh thu - chi âm khi ổn định tỷ giá, lãi suất
Cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước là một vấn đề khác được đưa ra thảo luận. Đại biểu Lê Thị Thúy Sen đề nghị kết quả tài chính sau khi trừ chi phí hoạt động và trích lập các quỹ, nếu dương thì nộp ngân sách nhà nước; trường hợp âm có thể được bù bằng kết quả tài chính dương của những năm sau, thay vì sử dụng ngân sách để bù.
Thống đốc Phạm Đức Ấn giải thích kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước không phải lợi nhuận và cũng không phải mục tiêu hoạt động. Với vai trò ngân hàng trung ương, cơ quan này có thể phát sinh chênh lệch thu - chi âm khi can thiệp thị trường để ổn định tỷ giá hoặc lãi suất. Có trường hợp mức âm lên tới vài ngàn tỷ đồng nhưng đổi lại là tác động ổn định lớn hơn đối với nền kinh tế, vì vậy không thể đánh giá hoạt động của Ngân hàng Nhà nước chỉ bằng kết quả thu - chi.
Ba dự án luật được xây dựng trong bối cảnh vừa phải xử lý các vấn đề phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy, vừa hoàn thiện quy định phòng, chống rửa tiền theo các khuyến nghị quốc tế và tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước. Một mục tiêu khác được đặt ra là tạo thêm dư địa phát triển thị trường vốn, qua đó giảm dần sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.
Phiên thảo luận nằm trong Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, khai mạc từ ngày 03/08 và dự kiến kéo dài đến 24/08. Theo chương trình công bố trước kỳ họp, Quốc hội dự kiến xem xét, quyết định 19 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật cùng 3 nội dung thuộc các vấn đề quan trọng của đất nước và cho ý kiến lần đầu đối với 4 dự án luật khác.
Tử Kính (Theo Thông tin Chính phủ)
