Logistics hàng không đón lực đẩy từ hạ tầng mới
Sự phát triển mạnh của thương mại điện tử, xuất nhập khẩu và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho logistics hàng không Việt Nam. Với lợi thế về tốc độ, độ tin cậy và khả năng kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng toàn cầu, lĩnh vực này ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì ổn định
Theo Phòng Vận tải Hàng không Việt Nam, dù từng đối mặt với nhiều khó khăn do đại dịch COVID-19, biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và tình trạng thiếu hụt tàu bay trên phạm vi toàn cầu, logistics hàng không đã cho thấy khả năng phục hồi mạnh mẽ.
Diễn biến này được phản ánh rõ qua sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng hàng không trên cả nước. Từ mức khoảng 1.5 triệu tấn năm 2019, sản lượng giảm xuống còn hơn 1.3 triệu tấn trong giai đoạn 2020-2023 do tác động của đại dịch và những biến động của thị trường quốc tế.
Từ năm 2024, thị trường bước vào chu kỳ phục hồi rõ nét. Sản lượng hàng hóa đạt khoảng 1.5 triệu tấn trước khi lập kỷ lục gần 1.8 triệu tấn trong năm 2025, trong đó hàng hóa quốc tế chiếm 74.7% tổng sản lượng.
Xu hướng tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong 6 tháng đầu năm 2026 khi tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng hàng không đạt 920.9 ngàn tấn. Trong đó, Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài tiếp tục giữ vai trò đầu mối quan trọng với 550.4 ngàn tấn, chiếm gần 60% tổng sản lượng hàng hóa cả nước và gần 65% sản lượng hàng hóa quốc tế.
Điểm đáng chú ý là dù chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng khối lượng hàng hóa vận chuyển của nền kinh tế, logistics hàng không lại đảm nhận phần lớn các mặt hàng có giá trị cao như linh kiện điện tử, thiết bị công nghệ, dược phẩm và hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo thống kê, vận tải hàng không đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam tính theo giá trị, qua đó cho thấy vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và hoạt động sản xuất của các ngành công nghệ cao.
Động lực tăng trưởng của thị trường đến từ nhiều yếu tố. Hoạt động xuất nhập khẩu và dòng vốn FDI tiếp tục tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và sản xuất chế tạo. Cùng với đó, mạng đường bay quốc tế được khôi phục nhanh sau đại dịch, nhiều đường bay mới được mở đã góp phần nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa.
Bên cạnh sự phát triển của thị trường, những năm qua Nhà nước cũng đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng hàng không, từng bước nâng cao năng lực khai thác của hệ thống cảng hàng không, hiện đại hóa hệ thống kho hàng, thúc đẩy chuyển đổi số, tối ưu hóa quy trình khai thác và nâng cao chất lượng dịch vụ logistics. Đây là những nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả khai thác và tạo dư địa tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Dù triển vọng tích cực, logistics hàng không Việt Nam vẫn còn không ít điểm nghẽn cần tiếp tục được tháo gỡ. Hạ tầng mặt đất tại một số cảng hàng không trọng điểm như Nội Bài và Tân Sơn Nhất vẫn xảy ra tình trạng quá tải trong các giai đoạn cao điểm. Thị phần vận chuyển hàng hóa quốc tế vẫn phụ thuộc lớn vào các hãng hàng không nước ngoài, hiện chiếm trên 80%. Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn chưa có hãng hàng không chuyên chở hàng hóa (cargo airline) quy mô lớn, trong khi kết nối giữa đường hàng không với đường bộ, đường sắt và đường biển chưa thực sự đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển logistics đa phương thức.
Mở ra không gian phát triển mới
Việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc và phê duyệt chủ trương đầu tư Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho logistics hàng không Việt Nam trong giai đoạn tới.
Theo quy hoạch đến năm 2030, cả nước sẽ có 36 cảng hàng không, trong đó có 19 cảng hàng không quốc tế. Đồng thời, các trung tâm logistics hàng không sẽ được ưu tiên phát triển tại những cảng hàng không có sản lượng hàng hóa từ 250,000 tấn/năm trở lên, tập trung ở vùng Thủ đô, vùng TP.HCM, Chu Lai, Long Thành, Cần Thơ, Vân Đồn, Cát Bi, Quảng Trị và các khu vực có nhu cầu phát triển trong tương lai.
Trong quy hoạch mới, Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình được định hướng trở thành một trong những trung tâm logistics hàng không và bảo dưỡng tàu bay quan trọng của cả nước. Cùng với Nội Bài, Gia Bình sẽ hình thành hệ thống cảng hàng không vùng Thủ đô có quy mô và năng lực khai thác lớn hơn, tạo thêm không gian cho vận tải hàng hóa, chuyển phát nhanh và các dịch vụ logistics.
Lợi thế lớn nhất của Gia Bình nằm ở vị trí kết nối trực tiếp với Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hải Phòng và Quảng Ninh - những địa phương tập trung nhiều khu công nghiệp điện tử, công nghệ cao và các tập đoàn đa quốc gia. Khi được kết nối đồng bộ với hệ thống đường vành đai, cao tốc, đường sắt và cảng biển, khu vực này sẽ từng bước hình thành mạng lưới logistics đa phương thức hiện đại, góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Ở phía Nam, Cảng Hàng không quốc tế Long Thành được định hướng trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế mới của Việt Nam, trong khi Chu Lai sẽ phát triển theo mô hình trung tâm logistics hàng không của khu vực miền Trung.
Cùng với việc mở rộng Nội Bài, Tân Sơn Nhất và các cảng hàng không quốc tế khác, hệ thống này sẽ từng bước hình thành mạng lưới logistics hàng không đa trung tâm trên phạm vi cả nước. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình khai thác tập trung sang phát triển cân bằng theo vùng, tạo dư địa lớn cho tăng trưởng dài hạn của ngành logistics hàng không.
Song song với đầu tư hạ tầng, Phòng Vận tải Hàng không đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tham mưu triển khai các chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Xây dựng; đồng thời nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút đầu tư vào các trung tâm logistics hàng không, phát triển hệ thống kho hàng hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số, tăng cường kết nối vận tải đa phương thức và tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các hãng hàng không chuyên chở hàng hóa của Việt Nam.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, sản xuất công nghệ cao và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, logistics hàng không được kỳ vọng sẽ tiếp tục là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành hàng không Việt Nam.
"Nếu hạ tầng, cơ chế chính sách và hệ thống kết nối đa phương thức được triển khai đồng bộ, Việt Nam không chỉ đáp ứng tốt nhu cầu vận chuyển hàng hóa trong nước mà còn có cơ hội trở thành một trung tâm logistics hàng không quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Đây cũng sẽ là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu nâng năng lực thông qua của hệ thống cảng hàng không lên khoảng 4.35 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững ngành hàng không trong giai đoạn mới", Phòng Vận tải Hàng không Việt Nam cho biết.
Thiên Vân
