Luật Hải quan mới siết quản lý hàng qua sàn thương mại điện tử
Luật Hải quan sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua bổ sung quy định kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu qua các nền tảng thương mại điện tử. Ngưỡng giá trị hàng hóa, quy trình thực hiện, lộ trình xác thực định danh điện tử và trách nhiệm kết nối dữ liệu của sàn nước ngoài sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.
Sáng 23/08, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với 471/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 94.2%.
Luật gồm 4 điều, sửa một loạt quy định liên quan thủ tục hải quan, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý hàng hóa qua thương mại điện tử, kho ngoại quan và hoạt động kiểm tra, giám sát. Trước khi biểu quyết, dự thảo đã được chỉnh lý sau 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại các phiên thảo luận tổ và hội trường.
Với thương mại điện tử, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua các nền tảng này được đưa vào quy định kiểm tra, giám sát ở cấp luật. Luật mới đặt các nguyên tắc cơ bản, còn cách thực hiện cụ thể sẽ tiếp tục được quy định ở văn bản dưới luật.
Trong đó, Chính phủ sẽ quyết định ngưỡng giá trị hàng hóa, quy trình kiểm tra, lộ trình xác thực định danh điện tử và trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản sàn thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.
Phạm vi các chủ thể tham gia hoạt động hải quan cũng được bổ sung theo cách hàng hóa đang được mua bán và vận chuyển hiện nay. Doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, sàn giao dịch thương mại điện tử, người làm dịch vụ khai hải quan và đơn vị vận chuyển hàng hóa đều có thêm nhiệm vụ liên quan.
Riêng chủ quản sàn giao dịch hàng hóa không được bổ sung vào nhóm này. Bộ Tài chính giải thích hoạt động mua bán qua sàn giao dịch hàng hóa thực hiện theo Luật Thương mại, không trực tiếp phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội biểu quyết - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
|
Một thay đổi khác liên quan trực tiếp đến người làm thủ tục là dữ liệu đã được chia sẻ qua cơ chế một cửa quốc gia sẽ không bị yêu cầu nộp lại bằng bản giấy.
Cơ chế một cửa quốc gia cũng được chỉnh lại theo hướng làm rõ việc các cơ quan phối hợp, trao đổi và sử dụng dữ liệu qua hệ thống điện tử. Hồ sơ hải quan, quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ tiếp tục được số hóa, trong khi công nghệ thông tin, AI và dữ liệu lớn sẽ được tăng sử dụng trong quy trình nghiệp vụ.
Luật đồng thời hướng tới bỏ một số thủ tục không còn phù hợp và đơn giản điều kiện kinh doanh. Trường hợp hệ thống gặp sự cố, quy định mới có cơ chế xử lý để việc làm thủ tục không bị phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống điện tử, đồng thời có phương án hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và người làm thủ tục tại vùng sâu, vùng xa.
Hồ sơ đối với phương tiện vận tải cũng được bổ sung. Việc phân định trường hợp xuất khẩu, nhập khẩu cố ý và vô ý vi phạm sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.
Với kiểm tra thực tế hàng hóa, thẩm quyền quyết định trong một số trường hợp được chuyển từ thủ trưởng cơ quan hải quan nơi tiếp nhận hồ sơ sang Chi cục trưởng. Trách nhiệm và cách xử lý hàng hóa chuyển cảng sẽ do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.
Một nội dung từng được đưa vào dự thảo là “kiểm định hải quan” cuối cùng được bỏ. Bộ Tài chính cho biết vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý cũng như ranh giới giữa kiểm định hải quan với giám định và kiểm tra chuyên ngành.
Các quy định về kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và hàng miễn thuế cũng được sửa. Cả nước hiện chỉ có một kho bảo thuế tại TPHCM nên việc bãi bỏ chế định này được dự kiến không tạo tác động đáng kể.
Địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế được quy định tại khu vực cách ly, khu vực hạn chế và các khu vực khác theo pháp luật. Luật cũng bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với UBND cấp tỉnh, trong khi điều kiện hạ tầng kỹ thuật để lập kho ngoại quan và địa điểm thu gom hàng lẻ được thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và các điều ước quốc tế.
Việc giám sát hàng hóa trên tuyến đường cũng được mở rộng thông qua định vị vệ tinh, đồng thời bổ sung quy định để tương thích với cơ chế quá cảnh ASEAN.
Với hàng hóa liên quan quyền sở hữu trí tuệ, luật bổ sung trường hợp “quá cảnh” vào quy định về kiểm tra, giám sát và tạm dừng làm thủ tục hải quan, đồng thời rà soát các nội dung liên quan để đồng bộ với Luật Sở hữu trí tuệ.
Một số đề xuất khác không được đưa thêm vào luật. Các chính sách ưu tiên với doanh nghiệp khoa học công nghệ, công nghệ cao, bán dẫn, ứng dụng blockchain hoặc công nhận kết quả kiểm tra giữa Việt Nam và đối tác được Bộ Tài chính cho rằng phần lớn đã có trong Luật Hải quan hiện hành hoặc các luật chuyên ngành.
Thời hạn lưu kho ngoại quan tiếp tục được giữ như hiện nay do được đánh giá phù hợp với Công ước Kyoto sửa đổi và thông lệ quốc tế. Thẩm quyền chủ trì của cơ quan hải quan tại Điều 88 cũng không thay đổi.
Bên cạnh việc sửa thủ tục và cách quản lý, hoạt động xử lý vi phạm vẫn được giữ trong phạm vi nhiệm vụ của hải quan. Giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan bắt giữ và xử lý 81,928 vụ vi phạm, chuyển khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, số vụ được xử lý là 13,413, trong đó 7 vụ được chuyển khởi tố.
Tử Kính (Theo Thông tin Chính phủ)
