Nên cân nhắc về quy định trần lãi suất cho vay
Quy định trần lãi suất huy động bộc lộ nhược điểm làm nhiều người nghĩ đến việc bỏ quy định này và thay vào đó là quy định trần lãi suất cho vay. Tuy nhiên, trước khi áp dụng trần lãi suất cho vay Ngân hàng Nhà nước cần cân nhắc mấy vấn đề sau:
- Lãi suất từng hợp đồng cho vay phụ thuộc vào nhiều yếu tố như (1) đặc điểm khoản vay (số tiền vay, mục đích vay, thời hạn vay, phương thức cho vay, hình thức bảo đảm tín dụng, loại tiền vay…), (2) đặc điểm khách hàng vay (mức độ rủi ro của khách hàng, khách hàng có quan hệ với ngân hàng trước đó không…), (3) tính chất ngành nghề của khách hàng, (4) đặc điểm ngân hàng cho vay (ngân hàng lớn hay nhỏ) và (5) đặc điểm từng thời kỳ kinh tế. Vậy, làm thế nào Ngân hàng Nhà nước có thể xác định được một mức trần lãi suất cho vay phù hợp, có thể thỏa mãn tổng hòa các yếu tố nói trên?
- Thời hạn cho vay càng dài thì rủi ro càng cao (nếu các yếu tố khác bằng nhau hoặc không đổi), ngân hàng sẽ tính lãi cao cho các khoản vay có thời gian dài để bù đắp rủi ro. Nếu khống chế trần lãi suất, các ngân hàng có thể sẽ hạn chế cho vay trung dài hạn. Trong khi đó, hiện nay, đây là nguồn vốn rất quan trọng đối với các doanh nghiệp để đầu tư sản xuất.
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa thường có mức rủi ro lớn hơn so với các doanh nghiệp lớn, nên các ngân hàng thường tính lãi suất cho họ vay cao hơn so với khi cho các doanh nghiệp lớn vay. Nếu có trần lãi suất, có thể ngân hàng chỉ ưu tiên cho doanh nghiệp lớn vay, vì như vậy có lợi cho ngân hàng hơn. Điều đó có thể làm các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn hơn khi đi vay. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện đang có vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
- Quy định trần lãi suất huy động bị các ngân hàng lách được thì cũng không khó để họ lách quy định trần lãi suất cho vay. Họ có thể lách bằng cách tính thêm các loại phí (phí cam kết, phí thẩm định tài sản bảo đảm, phí thẩm định dự án vay…) hoặc áp dụng cách tính lãi danh nghĩa thấp hơn lãi suất trần, nhưng lãi suất hiệu dụng (effective rate) thì cao hơn [ví dụ như tính lãi theo phương pháp gộp hoặc yêu cầu doanh nghiệp để lại số dư tại ngân hàng từ tiền vay (compensating balance).
Các biện pháp hành chính không gắn với quy luật thị trường thì trước sau gì cũng bộc lộ nhược điểm. Nếu muốn dùng biện pháp hành chính khác để thay thì thiết nghĩ Ngân hàng Nhà nước nên cân nhắc trước nhược điểm của biện pháp hành chính mới, trước khi ban hành.
Bạn đọc Phạm Phú Quốc
TBKTSG
