Ngành dệt may: Nhiệm vụ khó khả thi
Ngành dệt may đang có kế hoạch đến năm 2015 sẽ tăng tỉ lệ nội địa hoá lên 60%. Tuy nhiên, với những gì đang diễn ra trên thị trường, các chuyên gia cho rằng đạt được mục tiêu này là điều không đơn giản.
Tuy tăng trưởng cao, nhưng trên thực tế dệt may lại phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Và như vậy, với ngành với dệt may, tăng XK không đồng nghĩa với việc thu về lợi nhuận tương ứng, bởi các DN vẫn làm gia công, với tỉ lệ nội địa hóa hiện đạt trên 40%.
Nhiều dự án triển khai chậm
Để có thể đạt được mục tiêu đề ra, ngành dệt may đã xây dựng đề án phát triển cây bông VN và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình phát triển cây bông vải VN đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Theo đó, đến năm 2015, diện tích trồng bông đạt 30.000 ha, sản lượng 20.000 tấn bông xơ; đến năm 2020 là 76.000 ha, đạt sản lượng 60.000 tấn bông xơ. Tỉ lệ nội địa hóa được nâng dần dân lên 50% vào năm 2012, 60% vào năm 2015 và 70% năm 2017.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, với sự phát triển rất mạnh của ngành dệt may, diện tích trồng bông 76 ngàn ha vào năm 2020 không đủ nhu cầu của các DN và khi ấy bài toán chủ động nguồn nguyên liêu sẽ khó đạt được.
Ông Nguyễn Sơn - Phó chủ tịch Hiệp hội bông sợi phân tích, nếu kế hoạch 76 ngàn ha bông của Vinatex thực hiện được, với sản lượng hiện nay một ha có sản lượng khoảng 500 kg bông. Như vậy, sản lượng lúc đó đạt khoảng 38 ngàn tấn cũng mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu. Cũng theo ông Sơn, mặc dù giá bông cao như hiện nay là điều kiện để kích thích cho các DN trồng bông, kể cả DN sợi cũng đầu tư trồng bông. Nhưng có tăng cũng chỉ đáp ứng phần nào vì diện tích trồng bông cũng như điều kiện đất đai, thổ nhưỡng của VN rất hạn chế nếu trồng bông.
Lãnh đạo Tập đoàn dệt may VN (Vinatex) cho rằng đó chỉ là một phần chủ động để làm đối ứng chung với thị trường của quốc tế, không thể nào trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hoá mà tất cả các ngành đều có thể chủ động 100% nguyên liệu. Vị này khẳng định : Điều này không phù hợp với logic kinh tế, Vinatex sẽ chủ động khu vực nào, tỉ lệ nào mà còn mang lại lợi thế cạnh tranh ngày càng tốt hơn cho ngành dệt may VN. Còn nếu đầu tư vào, gia tăng thêm để giảm lợi thế cạnh tranh thì chúng ta không nên làm.
Trong khi đề án này còn đang triển khai và có những ý kiến trái chiều như vậy, thì vẫn có những dự án khác đã được phê duyệt nhưng việc triển khai rất chậm. Điều này khiến nhiều chuyên gia lo ngại ngành dệt may khó đảm bảo được mục tiêu nâng tỉ lệ nội địa hoá lên 60% như kế hoạch đề ra. Chẳng hạn, chương trình Phát triển vải dệt thoi đến năm 2015, với mục tiêu có 1 tỉ mét vải phục vụ xuất khẩu, đã được Bộ Công Thương phê duyệt từ năm 2008. Tổng vốn đầu tư cho chương trình dự kiến gần 2,6 triệu USD, bao gồm phát triển các khu, cụm công nghiệp dệt nhuộm, đầu tư nhà máy sản xuất xơ sợi, vốn cho các chương trình hỗ trợ khác như thành lập các trường đại học dệt may, các trung tâm nguyên phụ liệu... nhưng các dự án nằm trong chương trình hầu như triển khai rất chậm và khó đạt được tiễn độ như mục tiêu đề ra. Ngoại trừ Dự án đầu tư nhà máy sản xuất xơ sợi polyester đầu tiên của VN với sự tham gia của Tập đoàn Dầu khí quốc gia VN, tổng mức đầu tư trên 6.000 tỉ đồng, vốn chủ sở hữu xấp xỉ 2.000 tỉ đồng được coi là thành công cho đến thời điểm này. Đây cũng là nhà máy sản xuất xơ sợi tổng hợp đầu tiên được xây dựng của VN sau rất nhiều năm lên kế hoạch thực hiện.
Đến năm 2020, ngành dệt may VN hướng tới mục tiêu tăng từ vị trí thứ 4 lên vị trí thứ 2 trong bản đồ dệt may thế giới, kim ngạch XK của toàn ngành đạt 25 tỉ USD, tạo việc làm cho 3 triệu lao động...
Bên cạnh đó, để đảm bảo vùng nguyên liệu cho ngành dệt may, vừa qua Chính phủ đã đề nghị ngành dệt may triển khai trồng bông ở 5 tỉnh phía Bắc, tuy nhiên ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Vinatex cho rằng sẽ rất khó để có thể trồng bông tại khu vực này bởi đa số đây là vùng núi rất khó để trồng bông, nếu có trồng thì năng suất cũng rất thấp.
Liệu có đạt mục tiêu ?
Chuyên gia Lê Quốc Ân, một người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dệt may khi đề cập tới mục tiêu tỉ lệ nội địa hoá 60% cũng đã từng thừa nhận, ngành dệt may vẫn lệ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Chủ trương đầu tư đẩy mạnh sản xuất nguyên phụ liệu đang gặp rất nhiều trở ngại do các địa phương không dành quỹ đất cho dệt may hoặc yêu cầu phải có hệ thống xử lý nước thải rất tốn kém. Vì vậy, dù rất nỗ lực thực hiện, nhưng mục tiêu tỉ lệ nội địa hóa hàng dệt may đạt 50 - 60% vào năm 2015 không phải chuyện dễ dàng.
Ông Nguyễn Sơn cho biết, hiện nhiều nhà đầu tư rất “ngại” đầu tư vào lĩnh vực dệt, in, nhuộm do đầu tư cần lượng vốn lớn, đặc biệt công đoạn in, nhuộm hoàn tất liên quan tới vấn đề môi trường, hóa chất thải ra cần phải có hệ thống xử lý nước thải, đầu tư rất tốn kém. Đó là chưa kể đầu tư vào ngành dệt gặp nhiều rủi ro cao do phụ thuộc vào giá bông, được mùa hay mất mùa... “Có quá nhiều công đoạn khiến DN “đau đầu” và phải tính toán, do vậy mà các DN ngại không muốn làm” - ông Sơn nói.
Trong khi đó, trao đổi với DĐDN, giám đốc một DN dệt may cho biết, do thiếu nguồn nguyên liệu trong nước nên việc sản xuất của DN luôn bị động bởi giá nguyên liệu đầu vào thời gian qua không ổn định. Trong khi đó, ngành bông hiện đang nhập khẩu tới 90% nguyên liệu, bởi VN không có nhiều diện tích trồng bông. Theo vị giám đốc này, với những khó khăn như vậy, mục tiêu tỉ lệ nội địa hoá 60% cũng như xây dựng các trung tâm nguyên liệu... sẽ không đơn giản trong bối cảnh hiện nay...
Quốc Anh
Diễn đàn Doanh nghiệp
