Ngành nhựa Việt Nam: Quy mô tăng trưởng, áp lực chuyển sang mô hình tuần hoàn
Theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), quy mô ngành nhựa năm 2025 ước đạt 34.3 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD. Bên cạnh đà tăng trưởng, ngành đang đối diện yêu cầu ngày càng chặt về quản lý sản phẩm sau sử dụng, từ chính sách trong nước đến tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu.
Vật liệu đầu vào của nhiều ngành sản xuất
Nhờ trọng lượng nhẹ, độ bền cao, dễ tạo hình và chống ăn mòn, nhựa được sử dụng rộng rãi trong điện – điện tử, ô tô, xây dựng, nông nghiệp, y tế và hàng tiêu dùng.
Trong xây dựng, nhựa có mặt ở hệ thống cấp thoát nước, vật liệu cách nhiệt, chống thấm, cửa, tấm ốp và nhiều cấu kiện kỹ thuật. Ở nông nghiệp, vật liệu này được dùng cho hệ thống tưới tiết kiệm, màng phủ, nhà kính, đường ống và bao bì bảo quản nông sản. Lĩnh vực y tế sử dụng nhựa chuyên dụng cho thiết bị, dụng cụ xét nghiệm và bao bì dược phẩm.
Bao bì là mảng ứng dụng phổ biến nhất, với chức năng bảo quản hàng hóa, giữ chất lượng trong quá trình vận chuyển và hạn chế hao hụt trong chuỗi cung ứng. Trong các đợt thiên tai, bao bì nhựa kín, chống thấm như chai, túi, can, thùng cũng là phương tiện chính để chuyển nước uống, lương thực và thuốc men tới vùng bị ảnh hưởng.
Ảnh: VPA
|
Số liệu của VPA cho thấy ngành nhựa hiện có hơn 6,000 doanh nghiệp, sử dụng hàng trăm ngàn lao động. Quy mô toàn ngành năm 2025 ước đạt 34.3 tỷ USD, tăng 9.2% so với mức 31.4 tỷ USD của năm 2024. Sản phẩm nhựa Việt Nam được xuất khẩu tới hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch năm 2025 ước đạt 10 tỷ USD.
Ngoài phần giá trị trực tiếp, ngành nhựa gắn với một hệ sinh thái gồm nguyên liệu, phụ gia, khuôn mẫu, cơ khí chính xác, máy móc, tự động hóa, logistics, thương mại, thu gom và tái chế. Diễn biến của ngành vì vậy có tác động tới năng lực cạnh tranh của nhiều lĩnh vực sản xuất khác và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp trong nước.
Bài toán quản lý sau sử dụng
Mức độ sử dụng rộng rãi kéo theo yêu cầu cao hơn về khâu xử lý cuối vòng đời. Độ bền – ưu điểm của nhựa trong quá trình sử dụng – trở thành áp lực môi trường khi sản phẩm bị thải bỏ không đúng cách. Ngược lại, nếu được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, một phần nhựa đã qua sử dụng có thể quay lại chu trình sản xuất dưới dạng nguyên liệu. Đây là cơ sở để kinh tế tuần hoàn được xác định là hướng đi trọng tâm của ngành.
Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch VPA, cho rằng trọng tâm của ngành hiện nay là nâng cao giá trị vật liệu trong toàn bộ vòng đời, từ thiết kế, sử dụng tài nguyên, sản xuất đến thu gom, tái sử dụng và tái chế. “Khi chất thải nhựa được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên có giá trị và được đưa trở lại chu trình sản xuất một cách hiệu quả, chúng ta không chỉ giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo thêm giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành”, ông Thắng nhận định. Theo ông, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng cần hướng tới mục tiêu thúc đẩy quá trình này.
Ông Đinh Đức Thắng – Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam - Ảnh: VPA
|
Yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới
Quan điểm VPA đưa ra là chuyển đổi xanh cần được đánh giá trên toàn bộ vòng đời sản phẩm, thay vì dừng ở việc thay nhựa bằng một vật liệu khác. Mỗi loại vật liệu đều tiêu tốn tài nguyên, năng lượng khi sản xuất và tạo ra tác động nhất định trong suốt vòng đời, nên việc lựa chọn giải pháp cần tính tới cả thiết kế, sản xuất, sử dụng, khả năng thu gom, tái sử dụng, tái chế và xử lý sau cùng.
Cách tiếp cận này cũng xuất hiện trong khung chính sách quốc tế. Tiến trình đàm phán hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa đặt vấn đề quản lý nhựa theo toàn bộ vòng đời. Tại châu Âu, Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) áp dụng lộ trình yêu cầu về giảm bao bì, thiết kế, tái sử dụng, khả năng tái chế và hàm lượng vật liệu tái chế.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, các quy định này khiến khả năng tiếp cận thị trường gắn trực tiếp với lựa chọn vật liệu, thiết kế sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm quản lý sản phẩm sau sử dụng.
Theo định hướng của VPA, ngành nhựa cần chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng sang nâng giá trị sản phẩm, cải tiến thiết kế, tiết kiệm tài nguyên, tăng tỷ lệ nguyên liệu tái chế, xây dựng hệ thống thu gom – tái chế hiệu quả và giảm lượng nhựa thất thoát ra môi trường.
Khả năng hiện thực hóa các định hướng này phụ thuộc đáng kể vào hạ tầng phân loại – thu gom, cách thức triển khai cơ chế EPR và chi phí tuân thủ doanh nghiệp phải gánh khi đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu.
Thu Minh
