Ngành xi măng khó giảm phát thải nhất, vật liệu xanh panel mắc kẹt rào cản tâm lý
Ngành xi măng đang chịu sức ép lớn nhất trong hành trình giảm phát thải khí nhà kính, còn vật liệu xanh panel dù được đánh giá giàu tiềm năng vẫn gặp khó vì tâm lý thói quen truyền thống.
Trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 35 năm thành lập, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA) tổ chức hội thảo “Kết nối hệ sinh thái ngành xây dựng - giải pháp phát triển thương hiệu, kinh doanh và “Khoa học Công nghệ - Phát triển bền vững” diễn ra ngày 14/05 tại TPHCM.
SACA tổ chức hội thảo tại TPHCM diễn ra ngày 14/05. Ảnh: TT
|
Theo Chủ tịch SACA Đinh Hồng Kỳ, ngành xây dựng hiện không còn chỉ xoay quanh công trình hay vật liệu, mà đang bước sang giai đoạn mới với các yêu cầu về đô thị thông minh, công trình xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không còn cạnh tranh đơn thuần bằng quy mô, mà phải dựa vào khả năng đổi mới, ứng dụng công nghệ và năng lực thích ứng với xu hướng mới.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, SACA đã sáng lập Diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam (VSCF), đồng thời tiếp tục mở rộng kết nối doanh nghiệp và hợp tác trong nước lẫn quốc tế ở giai đoạn tới.
Xi măng là ngành khó giảm phát thải nhất
Một trong những chủ đề thu hút nhiều sự chú ý tại hội thảo là bài toán giảm phát thải trong ngành xi măng, mảng được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất trên hành trình Net Zero.
Ông Nguyễn Công Bảo - Giám đốc Điều hành Fico-YTL cho biết, phát thải ngành xây dựng hiện chiếm khoảng 39% tổng lượng phát thải toàn cầu. Trong đó, 11% đến từ “carbon hàm chứa”, tức lượng phát thải phát sinh trong quá trình sản xuất vật liệu, vận chuyển và lắp đặt, còn 28% là “carbon vận hành” trong suốt vòng đời của tòa nhà.
Nhìn dài hạn đến năm 2050, lượng carbon hàm chứa và carbon vận hành sẽ gần ngang nhau, vì hiện nay các giải pháp giảm carbon vận hành (thiết kế thông minh, thiết bị hiệu quả, năng lượng mặt trời) đang được triển khai tốt.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là việc giảm carbon hàm chứa rất khó vì 99% các nhà máy sản xuất vật liệu vẫn đang sử dụng năng lượng hóa thạch do áp lực về giá thành.
|
Thách thức phát thải CO2 của ngành là việc giảm carbon hàm chứa
Nguồn: Fico-YTL
|
Riêng ngành xi măng là mắt xích then chốt vì bê tông xi măng là vật liệu thông dụng nhất thế giới (chỉ sau nước) với khối lượng sản xuất và sử dụng 30 tỷ tấn mỗi năm. Đáng nói, ngành xi măng chiếm tới 8% phát thải khí nhà kính toàn cầu.
|
Nguồn phát thải CO2 trong sản xuất xi măng
Nguồn: Fico-YTL
|
Hiện nay, ngành xi măng khó giảm phát thải nhất, chiếm 28-30% tổng phát thải khí nhà kính quốc gia.
Theo ông Bảo, để mục tiêu Net Zero thực sự trở thành tiêu chuẩn vận hành của doanh nghiệp xi măng, điều quan trọng nhất là phải chứng minh được tính khả thi, giảm phát thải CO2 cần đi kèm hiệu quả sản xuất và tối ưu giá thành.
Đề xuất mở rộng cơ chế giao hạn ngạch phát thải. Hiện Chính phủ mới áp dụng với công đoạn sản xuất clinker, trong khi công đoạn nghiền xi măng lại có tiềm năng giảm phát thải lớn thông qua việc sử dụng phụ gia thay thế.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế thưởng phạt rõ ràng để khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh, đồng thời tăng cường vai trò của hiệp hội và truyền thông trong việc thúc đẩy người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm carbon thấp.
Về giải pháp ngắn hạn, ngành xi măng cần đầu tư thiết bị hiện đại, bảo trì hệ thống, tự động hóa sản xuất và tận dụng khí thải lò để phát điện nhằm giảm khoảng 25-30% lượng điện tiêu thụ. Ngoài ra, các doanh nghiệp cần nghiên cứu dòng xi măng phát thải thấp bằng cách giảm tỷ lệ clinker và tăng sử dụng nhiên liệu thay thế như sinh khối, chất thải công nghiệp hay rác thải.
Trong dài hạn, các công nghệ như sử dụng đất sét nung, điện khí hóa quá trình nung hoặc thu giữ carbon được xem là hướng đi tiềm năng, nhưng hiện vẫn quá đắt đỏ và chưa đủ khả năng triển khai trên quy mô thương mại.
Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong ngành xây dựng
Không chỉ dừng ở vật liệu, làn sóng chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang tạo ra áp lực thay đổi mạnh mẽ đối với ngành xây dựng.
Qua khảo sát của hơn 2,200 chuyên gia trên toàn cầu của RICS về trí tuệ nhân tạo trong ngành xây dựng năm 2025, có tới 45% doanh nghiệp xây dựng vẫn chưa triển khai AI và chưa đến 1% thực sự tích hợp AI ở quy mô tổ chức.
Về vấn đề này, ông Huỳnh Nhất Linh - Tổng Giám đốc CTCP Đầu tư Nhất Nghệ cho biết chỉ cần chủ doanh nghiệp có một tầm nhìn đủ lớn, thay đổi được tư duy quản trị và tin vào tầm nhìn đó, họ sẽ thiết lập được hệ thống và thu hút con người phù hợp. Vì vậy, tầm nhìn của lãnh đạo và mindset quản trị chính là "nút thắt cổ chai" trong việc ứng dụng công nghệ vào doanh nghiệp.
Trước đây, ngành xây dựng thường người đi trước truyền kinh nghiệm cho người sau, dẫn đến sự hạn chế về sáng tạo do phụ thuộc vào kinh nghiệm thực chứng cá nhân mà thiếu dữ liệu rõ ràng.
Trong tương lai, sự khác biệt lớn nhất là các doanh nghiệp ứng dụng được AI sẽ ra quyết định dựa trên dữ liệu thông tin rõ ràng, minh bạch thay vì chỉ dựa vào tầm nhìn của lãnh đạo. Sự minh bạch này không chỉ mang tính bền vững mà còn là điểm khác biệt cực kỳ lớn giữa doanh nghiệp tương lai và doanh nghiệp hiện tại.
Khó khăn gì khi chuyển đổi xanh?
Ở góc độ vận hành thực tế, ông Lê Hữu Sang, Giám đốc Hỗ trợ Vận hành Toàn cầu ngành Fiber Cement, Saint-Gobain chia sẻ về thách thức lớn nhất mà Saint-Gobain gặp phải trong quá trình chuyển đổi để đạt Net Zero, đặc biệt là về công nghệ và vận hành nhà máy.
Trong đó, khó khăn lớn nhất là duy trì hoạt động của nhà máy, vừa phải chuyển đổi công nghệ vừa đảm bảo cung cấp hàng hóa liên tục, duy trì quy trình vận hành trơn tru và kiểm soát chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, dây chuyền hiện tại đang đồng bộ, nên khi đưa thiết bị và công nghệ mới vào, việc tích hợp để tối ưu hóa vận hành là một thách thức lớn đối với đội ngũ kỹ sư.
Ngoài ra, khi chuyển từ nhiên liệu hóa thạch sang nhiên liệu sinh khối, việc đảm bảo nguồn cung năng lượng sạch ổn định cho nhiều nhà máy tại Việt Nam và thế giới là yếu tố then chốt.
Ông Sang cho rằng mấu chốt để mô hình nhà máy Zero Carbon không chỉ dừng lại ở một dự án đơn lẻ mà có thể nhân rộng toàn ngành trong tương lai thì hệ thống hóa quy trình chuyển đổi thành tài liệu có thể chuyển giao ngay lập tức để hạn chế rủi ro.
Cùng với đó, chuyển đổi xanh phải đi kèm hiệu quả kinh tế, vừa không phát thải vừa giảm được chi phí vận hành. Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái bền vững từ nguyên liệu, năng lượng đến quản trị để dễ dàng nhân rộng.
Rào cản tâm lý cho vật liệu xanh panel
Panel được xem là giải pháp thay thế gạch truyền thống, giảm tải trọng móng, tối ưu thi công và giảm chi phí vòng đời, tuy nhiên panel hiện chưa được ứng dụng rộng rãi.
Theo ông Giáp Văn Thanh - Tổng Giám đốc Phương Nam panel, đây là "nỗi đau" của ngành vật liệu xanh. Rào cản không nằm ở chất lượng hay xu hướng mà nằm ở văn hóa và tâm lý.
Người Việt vẫn giữ tâm lý "đời cha xây nhà, đời con cháu ở", muốn xây cho thật chắc bằng gạch đá truyền thống. Tuy nhiên, ông Thanh cho rằng quan niệm này hiện đã lỗi thời vì những ngôi nhà xây quá kiên cố kiểu cũ thường nhanh chóng bị lỗi thời về công năng, gây tốn kém khi sửa chữa.
Ông Thanh cũng đề xuất cần phải có một bộ tiêu chuẩn chung cho vật liệu nhẹ và vật liệu xanh, dù Công ty đã nỗ lực đề xuất lên các cơ quan chức năng.
Để thị trường vật liệu xanh tăng trưởng, ông Thanh cho biết các doanh nghiệp phải chú trọng vào công nghệ sản xuất và đào tạo nhân lực. Quan trọng nhất là phải đi cùng nhau và bắt tay hợp tác mới xây dựng được một môi trường lớn mạnh hơn.
Thanh Tú
