Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, chuyển đổi số: Còn quá nhiều việc để làm!
Chỉ 1 ngày sau khi sơ kết quý 1-2026 về thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Đề án 204 của Ban Bí thư và Đề án 06 của Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thành ủy TP.HCM đã ban hành Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.
Điều đáng lưu ý, Chỉ thị nêu rõ “Mọi chính sách, nền tảng và dịch vụ, tiện ích phải đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp; sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp là thước đo kết quả thực hiện; làm thực chất, không hình thức, đem lại hiệu quả thực tế”.
Thử đối chiếu yêu cầu trên với những hạn chế đã được nêu một cách thẳng thắn tại hội nghị sơ kết 1 ngày trước, như tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành còn chậm; dữ liệu còn phân tán, thiếu liên thông, chưa đồng bộ giữa các cấp, các ngành, chưa phát huy giá trị của dữ liệu. Việc phân bổ, giải ngân vốn cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn chậm; tiến độ triển khai việc đầu tư, mua sắm, nâng cấp trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin, nhất là ở xã, phường, đặc khu chưa đạt yêu cầu đề ra. Nguồn nhân lực phục vụ cho công tác chuyển đổi số còn thiếu. Mô hình hợp tác 3 nhà triển khai thực tế còn chưa hiệu quả, nhất là việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu; công tác bảo đảm an ninh mạng, bảo mật dữ liệu vẫn tiềm ẩn rủi ro…
Còn nhớ, hơn 1 năm trước, cũng trong hội nghị tổng kết triển khai nghị quyết này, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang có nói “phát triển khoa học công nghệ được xem là con đường ngắn nhất để đi tới tương lai tươi sáng” thì 1 năm qua, cụ thể là trong quý 1-2026, con đường ấy vẫn cứ còn… thăm thẳm.
Vì sao? Câu trả lời không đơn thuần chỉ ra nguyên nhân mà quan trọng nhất là có giải pháp tháo gỡ, xúc tiến những việc trước mắt lẫn lâu dài.
Những vướng mắc về cơ chế thì nên tận dụng ngay “thời gian vàng” lúc này - đang hoàn chỉnh, chuẩn bị lấy ý kiến dự thảo Luật đô thị đặc biệt và Quy hoạch tổng thể TP.HCM (sau khi tham chiếu Luật Thủ đô - dự thảo sửa đổi có nhiều điểm mới, tương đồng với Luật đô thị đặc biệt của TP.HCM) để tự mở đường cho chính mình. Trong đó có các quy định miễn trừ trách nhiệm khi chấp nhận rủi ro, chi ngân sách theo đầu ra, huy động nguồn lực từ xã hội…
Đối với việc xây dựng dữ liệu còn chậm, thiếu liên thông, chưa đồng bộ, còn phân tán…khuyến nghị của các chuyên gia đó là cần xem việc làm sạch dữ liệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề quản trị nội bộ.
Do đó, cần giải quyết cùng lúc rà soát, sàng lọc các dữ liệu cũ (lưu theo kiểu truyền thống) đi kèm kiến trúc dữ liệu theo khung đã ban hành. Cần ấn định mỗi tập dữ liệu có người chịu trách nhiệm được đặt tên, ngày cập nhật, và người phê duyệt. Khi có vấn đề, biết rõ ai chịu trách nhiệm. Áp dụng biện pháp mỗi sở/ngành hàng tháng phải báo cáo công khai tỷ lệ dữ liệu đã chuẩn hóa trên dashboard của thành phố. Sự minh bạch này tạo áp lực xã hội nội bộ hiệu quả hơn nhiều so với văn bản nhắc nhở.
Đặc biệt, về giải ngân vốn cho khoa học công nghệ, đây là “khúc xương” bởi các dự án đầu tư công trong lĩnh vực KHCN có quy trình phê duyệt kỹ thuật phức tạp cũng như thị trường cung ứng thiết bị công nghệ thông tin bị phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế, dẫn đến rủi ro chậm giao hàng.
Nhưng, cốt lõi là phải sớm thành hình - nghiệm thu - bàn giao các sản phẩm cụ thể hay các dự án, chương trình đang triển khai-thực. Điều này thể hiện trong việc tổng vốn bố trí 12,705 tỷ đồng, chỉ có 5,025 tỷ đã được giao dự toán - tức là đã đến tay đơn vị thực hiện. Còn lại 4,159 tỷ có danh mục dự án nhưng chưa giao dự toán và 3.520 tỷ chưa có nội dung phân bổ. Tức gần 60% tổng vốn vẫn đang "nằm yên" ở các tầng ngân sách trung gian trong khi quý 1 đã kết thúc.
Điều đó phản ánh một thực trạng: khi xây dựng kế hoạch vốn, Thành phố đã bố trí theo chỉ tiêu tổng (để đạt tỷ lệ 4.16% ngân sách) mà chưa có đủ dự án, chương trình cụ thể.
Vì vậy, cần phân lập các nhóm để có từng cách xử lý linh hoạt, trong đó nên phê duyệt theo mục tiêu đầu ra, có định lượng rõ ràng thay vì phê duyệt ngân sách theo danh mục chi tiết đầu vào như việc mua bao nhiêu máy chủ, thuê bao nhiêu nhân sự…
Cuối cùng là TP cần nghiêm túc và quyết liệt hơn trong việc tìm cách huy động nguồn lực từ tư nhân. Vì sao cho đến giờ, các doanh nghiệp lớn như Vingroup, Masan, Techcombank chưa tích cực đầu tư vào hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo địa phương - điều mà các tập đoàn Singtel, DBS, ST Engineering (Singapore) đặt hàng và đầu tư vào startup; Samsung, Hyundai, LG (Hàn Quốc) vận hành chương trình accelerator nội bộ và mua lại startup chiến lược…
Nguyên do chính là do chi phí cơ hội quá cao so với lợi ích thuế. Đơn cử doanh nghiệp chi 100 tỷ đầu tư cho R&D nhưng chỉ được khấu trừ 100% mà không phải là 200% khỏi thu nhập chịu thuế.
Quốc Học
