Nhà đầu tư quốc tế còn thận trọng với Trung tâm tài chính Việt Nam
Khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế (VIFC) đã được Quốc hội thông qua, nhưng điều mà giới đầu tư quốc tế muốn thấy lúc này không chỉ là các ưu đãi hay cam kết trên giấy. Câu hỏi lớn hơn là mô hình mới sẽ vận hành như thế nào, tạo ra giá trị gì và khác biệt ở đâu so với những trung tâm tài chính đã thành danh trong khu vực.
Đó là điểm chung trong nhiều ý kiến tại phiên thảo luận về định vị Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 ngày 29/05.
Nhà đầu tư vẫn đang quan sát
Theo LS. Trương Nhật Quang, Giám đốc điều hành YKVN, những chính sách được thiết kế cho Trung tâm tài chính quốc tế hiện nay nhìn chung khá hấp dẫn, từ ưu đãi thuế, thủ tục thành lập doanh nghiệp đơn giản hơn đến cơ chế thanh toán và sử dụng ngoại tệ linh hoạt hơn so với bên ngoài trung tâm.
Từ góc nhìn thị trường, ông cho rằng nhiều nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang trong trạng thái quan sát và chờ đợi. Sau sự hứng khởi ban đầu, mối quan tâm hiện nay tập trung nhiều hơn vào cách các cơ chế mới sẽ được triển khai trên thực tế.
Theo chuyên gia, sự thận trọng của thị trường hiện xoay quanh 3 nhóm vấn đề lớn.
Đầu tiên là hệ thống pháp lý và tư pháp hỗ trợ cho trung tâm tài chính vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Việt Nam đã cho phép áp dụng luật nước ngoài, thông lệ quốc tế và xây dựng các thiết chế giải quyết tranh chấp mới. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn muốn biết khi nào các cơ chế này thực sự đi vào vận hành, khi nào hệ thống tòa án chuyên biệt và trọng tài quốc tế bắt đầu hoạt động ổn định.
LS. Trương Nhật Quang - Giám đốc điều hành YKVN, Trọng tài viên VIAC chia sẻ tại hội thảo - Ảnh: BTC
|
Ông Quang cho biết nhiều nhà đầu tư và doanh nghiệp quan tâm đến lộ trình hoàn thiện pháp luật cũng như khả năng vận hành của các thiết chế mới. Trong thời gian qua, sau sự quan tâm ban đầu, không ít nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi về tiến độ triển khai và những bước tiếp theo của dự án Trung tâm tài chính quốc tế.
Vấn đề thứ hai là khả năng kết nối giữa trung tâm tài chính với phần còn lại của nền kinh tế. Việc huy động vốn bên trong trung tâm tài chính chưa phải bài toán khó nhất. Điều quan trọng hơn là làm sao để dòng vốn đó được đưa vào doanh nghiệp, dự án và các nhu cầu phát triển thực tế của nền kinh tế.
"Nếu huy động được vốn nhưng không có cơ chế hiệu quả để đưa vốn ra khỏi trung tâm tài chính thì bài toán vẫn chưa được giải quyết", luật sư Quang nói.
Đây cũng là câu hỏi mà nhiều nhà đầu tư đang đặt ra. Nếu huy động vốn trong trung tâm tài chính nhưng khi đầu tư vào doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải chịu các điều kiện tương tự như vốn đầu tư nước ngoài thông thường thì lợi thế của mô hình mới sẽ nằm ở đâu.
Yếu tố thứ ba là sản phẩm đầu tư. Theo ông Quang, một trung tâm tài chính muốn phát triển phải có những sản phẩm đủ hấp dẫn để nhà đầu tư giao dịch. Ngoài cổ phiếu hay trái phiếu truyền thống, thị trường còn cần thêm những công cụ tài chính mới, các cơ chế huy động vốn mới và các giao dịch mà hiện nay doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi triển khai tại Việt Nam.
Ông Quang dẫn lại hình ảnh được nhắc đến trong một cuộc họp gần đây: trung tâm tài chính giống như một khu chợ. Hạ tầng có thể hiện đại, cơ chế có thể thông thoáng nhưng nếu trong chợ không có hàng hóa để giao dịch thì rất khó thu hút người tham gia.
Việt Nam có gì khác Singapore hay Dubai?
Các chuyên gia trao đổi về khả năng thu hút dòng vốn quốc tế của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại phiên thảo luận sáng 29/05 - Ảnh: BTC
|
Nếu nhìn từ phía các quỹ đầu tư quốc tế, câu hỏi được đặt ra lại đơn giản hơn: Việt Nam mang đến điều gì mà những trung tâm tài chính khác chưa có?
Ông Khôi Nguyễn, đồng sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Koru Capital, cho biết trong thời gian qua, câu chuyện về Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc trao đổi giữa các quỹ đầu tư và family office (công ty quản lý tài sản cho các gia đình siêu giàu) tại Singapore và Hong Kong (Trung Quốc).
Theo ông, sự quan tâm là có thật nhưng phần lớn vẫn đang dừng ở giai đoạn tìm hiểu. "Nhà đầu tư muốn biết Việt Nam có thể giải quyết được vấn đề gì mà các trung tâm tài chính khác chưa làm được", chuyên gia nói.
Ông Khôi cho rằng Việt Nam đang bước vào một cuộc cạnh tranh không hề dễ dàng. Singapore hiện vẫn là lựa chọn hàng đầu của nhiều nhà đầu tư quốc tế nhờ hệ sinh thái được xây dựng trong nhiều thập niên. Bên cạnh các ngân hàng, quỹ đầu tư và định chế tài chính, quốc đảo này còn phát triển đồng bộ các dịch vụ pháp lý, kế toán, thuế, giáo dục, y tế và nhiều tiện ích phục vụ giới giàu có toàn cầu.
Trong khi đó, Dubai lại thu hút dòng vốn bằng các cơ chế linh hoạt hơn đối với các tổ chức quản lý tài sản gia đình và các nhà đầu tư quốc tế.
Theo lãnh đạo Koru Capital, khi nhìn vào Việt Nam, nhiều nhà đầu tư vẫn đang tìm kiếm câu trả lời về lợi thế cạnh tranh thực sự của Trung tâm tài chính quốc tế.
Ông cho rằng Việt Nam cần xác định rõ vai trò của mô hình này. Nếu muốn trở thành một trung tâm trung chuyển vốn như Singapore, Việt Nam sẽ cần một hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh cùng hạ tầng pháp lý, nhân lực và dịch vụ hỗ trợ tương ứng. Nếu hướng đến mục tiêu phục vụ nhu cầu huy động vốn cho nền kinh tế trong nước, chiến lược phát triển sẽ cần được thiết kế theo hướng khác.
Một vấn đề khác cũng được ông Khôi nhắc đến là cách dòng vốn từ Trung tâm tài chính quốc tế sẽ đi vào doanh nghiệp Việt Nam. Nếu một công ty được thành lập trong trung tâm tài chính nhưng khi đầu tư vào thị trường trong nước vẫn bị xem là nhà đầu tư nước ngoài và phải tuân thủ các điều kiện tương tự thì nhiều nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi vì sao họ không đầu tư trực tiếp từ Singapore hay các trung tâm tài chính khác.
"Mở khóa cổng chứ chưa mở khóa cửa"
Bàn luận vè khoảng cách giữa Trung tâm tài chính quốc tế và phần còn lại của nền kinh tế, bà Hồ Ngọc Lâm, Trưởng Bộ phận Pháp chế Vingroup (HOSE: VIC), cho rằng mô hình hiện nay vẫn tạo cảm giác tương đối tách biệt với thị trường trong nước.
Các cơ chế thuận lợi về ngoại hối, dòng vốn hay thanh toán quốc tế chủ yếu áp dụng giữa các thành viên trong trung tâm tài chính hoặc với đối tác nước ngoài. Khi kết nối với doanh nghiệp và thị trường bên ngoài, nhiều quy định hiện hành vẫn được giữ nguyên.
"Việt Nam mới mở khóa cổng chứ chưa mở khóa cửa. Người ta vào sân rồi nhưng chưa biết làm gì tiếp theo", bà Lâm nhận xét, nói đây là lý do khiến nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn chưa nhìn thấy rõ lợi ích mà họ có thể nhận được từ Trung tâm tài chính quốc tế.
Về phía doanh nghiệp, bà Lâm cho rằng trung tâm tài chính không nên chỉ được nhìn như công cụ thu hút vốn ngoại vào Việt Nam. Điều quan trọng không kém là hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường vốn quốc tế và mở rộng hoạt động ra nước ngoài.
Đại diện Vingroup dẫn lại kinh nghiệm doanh nghiệp từng nghiên cứu phương án niêm yết kép tại Việt Nam và Singapore. Dù phía Singapore đã đồng ý về nguyên tắc, quá trình triển khai vẫn gặp hàng loạt vướng mắc liên quan đến lưu ký cổ phiếu, cơ chế thanh toán, quản lý nhà đầu tư nước ngoài và nhiều quy định khác tại Việt Nam.
Cuối cùng, kế hoạch không thể thực hiện.
Theo chuyên gia, nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp những khó khăn tương tự khi muốn tiếp cận thị trường vốn quốc tế hay mở rộng đầu tư ra nước ngoài. Vì vậy, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ phát huy vai trò lớn hơn nếu trở thành cầu nối hai chiều, vừa thu hút dòng vốn quốc tế vào Việt Nam, vừa giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các cơ hội toàn cầu thuận lợi hơn.
Bà Hồ Ngọc Lâm - Trưởng Bộ phận Pháp chế của Vingroup - Ảnh: BTC
|
Cần một bước đi dũng cảm tiếp theo
Ông Phùng Anh Tuấn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam, nhìn nhận việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế mới chỉ là bước khởi đầu.
Ông ví quá trình này như hành trình ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân. Việt Nam đã thực hiện bước đầu tiên khi xây dựng khung pháp lý cho trung tâm tài chính, nhưng phía trước vẫn còn rất nhiều việc phải làm.
Theo chuyên gia, thách thức lớn hơn nằm ở cách vận hành và tư duy quản lý trong giai đoạn tiếp theo, đồng thời cho rằng Việt Nam hiện vẫn đang đứng giữa 2 cách tiếp cận: quản lý chặt để kiểm soát rủi ro hay tạo không gian đủ rộng cho đổi mới và thử nghiệm.
Thay vì xem đây là một khu vực có cơ chế đặc thù, Việt Nam nên coi Trung tâm tài chính quốc tế như một "phòng thí nghiệm thể chế", nơi có thể thử nghiệm các thông lệ quốc tế, sản phẩm tài chính mới và mô hình quản lý tiên tiến trước khi mở rộng ra toàn bộ nền kinh tế.
"Nếu tiếp tục làm theo cách cũ thì rất khó có kết quả khác biệt", ông Tuấn nói.
Theo ông Tuấn, sau nhiều năm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam cần tìm thêm động lực mới từ dòng vốn đầu tư gián tiếp thông qua thị trường tài chính và thị trường vốn. Tuy nhiên, để thu hút được dòng vốn này, môi trường pháp lý cần đủ cạnh tranh, đủ linh hoạt và tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế.
Niềm tin phải được xây bằng thực tế
Bên cạnh dòng vốn, cơ chế giải quyết tranh chấp cũng là chủ đề được nhiều diễn giả đề cập.
Ông Trần Anh Đức, Luật sư thành viên cấp cao A&O Shearman, cho biết Việt Nam đang xây dựng nhiều cơ chế mới cho Trung tâm tài chính quốc tế, từ tòa án chuyên biệt, khả năng áp dụng luật nước ngoài cho đến việc cho phép sử dụng thẩm phán nước ngoài trong một số trường hợp.
Theo luật sư Lars Markert, thành viên Nishimura & Asahi, đây là những bước đi phù hợp với thông lệ của nhiều trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới. Ông cho rằng việc cho phép sử dụng thẩm phán nước ngoài và áp dụng các yếu tố quốc tế trong quá trình xét xử có thể giúp gia tăng niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài, bởi họ biết rằng tranh chấp sẽ được xem xét dưới góc nhìn quốc tế thay vì chỉ từ một hệ thống pháp luật trong nước.
Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý rằng đây mới là khung pháp lý ban đầu. Điều thị trường sẽ theo dõi tiếp theo là cách các cơ chế này được vận hành trên thực tế.
Về phía cơ quan giải quyết tranh chấp, bà Vũ Thị Hằng, Trưởng Ban Thư ký Tố tụng VIAC, đánh giá Việt Nam đã xây dựng được hệ thống giải quyết tranh chấp tương đối đầy đủ cho Trung tâm tài chính quốc tế. Các nhà đầu tư sẽ có nhiều lựa chọn, từ tòa án chuyên biệt, trọng tài Việt Nam, trọng tài quốc tế đến các tổ chức trọng tài được thành lập trong Trung tâm tài chính quốc tế.
VIAC đã điều chỉnh quy tắc tố tụng năm 2026 để đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của trọng tài quốc tế và chuẩn bị cho các tranh chấp có thể phát sinh trong tương lai.
Trong khi đó, ông Trương Nhật Quang cho rằng lợi thế đáng chú ý của cơ chế trọng tài trong Trung tâm tài chính quốc tế nằm ở khả năng thi hành phán quyết đối với tài sản tại Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là xây dựng niềm tin cho thị trường. Điều này không thể đến ngay lập tức mà cần được chứng minh bằng các vụ việc thực tế, các phán quyết được công nhận và đội ngũ thẩm phán, trọng tài viên có uy tín.
Theo các chuyên gia, khung pháp lý để thành lập các thiết chế mới đã có, nhưng để thị trường thực sự tin tưởng thì cần thời gian để kiểm chứng bằng thực tiễn vận hành.
Tử Kính
