Những thách thức chủ yếu của khu vực euro
Trước khi diễn ra Hội nghị thường niên bắt đầu từ ngày 26/01 của Diễn đàn Kinh tế thế giới tổ chức tại Davos, Thụy Sĩ, hãng tin Bloomberg đã gửi phiếu điều tra thăm dò ý kiến 1.000 chuyên gia phân tích kinh tế, thương gia và nhà đầu tư.
Phần lớn các ý kiến cho rằng, trong 5 năm tới, Hy Lạp sẽ từ giã khu vực euro, sau đó có thể là Ireland, một cảm giác làm tăng áp lực lên các nhà tạo lập chính sách là phải nâng cao trách nhiệm đối với khủng hoảng nợ. Ngược lại, phần lớn ý kiến bày tỏ hy vọng về khả năng đối phó của Tây Ban Nha và Italia, khu vực euro vẫn tồn tại và được củng cố vững chắc hơn.
Riêng trường hợp Bồ Đào Nha là có những nhận định trái ngược nhau do IMF và Liên minh châu Âu (EU) đang tính đến khả năng hỗ trợ quốc gia này, trong khi chính phủ Bồ Đào Nha lại khẳng định khả năng tự giải quyết vấn đề nợ quốc gia.
Theo bình luận của Matthew Lynn từ Luân Đôn, các biện pháp của EU và IMF không thể chặn được khủng hoảng euro vốn đang lan rộng sang nước khác do cơ chế cứu trợ còn hỗn độn, thiếu vắng một kế hoạch và vô số sai lầm trong các gói cứu trợ đang làm tăng xác suất chia lìa khu vực euro. Không ai có thể biết được Chính phủ Bồ Đào Nha phải chịu áp lực của thị trường trái phiếu đến bao giờ, khi mà lãi suất nhảy vọt từ giữa tháng 01 lên 6,6%. Trong khi theo kinh nghiệm, lãi suất 7% là đỉnh điểm. Tác giả cho rằng, diễn biến thực tế đang tạo ra cảm giác về một gói cứu trợ thứ ba cho một nước thành viên khu vực euro trong vòng chưa đầy một năm với kịch bản dường như rất giống với trường hợp Hy Lạp và Ireland, đó là lãi suất trái phiếu nhảy vọt, điều này khiến Chính phủ Bồ Đào Nha từ chối một cách giận dữ là không cần cứu trợ, đặt ra sự nghi ngờ của các nhà chuyên môn về tác dụng hỗ trợ, tập trung vào những vấn đề sau đây:
Thứ nhất, không thể chặn được sự lan chuyền. Việc giải cứu Hy Lạp không chặn được sự chuyển dịch của thị trường sang Ireland. Việc giải cứu Ireland không chặn được sự tấn công sang Bồ Đào Nha. Không có lý do cho rằng việc giải cứu Bồ Đào Nha sẽ chặn được sự chuyển dịch thị trường sang Tây Ban Nha. Tại mỗi thời điểm, các thị trường chỉ tấn công một nước vì đó là cách thức dễ nhất để tạo lợi nhuận nhanh chóng và bảo toàn nguồn vốn đầu tư, làm trầm trọng thêm rủi ro quốc gia. Khi gói cứu trợ kết thúc, toàn thị trường lại chuyển sang nước khác.
Thứ hai, cơ chế cứu vớt hỗn độn. Lãi suất đánh lên các nước mang tính trừng phạt, tăng thêm khó khăn cho các nước sử dụng phương pháp riêng để lấp lỗ hổng tài chính. Nguyên nhân các nước cần cứu trợ là họ không đủ khả năng thanh toán lãi suất cho toàn bộ số tiền đã vay, trong khi áp lực lãi suất tăng cao, nhất là đối với những khoản nợ lớn và sắp phát sinh.
Thứ ba, không có kế hoạch để đưa các quốc gia thoát khỏi cơ chế cứu trợ. Lãi suất trái phiếu Hy Lạp và Ireland vẫn cao hơn lãi suất trung bình trong khu vực euro, thậm chí sau khi bảo lãnh. Không có dấu hiệu cho thấy là lãi suất giảm, cũng không có tín hiệu là kinh tế Hy Lạp sẽ phục hồi, nên quốc gia này rất khó trở lại mức tăng trưởng bình thường do thiếu vắng ý tưởng và cách thức đưa thị trường trở lại hoạt động bình thường khi giải cứu một nước đang khó khăn.
Cuối cùng, mọi sai lầm về cơ chế giải cứu làm tăng nguy cơ chia rẽ euro. Các nhà đầu tư không hề đần độn, họ có thể nhìn nhận rất nhanh là liệu pháp của EU và IMF không hiệu quả. Giữa tháng 01, Fitch IBCA đã giảm điểm xếp hạng nợ của Hy Lạp xuống mức rủi ro, kinh tế Hy Lạp giảm 4% trong năm 2010 và sẽ giảm 3% trong năm nay. Cả thế giới đang phục hồi, nhưng Hy Lạp vẫn sa lầy với suy thoái có thể kéo dài tới 10-20 năm và quốc gia này không thể kiểm soát được nợ nần khi họ ngày càng nghèo đi. Vấn đề đặt ra là cần “hỗ trợ” bao nhiêu cho đủ, trong khi các nhà đầu tư đang đánh cược với đồng euro.
Ngay từ khi bàn đến biện pháp hỗ trợ Hy Lạp, đã có nhiều quan điểm trái ngược nhau, chủ yếu xuất phát từ tính khả thi của gói cứu trợ. Chính điều này là căn nguyên dẫn đến những bất đồng và mâu thuẫn về số phận của các nền kinh tế nhỏ tại châu Âu và tương lai của đồng euro. Các nhà lãnh đạo một số nước euro đang đau đầu về đồng tiền chung và cố gắng khắc phục mặt trái của nó do lợi ích của đồng euro vẫn được đánh giá cao, chủ yếu là giảm thiểu chi phí giao dịch, hỗ trợ sức mua, mở cửa thị trường vốn, tạo ra luồng tín dụng rẻ và dồi dào, nếu đồng euro bị tan rã thì chi phí còn cao hơn nhiều.
Theo đánh giá của Ủy ban châu Âu (EC), vấn đề giải cứu các nước thành viên phải đảm bảo giá trị của đồng euro, đồng thời đảm bảo cho các nước nhận tiền cứu trợ có đủ lượng tiền cần thiết để ổn định kinh tế trong 3 năm mà không phải đi vay ngoài thị trường với lãi suất cắt cổ. Theo tính toán của các quan chức tài chính EU cho rằng, để có thể giúp đỡ tất cả các thành viên khu vực euro đang gặp sức ép nợ nần, cần bổ sung quĩ cứu trợ 750 tỉ euro hiện nay lên khoảng 2.200 tỉ euro, đồng thời phải tăng thêm gần 1.000 tỉ euro dự trữ cần thiết để có thể ngăn chặn nguy cơ lây lan sang những nước khác trong khu vực, góp phần ổn định thị trường tài chính và kiềm chế biến động lãi suất.
Tuy nhiên, việc bơm thêm tiền quá mức có thể làm tăng gánh nặng nợ quốc gia và tăng mức độ thiệt hại của các chủ nợ tư nhân khi họ đã nắm tới 95% trong số 7.500 tỉ euro nợ chính phủ châu Âu, nếu phát hành thêm tiền quá mức thì các nhà đầu tư phải tăng lãi suất nhằm cân bằng rủi ro, tất cả các nước EU có thể sẽ phải chịu lãi suất cao gấp đôi so với hiện nay, kể cả CHLB Đức, Pháp và những đầu tàu kinh tế khác trong khu vực, khi đó lãi suất 12% và 8,6% mà các chính phủ Hy Lạp và Ireland đang phải gánh chịu sẽ tăng lên mức tương ứng 20% và 10%. Vì thế, EU dự tính sẽ chỉ bổ sung nguồn quĩ nêu trên trong giới hạn nhất định, còn lại phải cho phép các quốc gia thành viên tuyên bố mất khả năng thanh toán đối với một phần nợ công, như thế mới đảm bảo lợi ích của các chủ nợ. Sau khi EU công bố chi tiết kế hoạch chấn chỉnh nợ công và mức đóng góp của các nhà chủ nợ tư nhân, mặt bằng lãi suất ít nhiều sẽ tăng lên, nhưng muốn cứu đồng euro, các nước euro cần triệt để tiết kiệm chi tiêu và đảm bảo không làm tình hình xấu đi trước khi có dấu hiệu cải thiện.
Nhìn chung, vấn đề khủng hoảng nợ châu Âu và khả năng giải cứu đồng euro đang được các nhà lãnh đạo EU xem xét kỹ lưỡng để hoàn thiện và thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh dự kiến tổ chức vào ngày 24-25/03 sắp tới theo hướng cải tổ lại các công cụ cứu vớt, sắp xếp cơ chế hỗ trợ trong tương lai và tăng cường phối hợp tài khóa giữa các nước thành viên.
Hoàng Thế Thoả
SBV
