Nợ của Mỹ và quyền lực của S&P
Theo báo The Nation (Mỹ), khủng hoảng nợ ở Mỹ hoàn toàn khác nợ châu Âu.
Thứ nhất, quốc gia ở châu Âu như Hy Lạp trước nay đều bị thâm hụt ngân sách dai dẳng, thậm chí khi kinh tế phát triển mạnh. Tỉ lệ nợ trên GDP đã tăng trước khi kinh tế thế giới đi vào suy thoái (hiện thời là 150% GDP). Cùng thời gian đó, Mỹ dù gánh chi phí hai cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan, giảm thuế cho người giàu, chi trả chương trình thuốc Medicare cho người già nhưng tỉ lệ nợ trên GDP vẫn ổn định (trên 60%, không bao gồm nợ các bang).
Thứ hai, Mỹ vay nợ bằng USD. Nếu không có tiền trả nợ hoặc không vay mượn được thêm, Mỹ sẽ in tiền để trả. Dĩ nhiên in tiền sẽ gây lạm phát nhưng Quỹ Tiền tệ quốc tế không có thẩm quyền ngăn chặn Mỹ in tiền USD.
Thứ ba, nếu đồng USD có việc gì, các đối tác thương mại của Mỹ sẽ lãnh đủ. Giả định USD rớt giá so với euro hoặc đôla Canada, hàng nhập khẩu từ Canada và châu Âu vào Mỹ sẽ tăng giá, khó cạnh tranh, không bán được trong khi hàng xuất khẩu của Mỹ rẻ đi sẽ chiếm thị trường ở châu Âu và Canada. Như vậy các đối tác thương mại của Mỹ bằng mọi giá sẽ có chính sách nâng giá USD.
Mỹ có nền kinh tế đồ sộ đã đa dạng hóa trong khi nhiều nền kinh tế ở châu Âu phát triển không đều. Ví dụ như Hy Lạp, kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào du lịch, vì vậy khi khủng hoảng nợ đến thì không có khả năng giải quyết.
Nhìn lại kinh tế Mỹ, do Công ty Thẩm định tài chính Standard & Poor (S&P) hạ bậc uy tín trái phiếu dài hạn của Mỹ dẫn tới thị trường tài chính thế giới hỗn loạn, chính phủ Obama giận dữ đòi điều tra S&P. Trớ trêu thay, chính chính phủ Mỹ đã trao quyền lực này cho S&P.
Vào thế kỷ 19, các xí nghiệp đường sắt đang xây đường sắt xuyên Bắc Mỹ. Nếu họ trốn nợ, chủ nợ không biết đòi ai, ở đâu. Năm 1860, Henry Varnum Poor xuất bản sách niên giám tài chính của ngành đường sắt. Sách trở thành cẩm nang cho các nhà đầu tư. Đến năm 1909, John Moody sáng tạo cách chấm điểm sức khỏe tài chính bằng chữ (AAA, AA+…). Nối bước là John Fitch. Ba tên tuổi thẩm định tài chính uy tín lớn nhất hiện nay là Moody’s, Fitch, Standard & Poor (S&P) đều xuất phát từ đó, trong đó S&P lớn nhất và có ảnh hưởng nhất.
Năm 1929, thị trường chứng khoán Mỹ sụp đổ. Chính phủ Mỹ quyết định giao cho các công ty tư nhân kể trên đánh giá chất lượng trái phiếu. Từ đó, các công ty này đã trở thành thế lực thực sự trên thị trường chứng khoán. Ban đầu S&P làm tốt bổn phận nhưng đến cuối thập niên 1960 thì bắt đầu nhận tiền của các công ty được xếp hạng. Rồi nhiều vụ bê bối xảy ra, điển hình như đánh giá hạng AAA ngon lành cho các công ty Lehman Brothers, AIG, Enron trước khi họ bị vỡ nợ và phá sản.
Sau đó, Quốc hội Mỹ đã phải ban hành luật cấm các nhà quản lý thị trường lệ thuộc vào các công ty đánh giá tín dụng. Dù vậy, sức ảnh hưởng của các công ty này không thể thay đổi một sớm một chiều. Các nhà đầu tư, nhất là các nhà đầu tư liên quốc gia, vẫn phụ thuộc vào chỉ số thẩm định của S&P, Fitch và Moody’s để đầu tư.
Quang Minh (Mỹ)
pháp luật
