Nỗ lực kiểm soát chuỗi cung ứng kim loại chiến lược của Trung Quốc
Trung Quốc đang đẩy mạnh tích trữ các kim loại chiến lược phục vụ nhiều ngành công nghệ cao bằng cách tăng mạnh nhập khẩu, đồng thời duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Phân tích dữ liệu thương mại của Nikkei cho thấy động thái này là một phần trong nỗ lực củng cố vị thế thống trị của Bắc Kinh trên thị trường kim loại quan trọng toàn cầu.
Công nhân làm việc tại một nhà máy khai thác vonfram ở thành phố Trung Sơn, Trung Quốc, vào tháng 6/2017.
Nguồn ảnh: Reuters.
|
Tờ Nikkei đã phân tích dữ liệu nhập khẩu của Trung Quốc đối với 22 loại kim loại nằm trong danh mục kiểm soát xuất khẩu mà Bộ Thương mại Trung Quốc công bố mã HS tham chiếu. Các biện pháp hạn chế, áp dụng từ tháng 2/2025 trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Mỹ, bao gồm nhiều kim loại như vonfram (tungsten), tellurium, bismuth, molybdenum và indium.
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5, Trung Quốc nhập khẩu tổng cộng khoảng 350,000 tấn các kim loại này, tăng 60% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 3, lượng nhập khẩu vượt 90,000 tấn - mức cao nhất trong hơn 7 năm.
Đây đều là những nguyên liệu thiết yếu để sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, từ xe điện đến điện thoại thông minh. Trung Quốc vốn đã nắm thị phần rất lớn trong hoạt động khai thác quặng kim loại, đồng thời giữ vai trò thống lĩnh trong khâu tinh luyện và sản xuất vật liệu trung gian.
Bên cạnh các kim loại thành phẩm, Trung Quốc cũng tăng cường nhập khẩu quặng kim loại thô - nhóm chưa nằm trong diện kiểm soát xuất khẩu năm 2025.
Lượng nhập khẩu quặng molybdenum và quặng vonfram tăng 59% so với cùng kỳ, đạt 55,400 tấn trong 5 tháng đầu năm. Nguồn cung chủ yếu đến từ các quốc gia có quan hệ ngoại giao chặt chẽ với Bắc Kinh như Myanmar, Uzbekistan và Kazakhstan.
Theo ông Toru Okabe, giáo sư Đại học Tokyo và chuyên gia nghiên cứu về kim loại chiến lược, Trung Quốc đang sử dụng quyền kiểm soát các kim loại này như một công cụ gây sức ép và mặc cả trong quan hệ với các nước phương Tây.
"Việc kết hợp giữa hạn chế xuất khẩu và gia tăng nhập khẩu nhằm tăng cường quyền kiểm soát thị trường, qua đó củng cố hiệu quả của chính sách này," ông Okabe nhận định.
Chiến lược của Bắc Kinh đã tạo ra những tác động đáng kể lên thị trường toàn cầu.
Theo Shanghai Metals Market, giá ammonium paratungstate - nguyên liệu trung gian quan trọng của vonfram - tại châu Âu vào cuối tháng 5 đã lên khoảng 3,000 USD cho mỗi đơn vị tấn (10 kg), cao gấp khoảng ba lần so với đầu năm. Do không thể mua hàng từ Trung Quốc, các doanh nghiệp Nhật Bản buộc phải chấp nhận nguồn cung với mức giá cao hơn.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, giá các sản phẩm này duy trì ở vùng đỉnh lịch sử đến hết tháng 3 trước khi giảm xuống còn chưa bằng một nửa so với mức cao gần nhất.
"Nếu Trung Quốc gia tăng xuất khẩu các dụng cụ cắt hợp kim cứng với giá rẻ, nước này sẽ càng củng cố vị thế thống trị trên thị trường toàn cầu," một lãnh đạo doanh nghiệp Nhật Bản chuyên sản xuất dụng cụ cắt bằng hợp kim vonfram cho biết.
Bắc Kinh cũng được cho là đang tăng cường thu mua phế liệu vonfram, loại có thể tái chế từ các dụng cụ cắt hợp kim cứng đã qua sử dụng.
Ông Ryan McAdams, Tổng giám đốc công ty tái chế vonfram Amermin của Mỹ, cho biết nhiều quốc gia không thân thiện với Washington đang thu mua phế liệu vonfram của Mỹ, trong đó có Trung Quốc.
Nỗ lực tích trữ kim loại chiến lược của Bắc Kinh cũng mang lại lợi ích cho Triều Tiên.
Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, trong 5 tháng đầu năm, nước này nhập khẩu quặng vonfram từ Triều Tiên trị giá 87.5 triệu USD, cao gấp 10 lần cùng kỳ năm trước. Sản lượng nhập khẩu chỉ tăng 15%, lên 1,291 tấn, nhưng giá trị tăng mạnh nhờ giá vonfram leo thang.
Ông Mitsuhiro Mimura, giáo sư Đại học Niigata Prefecture và chuyên gia về kinh tế Triều Tiên, cho biết trước đây vonfram không được chú ý nhiều do việc khai thác khó khăn và chi phí cao hơn so với các tài nguyên như than đá.
Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2017 khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cấm Triều Tiên xuất khẩu than đá và quặng sắt nhằm cắt nguồn tài chính phục vụ chương trình hạt nhân và tên lửa của Bình Nhưỡng.
Tuy nhiên, vonfram không nằm trong danh mục bị trừng phạt và nhanh chóng trở thành mặt hàng có giá trị chiến lược.
"So với trước đây, ưu tiên dành cho vonfram như một nguồn thu ngoại tệ đã tăng lên đáng kể", ông Mimura nói.
Hiện quặng vonfram là mặt hàng nhập khẩu có giá trị lớn nhất của Trung Quốc từ Triều Tiên.
Vương Đông
