Nới tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40%: Bài toán bơm vốn đi kèm an toàn hệ thống
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang đề xuất nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung, dài hạn từ mức 30% hiện tại lên 40%. Động thái này được kỳ vọng sẽ khơi thông dòng vốn, tiếp sức cho chu kỳ đầu tư mới của nền kinh tế giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, song song với việc mở thêm dư địa tín dụng, bài toán kiểm soát rủi ro và đảm bảo an toàn hệ thống vẫn được đặt lên hàng đầu.
Trở lại mốc 40%
NHNN vừa công bố dự thảo sửa đổi Thông tư 22/2019 quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Điểm sáng đáng chú ý nhất là đề xuất đưa tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn trở lại mức 40% - tương đương ngưỡng áp dụng của giai đoạn 2020-2021.
Trước đó, theo lộ trình siết chặt để đảm bảo an toàn, tỷ lệ này đã được giảm dần từ 40% xuống 37%, tiếp tục hạ về 34% và chính thức áp dụng mức 30% kể từ ngày 01/10/2023. Việc đảo chiều chính sách này, theo NHNN, nhằm thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ về thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu tối thượng là hướng tới mức tăng trưởng kinh tế hai chữ số gắn liền với ổn định kinh tế vĩ mô.
Nhận định về sự thay đổi này, ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi cho rằng, đây không phải là một sự nới lỏng đơn thuần. Thực chất, đây là bước điều chỉnh mang tính linh hoạt, tạo thêm dư địa tài chính cho nền kinh tế trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn đang gia tăng mạnh mẽ.
Trợ lực từ vĩ mô và thanh khoản dồi dào
Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư mới với hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số, công nghiệp chế biến chế tạo và nhà ở xã hội. Trong khi đó, cấu trúc thị trường tài chính vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, còn các kênh dẫn vốn dài hạn như thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư chưa đủ chiều sâu để chia sẻ áp lực cung ứng vốn.
Bên cạnh đó, thanh khoản của hệ thống ngân hàng hiện tương đối thuận lợi. Theo số liệu mới nhất của NHNN, tiền gửi của dân cư tại các tổ chức tín dụng đến hết tháng 3/2026 đạt hơn 10.56 triệu tỷ đồng, tăng 2.19% so với cuối năm 2025 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Điều này phản ánh niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng tiếp tục được củng cố và tạo thêm nguồn lực cho hoạt động tín dụng.
Môi trường vĩ mô cũng đang xuất hiện những yếu tố hỗ trợ tích cực. Giá dầu thế giới giảm mạnh sau khi triển vọng nguồn cung từ Iran được cải thiện và hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz được khôi phục. Giá xăng dầu trong nước vì vậy có xu hướng giảm theo, góp phần hạ áp lực chi phí đầu vào, hỗ trợ kiểm soát lạm phát và tạo thêm dư địa để NHNN điều hành chính sách tiền tệ theo hướng hỗ trợ tăng trưởng.
Mở rộng không gian tín dụng, khơi thông năng lực sản xuất
Việc nâng tỷ lệ lên 40% sẽ giúp các ngân hàng có thêm không gian để cung ứng tín dụng trung và dài hạn. Các tổ chức tín dụng có thể giảm áp lực huy động vốn dài hạn với chi phí cao, đồng thời tăng khả năng đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. Những lĩnh vực hưởng lợi tương đối lớn là hạ tầng, năng lượng, logistics, khu công nghiệp, sản xuất kinh doanh và các dự án bất động sản có tính khả thi cao, đặc biệt là nhà ở xã hội và bất động sản công nghiệp.
Quan trọng hơn, chính sách này giúp dòng vốn được luân chuyển nhanh hơn vào các lĩnh vực tạo ra năng lực sản xuất mới, góp phần thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm và nâng cao năng suất của nền kinh tế.
Bài toán bơm vốn đi kèm an toàn hệ thống
Tuy nhiên, việc sử dụng nhiều hơn nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn cũng làm gia tăng rủi ro kỳ hạn. Nếu xuất hiện biến động lớn của thị trường hoặc thay đổi mạnh trong hành vi gửi tiền, áp lực thanh khoản đối với một số tổ chức tín dụng có thể gia tăng. Ngoài ra, chi phí huy động vốn ngắn hạn thường biến động nhanh hơn lãi suất của các khoản cho vay dài hạn, qua đó làm phát sinh rủi ro lãi suất và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
Bên cạnh đó, nếu dòng tín dụng tập trung quá lớn vào các lĩnh vực có chu kỳ đầu tư dài, hiệu quả thấp hoặc mang tính đầu cơ, rủi ro nợ xấu có thể tăng lên khi điều kiện kinh tế thay đổi.
Để vừa có thể bơm vốn ra nền kinh tế, vừa bảo đảm an toàn hệ thống, các ngân hàng cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, trước hết, cần tiếp tục tăng vốn điều lệ, nâng cao năng lực vốn tự có và chủ động phát hành trái phiếu có kỳ hạn dài nhằm cải thiện cơ cấu nguồn vốn, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc của thị trường.
Thứ hai, cần nâng cao năng lực quản trị tài sản - nguồn vốn, dự báo dòng tiền, kiểm tra sức chịu đựng về thanh khoản và duy trì các bộ đệm an toàn phù hợp.
Thứ ba, việc mở rộng tín dụng cần được thực hiện có chọn lọc, ưu tiên các lĩnh vực sản xuất, hạ tầng, xuất khẩu, công nghệ và các dự án có dòng tiền rõ ràng, hiệu quả cao, qua đó nâng cao khả năng hấp thụ vốn và hạn chế rủi ro phát sinh.
Về dài hạn, giải pháp căn cơ vẫn là phát triển đồng bộ thị trường vốn, bao gồm thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu Chính phủ và trái phiếu chính quyền địa phương, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các quỹ đầu tư dài hạn và các định chế tài chính phi ngân hàng. Khi các kênh dẫn vốn trung và dài hạn được mở rộng, áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng sẽ giảm đáng kể, qua đó tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao, ổn định vĩ mô và phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.
Cát Lam
