PGS-TS Trần Hoàng Ngân: Cần mạnh tay cắt giảm 10% đầu tư công

PGS-TS Trần Hoàng Ngân: Cần mạnh tay cắt giảm 10% đầu tư công

Đi đâu cũng thấy khách sạn bốn sao, năm sao. Ở nhiều tỉnh, từ xã, huyện đâu đâu cũng thấy trụ sở UBND, nhà văn hóa, thư viện xây dựng rất bề thế... và lãng phí.

Theo cảnh báo của nhật báo Phố Wall cuối tháng 3-2011, cuộc khủng hoảng kinh tế châu Âu đã bước vào giai đoạn mới. Khủng hoảng kinh tế bao giờ cũng bị ảnh hưởng lớn bởi lương thực thực phẩm, dầu mỏ và tình hình chính trị bất ổn. Trong khi đó Việt Nam chúng ta lại có đầy đủ ba lợi thế này.

Thứ nhất, khi thế giới chiến tranh liên miên và tình hình bất ổn ở Trung Đông thì Việt Nam được coi là nước có nền chính trị ổn định và an toàn nhất. Lợi thế này cho phép chúng ta phát triển du lịch và thu hút đầu tư nước ngoài ngày một tốt hơn. Theo thống kê, ba tháng đầu năm 2011 đã có 1,5 triệu khách nước ngoài đến Việt Nam, tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái. Còn số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ba tháng chúng ta đã giải ngân 2,54 tỉ USD. Những con số này rất ấn tượng.

Thứ hai, mỗi năm Việt Nam xuất khẩu dầu thô là 5 tỉ USD, nghĩa là ta rất mạnh về khai thác dầu thô. Lợi thế thứ ba là Việt Nam và Thái Lan là hai quốc gia xuất khẩu gạo vào hàng đầu thế giới.

Với những lợi thế kể trên, chúng ta tin tưởng rằng việc vượt qua những khó khăn về kinh tế là trong tầm tay. Điều quan trọng trước hết là chúng ta phải giải quyết bài toán chi tiêu công và khai thác những lợi thế.

Đồng bằng sông Cửu long là một vùng có thế mạnh về nông nghiệp cần được đầu tư mạnh mẽ.

Các tỉnh phải chia sẻ để giảm áp lực với Chính phủ

Bài học Malaysia năm 1997 về vung tay quá trán trong đầu tư công là một ví dụ. Vì muốn hóa rồng, hóa đại bàng thật nhanh, đất nước này đã đẩy mạnh vay nợ nước ngoài để đầu tư vào các công trình công cộng cho thật hoành tráng. Đến khi cơn lốc khủng hoảng tài chính châu Á quét qua, đất nước này đã vô cùng khó khăn để chống đỡ. Nhập siêu nhiều quá, cán cân vãng lai thâm hụt kéo dài ba năm và dẫn đến khủng hoảng tài chính trầm trọng.

Ở Việt Nam từ năm 2007, 2008, 2009, 2010 bình quân cán cân vãng lai thâm hụt là 8% GDP. Vậy có nghĩa nền kinh tế của chúng ta cũng đang rơi vào tình trạng báo động. Vấn đề đặt ra là tại sao các nước trên thế giới vẫn chịu ảnh hưởng bởi giá dầu, tình hình chính trị bất ổn… nhưng lạm phát của họ cũng chỉ 4%-5%/năm, còn ở Việt Nam lại lên đến 11,7%? Điều này buộc chúng ta phải giải bài toán giảm cán cân vãng lai để cân đối lại nguồn ngân sách nhà nước.

Chính phủ ý thức được điều này nên đã chủ trương cắt giảm chi tiêu công. Kết quả rà soát cắt giảm các dự án trong kế hoạch năm 2011 mà Chính phủ vừa công bố cho thấy đã cắt giảm được 1.387 dự án với tổng số vốn gần 3.400 tỉ đồng. Con số này chỉ chiếm chưa tới 1% chi tiêu công. Con số này còn quá ít, theo tôi phải cắt giảm ít nhất 10%.

Chính phủ cần phải mạnh tay hơn nữa để cắt bỏ đầu tư cho những công trình chưa thật sự cần thiết. Một điều rất dễ nhận thấy rằng đất nước chúng ta chưa giàu nhưng đi đâu cũng thấy khách sạn bốn sao, năm sao mọc lên. Ở nhiều tỉnh, từ xã, huyện đâu đâu thấy trụ sở UBND, nhà văn hóa, thư viện, bệnh viện được đầu tư xây dựng rất bề thế. Tuy nhiên, công năng sử dụng cho các cơ sở này lại chưa hiệu quả. Hàng loạt nhà văn hóa xây rồi như bỏ hoang, thư viện dựng lên mà thiếu sách, bệnh viện to mà bệnh nhân đến chủ yếu là làm động tác chuyển viện... Đó là một sự lãng phí ghê gớm.

Theo tổng kết, năm 2010 ngân sách chi cho đầu tư phát triển tăng vượt mức dự kiến là 41%/năm. Con số này khiến ngân sách không thể gồng gánh nổi nữa. Trong giai đoạn hiện nay, các địa phương phải có sự chia sẻ với đất nước, ngừng ngay việc xây dựng những trụ sở như nêu trên. Thêm vào đó, việc các tỉnh, thành phấn đấu nâng cấp lên đô thị loại 1, loại 2 hoặc phấn đấu để trở thành thành phố trực thuộc trung ương… cũng cần phải xem xét lại thật kỹ lưỡng.

Mặt khác, Chính phủ chỉ nên tập trung vào đầu tư giao thông và các công trình thực sự cần thiết cho dân sinh và phát triển kinh tế pheo phương thức giao hoặc liên kết với tư nhân để làm. Như vậy sẽ giảm được áp lực cho Nhà nước và hiệu quả sử dụng vốn của tư nhân sẽ tốt hơn.

Cần khuếch trương ưu thế nông nghiệp

Sau nhiều năm chúng ta đầu tư cho công nghiệp, đến nay có thể thấy những lĩnh vực này không mang lại hiệu quả bao nhiêu. Hàng điện tử tưởng là xuất khẩu nhiều nhưng linh kiện nhập gần hết từ nước ngoài. Dệt may xuất khẩu 11 tỉ USD mỗi năm nhưng trong đó nhập nguyên liệu về để gia công hết 10 tỉ USD. Ngành công nghiệp ôtô cũng vậy, tiếng là sản xuất nhưng chủ yếu là chúng ta lắp ráp. Đấy là chưa kể việc các xưởng, các cơ sở công nghiệp còn gây ô nhiễm môi trường, tàn phá về đất nông nghiệp ghê gớm.

Tiền để xây dựng cũng nằm ở các khoản vay nợ của Chính phủ nợ nước ngoài và nợ của các doanh nghiệp nhà nước được Chính phủ bảo lãnh chiếm 52% GDP. Trong đó nợ công xuất phát từ bội chi ngân sách.

Việc chạy theo đầu tư dàn trải vào công nghiệp đã khiến chúng ta bỏ quên một lợi thế vô cùng quan trọng là nông nghiệp. Đất nước chúng ta có quá nhiều thuận lợi để trở thành một nước giàu có nhờ nông nghiệp. Có thể nhìn vào tấm gương của đất nước Hà Lan, họ cũng là một nước nông nghiệp, chủ yếu trồng hoa tuylip nhưng nền nông nghiệp đã giúp họ trở nên giàu có.

Khi thế giới rơi vào tình trạng khủng hoảng lương thực thì Việt Nam lại là nước đứng đầu về xuất khẩu gạo. Năm 2010 chúng ta xuất khẩu lương thực được 14,5 tỉ USD. Thu nhập ròng về nhóm lương thực thực phẩm đạt 80%, cao hơn rất nhiều so với công nghiệp gia công. Do vậy, thay vì tăng cường các khu chế xuất, khu công nghiệp chúng ta quy hoạch lại tổng thể, dựa vào đặc điểm sức mạnh từng vùng để làm. Ví dụ, đồng bằng sông Cửu Long là một vùng có thế mạnh về nông nghiệp, chúng ta cứ đầu tư mạnh về nông nghiệp.

Bên cạnh đó, chúng ta phát triển du lịch. Người ta thích đi du lịch miền Tây bởi vẻ đẹp mộc mạc bản địa của miền sông nước, để được đi ghe, ở nhà lá vào miệt vườn chứ không phải vào ở khách sạn năm sao.

Để phát triển mạnh mẽ hơn nghành nông nghiệp, Chính phủ cần phải có những chính sách giãn thuế cho doanh nghiệp Việt Nam sản xuất hàng Việt Nam, trong đó có lúa gạo, thủy hải sản.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia

PHÁP LUẬT TPHCM