Phát triển nguồn điện từ năng lượng tái tạo: cần có luật
“Chúng ta có điều kiện “cần” là tiềm năng dồi dào để phát triển các nguồn điện từ năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) nhưng điều kiện “đủ” là hành lang pháp lý chưa có để thúc đẩy sự đầu tư phát triển nguồn năng lượng này”, TS Dương Duy Hoạt, cố vấn viện trưởng viện Khoa học năng lượng, nhận định. Phóng viên báo Sài Gòn Tiếp Thị trao đổi với ông về vấn đề này.
Ông đánh giá thế nào về tiềm năng khai thác nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió tại Việt Nam?
Về năng lượng gió, theo tổ chức khí tượng thế giới đánh giá, nước ta có tiềm năng lớn nhất trong bốn nước (Việt Nam, Thái Lan, Lào, Campuchia) vì tốc độ gió cao, năng lượng gió lớn. Theo nghiên cứu của tổ chức này, vùng Nam Trung bộ với diện tích chiếm 9% lãnh thổ là vùng có thể khai thác gió tốt của Việt Nam, nhất là ven biển từ Bình Định đến Bình Thuận. Vùng Tây Nguyên, Sơn La, các hải đảo cũng là vùng rất có tiềm năng. Chúng tôi từng có một nghiên cứu ở đảo Cô Tô và đó đúng là vùng có năng lượng gió lớn. Theo lý thuyết, có thể lên đến cả trăm ngàn MW. Tuy nhiên, đó chỉ mới là nghiên cứu bước đầu. Để chính xác phải có đầu tư để đánh giá, khoanh vùng chính xác, xác định tiềm năng khả thi, tiềm năng kỹ thuật.
Cũng theo số liệu điều tra tính toán của ngành khí tượng thuỷ văn thì cường độ bức xạ mặt trời trung bình ngày trong năm ở khu vực phía Bắc khoảng 4kWh/m2, ở phía Nam khoảng 5kWh/m2. Số giờ nắng trung bình năm ở phía Bắc là 1.600 giờ, ở phía Nam là 2.700 giờ. Vì thế, việc phát triển năng lượng điện mặt trời tại các tỉnh từ miền Trung trở vào sẽ có hiệu quả cao hơn.
Nhưng hiện tỷ trọng các nguồn điện này hầu như không đáng kể. Chúng ta chưa đánh giá hết tiềm năng hay gặp khó khăn về kỹ thuật, cơ chế?
Đã đến lúc phải có một chiến lược năng lượng mới theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn điện lệ thuộc vào thời tiết. Cần giảm dần tỷ trọng thuỷ điện nhỏ, nhất là trong tình hình thời tiết bất thường hiện nay vì lúc nào ta cũng lo thiếu nước, cúp điện. Sự cố điện hạt nhân ở Nhật mới đây cũng khiến nhiều nước xem lại chiến lược năng lượng của mình theo hướng chú trọng điện gió, điện mặt trời thay vì điện hạt nhân.
Trước đây do khủng hoảng kinh tế thế giới nên giá điện gió, giá điện mặt trời tăng cao. Hiện nay giá đang giảm dần. Đó là cơ hội để phát triển các nguồn điện này nên chúng ta phải có cơ chế hình thành nền công nghiệp sản xuất điện từ năng lượng tái tạo để bổ sung nguồn điện. Tổng công suất điện mặt trời của ta hiện khoảng 2.500 – 2.800kW, nhưng chủ yếu phục vụ cho vùng sâu vùng xa hay các trạm thu phát sóng chứ chưa thể kinh doanh vì vốn đầu tư lớn, các công ty đầu tư khó thu hồi vốn. Còn về kỹ thuật thì không khó vì ngành này trên thế giới đã phát triển mạnh rồi.
Trong dự thảo quy hoạch điện giai đoạn 2011 – 2020, vấn đề phát triển nguồn điện này được đề cập thế nào, thưa ông?
Các nguồn năng lượng điện tái tạo là một phần quan trọng trong những nguồn điện của tổng sơ đồ phát triển điện. Hiện nay các nguồn năng lượng điện tái tạo chiếm khoảng 3 – 4% tổng sản lượng điện bán ra thị trường. Trong tương lai, chúng ta sẽ tiếp tục nâng sản lượng điện tái tạo lên, dự kiến đến năm 2025 các nguồn năng lượng điện tái tạo sẽ đạt khoảng 15% tổng sản lượng điện cung cấp trên thị trường.
Điều kiện “cần” như vậy là đã có, còn điều kiện “đủ” để đạt được chỉ tiêu này?
Kinh phí đầu tư rất cao mà giá bán điện rất thấp. Tôi tính hiện nay giá điện gió hay điện mặt trời phải 11 – 12 cent mới có thể chấp nhận được cho nhà đầu tư trong khi hiện tại chỉ có 7 cent. Theo tôi biết, vướng mắc hiện nay của nhà máy điện gió Bình Thuận cũng chính là vấn đề giá. Họ đang đàm phán tiếp đó. Chẳng qua là họ đã đầu tư rồi nên họ đành phải bán với giá thấp thôi. Nhưng nếu kéo dài tình trạng như vậy sẽ không thu hút được các nhà đầu tư. Theo tôi, không thể chờ vào tiền của Chính phủ. Muốn phát triển thì phải xã hội hoá. Kinh nghiệm của thế giới là phải có chính sách hỗ trợ giá bán điện hay hỗ trợ nhiều thứ khác như đất đai. Những cơ chế, chính sách hỗ trợ này cần được cụ thể hoá bằng luật Năng lượng tái tạo.
Tôi coi có luật là chìa khoá, là điều kiện “đủ”. Tất nhiên cần sự đồng bộ từ các giải pháp khác nữa nhưng tôi tin khi đã cụ thể các vấn đề trong luật, các nhà đầu tư sẽ vào. Sau nhiều năm nghiên cứu, năm 2006 Trung Quốc ban hành luật là lập tức có sự nhảy vọt!
Trung Đức
sài gòn tiếp thị
